Badania opublikowane w Journal of the American Medical Association przez American Cancer Society pokazują, że rak jelita grubego stał się najczęstszą przyczyną zgonów na nowotwory u dorosłych poniżej 50 roku życia w USA, wyprzedzając raka piersi, płuc, mózgu i białaczkę. Mimo ogólnego spadku śmiertelności z powodu nowotworów w tej grupie wiekowej (44% mniej między 1990 a 2023), liczba zgonów z powodu raka jelita grubego rośnie o 1,1% rocznie od 2005 roku, a aż 75% przypadków wykrywanych jest w zaawansowanym stadium. Prognozuje się, że zachorowalność wzrośnie o 90% do 2030 roku w grupie 20-39 lat. Wyniki sugerują konieczność wcześniejszego przesiewu, podnoszenia świadomości, a także badań nad przyczynami rosnącej liczby przypadków u osób urodzonych od 1950 roku.
theguardian.com
Badanie przeprowadzone przez Boston University School of Public Health i Chiba University wykazało, że starci współmałżonka u japońskich mężczyzn powyżej 65 roku życia znacząco zwiększa ryzyko demencji, zgonu, pogorszenia funkcji poznawczych i fizycznych, depresji oraz utraty wsparcia społecznego. Wśród kobiet efekt był znacznie mniejszy – po krótkotrwałym spadku zadowolenia, większość wdów z czasem deklarowała wzrost satysfakcji z życia. Wyniki uzyskano na podstawie analizy 37 wskaźników zdrowotnych u prawie 26 tys. osób, z czego 1076 doświadczyło straty współmałżonka. Naukowcy wskazują, że mężczyźni częściej polegają na partnerkach w zakresie wsparcia emocjonalnego i praktycznego, natomiast kobiety często odczuwają ulgę po zakończeniu roli opiekunki. Badanie sugeruje potrzebę szybkich, skierowanych do mężczyzn interwencji społecznych.
bu.edu
W badaniu z udziałem 44 kobiet z nadwagą lub otyłością przez 8 tygodni uczestniczki losowo przydzielono do intensywności marszu – niskiej, umiarkowanej lub wysokiej – i stosowania diety bazującej na produktach roślinnych. Wszystkie grupy schudły, jednak największą redukcję masy ciała, tkanki tłuszczowej (−26%) oraz procentu tłuszczu w organizmie (−17%) zaobserwowano przy umiarkowanym marszu. Ta metoda lepiej chroniła również masę mięśniową. Wskazuje to na skuteczność „metabolitycznego marszu” – czyli marszu, podczas którego około 2/3 spalanej energii pochodzi z tłuszczu, a 1/3 z węglowodanów – jako praktycznej strategii walki z otyłością dostępnej dla osób wcześniej nieaktywnych.
pmc.ncbi.nlm.nih.gov
Według danych z analizy ponad 2 milionów kobiet leczonych na raka piersi w latach 2011-2021, pacjentki korzystające wyłącznie z terapii komplementarnych i alternatywnych zamiast konwencjonalnego leczenia (chirurgia, chemio- lub radioterapia) miały 3,67 razy większe ryzyko zgonu. Przeżywalność 5-letnia wyniosła tylko 60,1% dla grupy CAM w porównaniu do 85,4% dla standardowego leczenia. Nawet połączenie CAM ze standardową terapią, bez jej porzucenia, podnosiło ryzyko zgonu (o 45%). Najgorsza prognoza dotyczyła kobiet odrzucających jakiekolwiek leczenie, gdzie wskaźnik ryzyka był podobny jak przy CAM-only. Wyniki podkreślają znaczenie leczenia opartego o dowody naukowe.
jamanetwork.com
Badanie opisane przez PsyPost wykazało, że program przewozu autobusami migrantów z Teksasu do wybranych miast (realizowany przez gubernatora Grega Abbotta) podczas wyborów w 2024 roku znacząco zwiększył poparcie dla Donalda Trumpa. Przybycie migrantów wywołało wzrost obaw mieszkańców dotyczących przestępczości i imigracji, co skłoniło niezdecydowanych wyborców do poparcia Republikanów i zwiększyło frekwencję wśród konserwatywnych wyborców. Działania te wpłynęły na podniesienie wagi tematu imigracji w kampanii wyborczej.
