Konie rozpoznają drapieżnika nawet na niemym ekranie
Badanie Ohio State University pokazało, że konie potrafią wykryć zagrożenie wyłącznie na podstawie obrazu. Oglądały na ekranie nieme nagrania wilków i niedrapieżnych wombatów. Czujniki wykazały wyraźny wzrost tętna przy wilkach, choć zwierzęta prawie nie zdradzały stresu zachowaniem. To sugeruje szybkie, bardziej złożone przetwarzanie bodźców niż prostą reakcję ucieczki, mimo że konie są typowymi zwierzętami ofiarnymi.
news.osu.edu
Po zawale częściej wykrywano mikro- i nanoplastik we krwi
W badaniu pacjenci po ciężkim zawale mieli wyższe poziomy mikro- i nanoplastiku we krwi niż osoby z przewlekłą chorobą niedokrwienną serca lub prawidłowymi tętnicami wieńcowymi. Cząstki wykryto u 84% pacjentów po zawale, wobec 40% i 32% w grupach porównawczych. Najczęstszy był polietylen, używany m.in. w opakowaniach. Wynik pokazuje związek statystyczny, ale nie dowodzi, że plastik wywołał zawał; wpływ mogą mieć też palenie i zanieczyszczenie powietrza.
escardio.org
Autopsja sugeruje, czemu lek na Alzheimera czyści mózg nierówno
Rzadka autopsja pacjenta leczonego aducanumabem pokazała, że lek usuwał blaszki amyloidowe i splątki tau tylko w części mózgu, głównie w bardziej powierzchownych warstwach. W głębszych obszarach nadal było dużo zmian chorobowych. To pojedynczy przypadek, ale może wyjaśniać, dlaczego leki antyamyloidowe dają ograniczoną poprawę kliniczną: nie docierają równomiernie do całego mózgu.
sciencealert.com
Lepsza dieta wiąże się z lepszą koncentracją u nastolatków z ADHD
Małe badanie australijskie wskazuje, że nastolatki jedzące bliżej modelu śródziemnomorskiego miały mniej problemów z uwagą i nadpobudliwością oraz lepsze wyniki w komputerowych testach koncentracji. Dotyczyło to młodzieży z ADHD i bez ADHD. Korzystnie wypadały też wyższe spożycie witaminy B12 i niższy stosunek omega-6 do omega-3. To korelacja, nie dowód, że sama zmiana diety rozwiązuje objawy.
psypost.org
Ocena kryzysu narkotykowego w USA coraz silniej zależy od polityki
Analiza Brown University objęła 25 lat sondaży Gallupa z lat 2000–2025. W większości lat mniej niż połowa Amerykanów uważała, że kraj robi postęp w walce z nielegalnymi narkotykami. Najniższy optymizm przypadł na 2023 r., potem nastąpiło odbicie w 2025 r. Badanie pokazuje też rosnącą polaryzację: Republikanie oceniają sytuację lepiej, gdy ich partia kontroluje Biały Dom, a Demokraci częściej odwrotnie.
sph.brown.edu
Konflikt rodzic–nastolatek może osłabiać więzi nawet z wnukami
Badanie opisuje długi łańcuch skutków ostrego, konfliktowego wychowania w adolescencji. Nastolatki doświadczające surowego rodzicielstwa częściej mają gorsze relacje z rodzicami w dorosłości. Gdy później same zakładają rodziny, utrudnia to dziadkom budowanie bliskiej więzi z wnukami. Wniosek jest praktyczny: skutki stylu wychowania mogą wykraczać daleko poza okres dojrzewania i obejmować całe kolejne pokolenia.
onlinelibrary.wiley.com
Słonie wyczuwają drgania gruntu dzięki budowie ucha środkowego
Badacze opisali cechy anatomiczne, które pomagają słoniom odbierać sygnały sejsmiczne. Duże kosteczki ucha środkowego wspierają przewodzenie niskich częstotliwości przez tkanki i kości, a specjalny mięsień ucha ma pomagać filtrować drgania gruntu. To uzupełnia odbiór bodźców przez stopy i trąbę i może wspierać komunikację na duże odległości, koordynację stada oraz wykrywanie zagrożeń.
frontiersin.org
fMRI 5,832 dzieci: ciało migdałowate przewidziało przyszłe relacje
W dużym badaniu fMRI z udziałem 5 832 dzieci w wieku 8–11 lat sprawdzono reakcję mózgu na emocjonalne twarze, a po dwóch latach oceniono funkcjonowanie społeczne. Silniejsza aktywność ciała migdałowatego przewidywała większe zaangażowanie rówieśnicze u dziewcząt, ale mniejsze u chłopców. To był jedyny obszar mózgu, którego sygnał konsekwentnie prognozował późniejsze wyniki społeczne.
