Nocne marki jedzą późno i mają gorsze wskaźniki metaboliczne
Badacze z Griffith University porównali osoby o wieczornym i porannym chronotypie. Całkowita podaż energii była podobna, ale „nocne marki” jadły rano mniej kalorii i białka, za to między 20:00 a 3:00 częściej sięgały po produkty bogate w energię, węglowodany i tłuszcz. Taki rozkład posiłków wiązał się z większą ilością tkanki tłuszczowej, zwłaszcza brzusznej, oraz gorszym profilem glukozy i lipidów. Efekt był szczególnie widoczny u kobiet. To badanie obserwacyjne, więc nie dowodzi przyczynowości.
news.griffith.edu.au
Ukryte śmieci na orbicie geostacjonarnej: nawet 80% obiektów nie ma w katalogach
Astronomowie wykryli nową populację drobnych odłamków na orbicie geosynchronicznej i geostacjonarnej, około 36 tys. km nad Ziemią. Dzięki zaawansowanej analizie obrazów zobaczyli obiekty o rozmiarze nawet około 5 cm. To ważne, bo właśnie tam pracują cenne satelity telekomunikacyjne, pogodowe i nadawcze. Według badania blisko 80% słabych obiektów nie figuruje w publicznych katalogach śledzenia. Nawet tak małe szczątki mogą uszkodzić satelitę, a są trudne do rutynowego monitorowania.
gizmodo.com
Blokada IL-11 zmiękczyła starzejące się jajniki i podwoiła ciążę u myszy
Badanie na myszach wskazuje, że białko interleukina-11 może napędzać związane z wiekiem usztywnianie jajników. Po zablokowaniu IL-11 starsze jajniki pozostawały „bardziej miękkie”, a odsetek ciąż wzrósł z ok. 25% do 50%. Sugeruje to, że spadek płodności może wynikać nie tylko ze zmian hormonalnych, ale też mechanicznych właściwości tkanki. To wynik przedkliniczny: dotyczy myszy i na razie nie oznacza gotowej terapii dla ludzi.
sciencealert.com
Belgijskie badanie: przymus głosowania podnosi frekwencję, ale nie zaangażowanie
Quasi-eksperyment w Belgii porównał region, który zniósł sankcje za niegłosowanie, z regionami utrzymującymi obowiązek udziału w wyborach. Po usunięciu kar frekwencja spadła o ok. 26 punktów procentowych, ale wskaźniki zainteresowania polityką, aktywności obywatelskiej i poparcia dla demokracji pozostały w dużej mierze bez zmian. Wniosek: przymus skutecznie zwiększa udział w wyborach, lecz sam w sobie nie tworzy bardziej zaangażowanych obywateli.
psypost.org
Niski poziom zaufania do wyborów silniej mobilizuje konserwatystów niż liberałów
Analiza danych od ponad 8 tys. dorosłych Amerykanów z okresu wokół wyborów 2020 pokazała, że liberałowie częściej angażują się w działania polityczne poza samym głosowaniem, takie jak protesty, darowizny czy aktywność online. Jednocześnie spadek zaufania do systemu wyborczego wiązał się z większą aktywnością polityczną, najmocniej u konserwatystów. U liberałów poziom udziału był relatywnie wysoki niezależnie od zaufania. Wynik opisuje korelacje, nie prosty mechanizm przyczynowy.
psypost.org
Azotany w wodzie pitnej powiązano z wcześniactwem nawet poniżej normy
Nowozelandzkie badanie objęło ponad 700–735 tys. porodów z lat 2008–2021. Naukowcy stwierdzili, że wyższe stężenia azotanów w wodzie pitnej wiążą się z większym ryzykiem porodu przedwczesnego, nawet przy poziomach niższych niż obecny limit 11,3 mg/L. Jeśli zależność jest przyczynowa, ekspozycja mogłaby odpowiadać za ok. 120 wcześniactw rocznie, czyli około 4% takich przypadków w kraju. To nie jest dowód przyczyny, ale argument za przeglądem norm jakości wody.
phcc.org.nz
MRI pokazuje, że kora wzrokowa osób niewidomych nie zanika, lecz się reorganizuje
Wysokorozdzielcze MRI wykazało, że kora wzrokowa u osób niewidomych jest grubsza niż u widzących, ale nie z powodu uszkodzenia. Badacze wiążą to z mniejszą mielinizacją i neuroplastyczną reorganizacją mózgu po braku bodźców wzrokowych. Według autorów obszary zwykle obsługujące widzenie mogą wspierać inne funkcje, m.in. przetwarzanie języka, pamięć roboczą i kontrolę poznawczą. To wzmacnia pogląd, że mózg elastycznie zmienia podział pracy między regionami.