psypost.org
Najnowsze badania wskazują, że osoby stosujące waporyzatory z marihuaną mogą wcześniej doświadczyć zespołu hiperemesis kanabinoidowej (CHS) – silnych nudności, wymiotów („scromiting”) i bólu brzucha – niż osoby palące tradycyjną marihuanę. Powodem jest wyższy poziom THC osiągany przez waporyzację, który intensyfikuje efekty i szybciej wywołuje objawy CHS. Używanie vape z marihuaną wiąże się również z większym ryzykiem działań ubocznych, jak wymioty czy problemy oddechowe, niż klasyczne palenie.
sfgate.com
Naukowcy stworzyli innowacyjną metodę immunizacji nietoperzy przeciwko wirusom wścieklizny i Nipah przy użyciu komarów, których ślina zawiera rekombinowany wirus szczepionkowy (rVSV). Komary „podają” szczepionkę poprzez ukąszenie lub zostają zjedzone przez nietoperze. W testach laboratoryjnych i terenowych u nietoperzy uzyskano silną odpowiedź immunologiczną, a metoda zapewniła 100% przeżywalności w przypadku wścieklizny. Podejście to ma potencjał zatrzymania rozprzestrzeniania się niebezpiecznych wirusów ze zwierząt na ludzi, lecz wymaga jeszcze zatwierdzenia i monitoringu przed wdrożeniem na większą skalę.
nature.com
Systemy metra, szczególnie londyńskie, coraz bardziej się przegrzewają. W latach 2000-2010 temperatura gruntu wokół tuneli wzrosła z 14°C do 19–26°C. W trakcie fali upałów w Europie w 2006 roku tunele metra w Londynie osiągnęły aż 47°C, przewyższając tym samym najwyższą temperaturę powierzchni w mieście (40,2°C). Największym źródłem ciepła są pociągi, zwłaszcza hamowanie. Próby przeciwdziałania obejmują wentylację, chłodzenie wodą gruntową, specjalne panele oraz planowaną klimatyzację nowych pociągów – jednak wdrażanie tych rozwiązań jest trudne, zwłaszcza na głęboko położonych liniach.
eurekalert.org
Naukowcy z Uniwersytetu Cambridge przypadkowo odkryli reakcję „anti-Friedel–Crafts”, która umożliwia precyzyjne zmiany w skomplikowanych cząsteczkach leków na późnym etapie produkcji – bez toksycznych substancji i metali ciężkich. Wystarczy lampa LED, aby rozpocząć reakcję tworzącą wiązania węgiel-węgiel w warunkach pokojowych. Metoda pozwala na szybkie tworzenie różnych wersji potencjalnych leków, zmniejsza odpady i zużycie energii, a także przyspiesza proces projektowania farmaceutyków. Technologia została przetestowana na cząsteczce lekopodobnej przy współpracy z AstraZeneca. Wyniki są wstępne, ale mogą skrócić czas opracowywania leków z miesięcy do dni.
eurekalert.org
Badanie opublikowane 12 marca 2026 w Frontiers in Nutrition sprawdziło diety generowane przez pięć popularnych chatbotów AI dla fikcyjnych nastolatków z nadwagą. Kilkudniowe menu sugerowane przez AI miało średnio o 700 kalorii mniej niż plany ułożone przez dietetyków, z niedoborem węglowodanów i nadmierną ilością białka i tłuszczu. Takie diety mogą zaburzać rozwój, wzrost, dojrzewanie kości i mózgu, zwiększając ryzyko zaburzeń odżywiania. Eksperci zalecają unikanie porad AI bez konsultacji ze specjalistą.
sciencenews.org
Najnowsze badania wykazują, że w wyniku topnienia lodowców i czap polarnych masa Ziemi przesuwa się w stronę równika, co spowalnia jej obrót i wydłuża dzień o ok. 1,33 milisekundy na każde 100 lat – tempo nieobserwowane od 3,6 mln lat. Efekt ten może w przyszłości przewyższyć wpływ Księżyca na rotację Ziemi, jeśli emisje gazów cieplarnianych pozostaną wysokie. Mechanizm przypomina zwolnienie obrotu łyżwiarza, kiedy rozkłada ręce.