ucdavis.edu
Dzieci urodzone w pierwszym lockdownie słabiej wypadają w samoregulacji
Badanie dzieci urodzonych podczas pierwszego ścisłego lockdownu w Anglii i ocenionych w wieku 4 lat wykazało niższe zgłaszane przez opiekunów funkcje wykonawcze. Chodzi o planowanie, rozwiązywanie problemów i radzenie sobie z nowymi zadaniami. Jednocześnie język, motoryka i rozumowanie niewerbalne były na poziomie oczekiwanym lub wyższym. Około jedna trzecia dzieci miała według ocen potrzeby w tym obszarze.
eurekalert.org
Badanie krwi może przewidywać objawy Alzheimera nawet 10 lat wcześniej
Zespół Mass General Brigham opracował test krwi szacujący ryzyko pojawienia się objawów Alzheimera z wyprzedzeniem do około 10 lat. Model wykorzystuje biomarkery, m.in. fosforylowane tau i białka związane z amyloidem oraz neurodegeneracją. Przewidywany czas początku objawów miał błąd rzędu kilku lat. Autorzy podkreślają, że narzędzie może pomóc w doborze uczestników badań klinicznych, ale nie jest jeszcze gotowe do rutynowego użycia u pacjentów.
massgeneralbrigham.org
Nowy metamateriał kopiuje gąbki głębinowe i łączy wytrzymałość z przepływem
Inżynierowie zainspirowali się szkieletem głębinowych gąbek szklanych, by zaprojektować metamateriał o podwójnych właściwościach mechano-fluidycznych. Taka kratownicowa struktura ma jednocześnie przenosić obciążenia i sterować przepływem płynu, np. ograniczać opór i wspierać wewnętrzną cyrkulację. To biomimetyczne podejście może przydać się w lekkich konstrukcjach i materiałach, które muszą być zarazem mocne i „hydraulicznie” funkcjonalne.
engineering.berkeley.edu
50-letni pacjenci po udarze żyją dłużej niż dawniej, ale nadal tracą ok. 10 lat
Analiza prawie 39 tys. dorosłych w USA pokazuje, że oczekiwana długość życia 50-latków po udarze wzrosła od końca lat 90. do końca lat 2010. o około 3 lata. To prawie trzykrotnie większy zysk niż w populacji ogólnej. Mimo poprawy osoby po udarze nadal żyją średnio o około 10 lat krócej niż ich rówieśnicy bez udaru. To sygnał postępu w leczeniu, ale też dużej luki do nadrobienia.
agsjournals.onlinelibrary.wiley.com
Sub-Neptuny mogą skrywać wodę, której Webb nie widzi bezpośrednio
Badanie sugeruje, że wiele planet typu sub-Neptune może zawierać znacznie więcej wody, niż wynika z samych obserwacji atmosfery. Na takich światach woda może opadać pod lżejsze warstwy wodoru i stać się niewidoczna dla teleskopu Jamesa Webba. Naukowcy z UChicago proponują więc pośredni odczyt składu z relacji gazów, m.in. CO2 i CH4, aby lepiej oszacować głęboki stosunek H2O do H2 i historię powstania planety.
news.uchicago.edu
GLP-1 a ryzyko niedokrwiennej neuropatii wzrokowej: sygnał jest mały
Duże badanie amerykańskich roszczeń ubezpieczeniowych porównało osoby z cukrzycą typu 2 zaczynające leczenie agonistami GLP-1 z pacjentami na inhibitorach SGLT2 i DPP-4. Odnotowano nieco wyższe względne ryzyko niedokrwiennej neuropatii nerwu wzrokowego, rzadkiej przyczyny nagłej utraty wzroku. Jednocześnie ryzyko bezwzględne było bardzo niskie: poniżej 1 przypadku na 1 000 pacjentów w 18 miesięcy. Wynik wymaga ostrożnej interpretacji.
acpjournals.org
Historycy medycyny: Simonetta Vespucci mogła umrzeć nie na gruźlicę
Autorzy nowej analizy sugerują, że Simonetta Vespucci, zmarła w wieku 23 lat muza Botticellego, mogła umrzeć z powodu apopleksji guza przysadki. Oparli się na dawnych opisach nagłego zasłabnięcia, silnych bólów głowy, wymiotów, gorączki i omamów oraz analizie portretów, które mają wskazywać na cechy hormonalnie czynnego gruczolaka. To ciekawa hipoteza retrospektywna, ale siłą rzeczy bez możliwości pewnego potwierdzenia.
onlinelibrary.wiley.com
W Kongu opisano nowy gatunek gerezy: Likweli
Naukowcy opisali nowy gatunek małpy z rodzaju Colobus: Likweli (Colobus congoensis) z obszaru między rzekami Lomami i Kongo w Demokratycznej Republice Konga. Zwierzę wyróżnia się głównie czarnym umaszczeniem, jasnopomarańczowymi lub różowawymi plamami wokół pyska, odmiennymi głosami i różnicami genetycznymi. Gatunek ma bardzo mały zasięg, prawdopodobnie mniej niż 1 000 osobników, dlatego badacze rekomendują status zagrożonego.
doi.org