mpg.de
Narcystyczne osoby częściej wpadają w problematyczne używanie generatywnej AI
Badanie powiązało problematyczne, potencjalnie nawykowe używanie generatywnej AI z wyższym poziomem narcyzmu, a słabiej także makiawelizmu, sadyzmu i nietolerancji niepewności. Ważnym mechanizmem okazał się tzw. wertykalny indywidualizm, czyli nacisk na status, osiągnięcia i akceptację nierówności. U kobiet ten czynnik w pełni wyjaśniał związek między narcyzmem a problematycznym użyciem AI, u mężczyzn tylko częściowo. To badanie psychologiczne o zależnościach, nie diagnoza kliniczna.
psypost.org
DNA „Złotego Człowieka” z epoki żelaza wspiera tezę o dziedziczeniu elitarnego statusu
Pierwsza genomowa analiza starożytnego DNA tzw. Złotego Człowieka z Issyk objęła 85 osób z epoki żelaza. Wyniki sugerują, że elity Scytów/Saków były powiązane bliskimi więzami rodzinnymi, a wysoki status bywał dziedziczony. Wskazują na to rodzinne związki między bogatymi pochówkami z różnych cmentarzysk oraz elitarny pochówek nawet rocznego dziecka. Badanie potwierdziło też, że Złoty Człowiek był genetycznie mężczyzną i że elity tworzyły dość zamknięte linie rodowe.
discovermagazine.com
Cztery ukryte białe karły znalezione w pobliskich układach podwójnych
Astronomowie bezpośrednio wykryli cztery wcześniej przeoczone białe karły w układach oddalonych o około 65 lat świetlnych. Każdy z nich krąży z jaśniejszym czerwonym karłem, którego blask maskował martwą gwiazdę. Zespół wykorzystał analizę „chwiania” gwiazd w danych prędkości radialnych oraz widma w ultrafiolecie. Jeden z obiektów okazał się dziewiątym najbliższym białym karłem względem Słońca. Odkrycie pomaga uzupełnić lokalny spis takich gwiazd i potwierdza wcześniejsze przewidywania modeli.
warwick.ac.uk
Po raz pierwszy wykryto prawdziwy cukier w przestrzeni międzygwiazdowej
Astronomowie zidentyfikowali erytrulozę, cukier czterowęglowy, w obłoku materii międzygwiazdowej blisko centrum Drogi Mlecznej. Sygnał wykryto radioteleskopami Yebes 40 m i IRAM 30 m w Hiszpanii, porównując obserwacje z widmami laboratoryjnymi. To pierwsza bezpośrednia detekcja „prawdziwego” cukru w przestrzeni kosmicznej. Sama erytruloza nie jest kluczowa dla życia, ale może łatwo przekształcać się w związki istotne dla chemii prebiotycznej, co wspiera hipotezę, że składniki życia mogą powstawać jeszcze przed narodzinami planet.
nbcnews.com
Dobór partnerów może się wzmacniać, bo dziedziczą się i cechy, i preferencje
Badanie wskazuje, że dziedziczne są nie tylko nasze cechy, ale też preferencje dotyczące tych cech u partnera. Taki podwójny komponent genetyczny może z pokolenia na pokolenie wzmacniać dobór podobnych osób, czyli assortative mating. W praktyce oznacza to, że podobieństwo par w osobowości i innych właściwościach nie musi wynikać wyłącznie z wspólnego środowiska czy doboru kulturowego, lecz także z narastającego statystycznego sprzężenia między „jaki jestem” a „kogo wolę”.
doi.org
Ewolucję kręgowców współtworzą różnice w „silniku” mięśni, nie tylko w wyglądzie
Naukowcy przeanalizowali genomy setek gatunków kręgowców i opisali około 50 wcześniej nieznanych podrodzin genów miozyny, kluczowego białka mięśni. Wyniki sugerują, że różne grupy zwierząt wykształciły własne zestawy miozyn mięśni szkieletowych, które precyzyjnie zmieniają szybkość skurczu, częstotliwość pracy i zużycie energii. To może tłumaczyć, jak tak odmienne zwierzęta jak łososie, węże, orły i słonie uzyskały specyficzne możliwości ruchowe.
news.osu.edu
Relacje romantyczne z AI rozwijają się etapami podobnymi do związków między ludźmi
Badanie opisuje, że relacje z towarzyszami AI często przechodzą od luźnych rozmów do większej intymności, zależności emocjonalnej, a nawet doświadczeń przypominających rozstanie. Autorzy podkreślają rolę projektowania takich systemów: wiele platform odpowiada empatycznie i bez oceniania, co sprzyja stopniowemu ujawnianiu prywatnych treści i wzrostowi przywiązania. Część użytkowników uznaje te więzi za psychologicznie autentyczne mimo świadomości, że partner nie jest człowiekiem.
ingenio.upv.es