agupubs.onlinelibrary.wiley.com
Naukowcy śledzili 55 populacji roślin scarlet monkeyflower w Kalifornii podczas rekordowej suszy 2012-2015. Populacje skurczyły się nawet o 90%, ale w ciągu 2-3 lat pojawiły się mutacje genetyczne pozwalające na wolniejszy wzrost i większą odporność na suszę – dzięki temu rośliny przetrwały i przekazały nowe cechy kolejnym generacjom. Jest to pierwszy potwierdzony przypadek szybkiej adaptacji genetycznej („ewolucyjnego ratunku”) w dzikiej populacji roślin, co daje nadzieję na adaptację gatunków do zmian klimatu.
cnn.com
Analiza 7500 przypadków samobójstw wykazała, że na dniach z wysokim poziomem dwutlenku azotu (NO2) – pochodzącego z ruchu drogowego i elektrowni – i jednoczesnym upałem, ryzyko samobójstwa wzrastało niemal o połowę. Oba czynniki działają synergistycznie, silniej niż osobno. Wyniki sugerują, że polityka ograniczająca zanieczyszczenia może być skutecznym elementem zapobiegania samobójstwom w erze zmian klimatu.
sciencedirect.com
Badania na ponad 10 tys. dorosłych w USA dowodzą, że osoby jedzące więcej ultra-przetworzonych produktów (dużo dodatków, cukrów, tłuszczów, soli) mają niższą gęstość mineralną kości w okolicy szyjki kości udowej oraz wyższe ryzyko osteoporozy (OR=1,789). Negatywny wpływ wiąże się m.in. z dodatkami fosforu, które zaburzają gospodarkę wapniowo-fosforanową i witaminę D, a także z calciurią wywoływaną przez nadmiar sodu. Częściowo temu ryzyku można przeciwdziałać poprzez aktywność fizyczną, zwłaszcza marsze i trening siłowy.
news.tulane.edu
Badanie Uniwersytetu Tsukuba z udziałem 14 graczy e-sportowych wykazało, że napój gazowany (bez cukru) podczas 3-godzinnej rozgrywki w wirtualną piłkę nożną pozwalał utrzymać koncentrację, lepsze wyniki w zadaniach poznawczych i mniej zmęczenia subiektywnego niż zwykła woda. Zmniejszała się liczba fauli w grze, a tętno, poziom glukozy i kortyzolu nie różniły się między grupami. Wyniki są wstępne – testowano niewielką próbę, a efekt placebo nie był wykluczony.
sciencealert.com
Naukowcy z Queensland i Shiga University wykazali, że wyższy poziom mleczanu we krwi (rodzaj 'paliwa' dla neuronów) przewiduje lepsze wyniki fizyczne i dłuższe przeżycie u osób z ALS (autem choroby neuronu ruchowego). Wśród 146 badanych osoby z niskim stężeniem mleczanu szybciej traciły wagę, choroba postępowała szybciej, a śmierć następowała wcześniej. Sugeruje to, że osoby z ALS z niskim poziomem mleczanu mogą odnieść korzyść z intensywnego wsparcia żywieniowego już na wczesnym etapie.
aibn.uq.edu.au
Australijskie badanie ponad 417 tys. kobiet wykazało, że leczenie niepłodności (w tym IVF) nie podnosi ogólnego ryzyka nowotworów złośliwych w porównaniu z kobietami bez takiej terapii. Niektóre nowotwory występują częściej – rak macicy (o 23–83%), jajnika (18–23%) i czerniak (7–15%) – ale inne, np. rak szyjki macicy i płuca, pojawiają się rzadziej. Wzrost bezwzględny liczby przypadków jest niewielki (3–7 dodatkowych przypadków na 100 tys. kobiet/rok), a ryzyko ogólne pozostaje niskie.
unsw.edu.au
Naukowcy z Uniwersytetu Hebrajskiego odkryli u myszy klaster mózgowy DIMPLE (w środkowej części ciała migdałowatego), który działa jak 'włącznik' różnic płciowych w zachowaniach społecznych. U samic jest stale aktywny, u samców wyłączony do czasu pierwszego kontaktu seksualnego – wtedy 'włącza się' pod wpływem prolaktyny. Klaster pojawia się u obu płci w adolescencji, znika u samców po odstawieniu od matki, reaktywuje się tylko po kontakcie seksualnym. To pierwszy przypadek fizycznego, binarnego przełącznika płci w mózgu, pokazującego jak etap życia społecznego/fizycznego zmienia strukturę mózgu.
psypost.org
