Badanie genetyczne wiąże wczesną inicjację seksualną z szybszym starzeniem
Duże badanie genetyczne z użyciem randomizacji mendlowskiej sugeruje, że predyspozycja do wcześniejszego wieku pierwszego seksu może być powiązana nie tylko korelacyjnie, ale częściowo przyczynowo z gorszym starzeniem. Autorzy wskazują na wyższą kruchość organizmu i krótszą długość życia. To nie znaczy, że sam pojedynczy wybór „powoduje” starzenie, ale że związane z nim cechy biologiczne i środowiskowe mogą wpływać na zdrowie w późniejszym życiu.
psypost.org
Chemikalia z opon mogą szkodzić mózgowi i zwiększać ryzyko Alzheimera
Badania komórkowe i na zwierzętach wskazują, że 6PPD-quinone, związek powstający z dodatku do opon po reakcji z ozonem, może uszkadzać neurony, zaburzać szlaki sygnałowe komórek i pogarszać funkcje poznawcze. Związek wykryto też we krwi, moczu i płynie mózgowo-rdzeniowym ludzi, co sugeruje powszechną ekspozycję. Na razie to wczesne dowody, a związek z chorobą Alzheimera nie został jeszcze potwierdzony u ludzi.
eurekalert.org
Dieta przeciwzapalna powiązana z 29% niższym ryzykiem demencji
W obserwacji trwającej około 15 lat osoby starsze, które jadły bardziej przeciwzapalnie, miały o 21–29% niższe ryzyko demencji. Chodzi o dietę bogatą m.in. w owoce, warzywa, orzechy i rośliny strączkowe. Zależność utrzymywała się nawet u osób z markerami biologicznymi Alzheimera i wysokim ryzykiem genetycznym. To badanie kohortowe, więc nie dowodzi przyczyny, ale wzmacnia związek między stanem zapalnym, dietą i zdrowiem mózgu.
jamanetwork.com
Różne typy inteligencji mają odmienne związki genetyczne z psychiatrią
Duże badanie genetyczne pokazuje, że ryzyko takich zaburzeń jak schizofrenia i choroba afektywna dwubiegunowa nie łączy się jednakowo ze wszystkimi zdolnościami poznawczymi. Wyższe ryzyko genetyczne wiązano z gorszą inteligencją płynną, czyli rozwiązywaniem nowych problemów i szybkością przetwarzania, ale z lepszą inteligencją skrystalizowaną, czyli nagromadzoną wiedzą. To sugeruje, że wpływ genetyki psychiatrycznej na poznanie jest specyficzny dla danej umiejętności.
psypost.org
Trudne dzieciństwo może pogarszać zdrowie psychiczne i relacje w dorosłości
Przegląd badań opisany w materiale wskazuje, że niekorzystne doświadczenia z dzieciństwa, takie jak przemoc, zaniedbanie, rozwód rodziców czy ich śmierć, zwiększają ryzyko depresji i lęku w dorosłości. Mogą też obniżać satysfakcję ze związku przez problemy z zaufaniem, większą konfliktowość i gorsze radzenie sobie ze stresem. Efekt może dotyczyć także obojga partnerów, jeśli każde z nich ma za sobą wiele takich doświadczeń.
eurekalert.org
Blokada białka FKBP51 u myszy osłabiła skutki wczesnej traumy
W badaniu na samcach myszy zahamowanie białka stresowego FKBP51 związkiem SAFit2 zapobiegło trwałym zmianom zachowania po wczesnym stresie. Leczone zwierzęta nie rozwijały społecznej uległości, a ekspresja genów stresowych wracała do normy m.in. w korze przedczołowej i jądrze półleżącym. To obiecujący trop dla terapii skutków traumy, ale na razie wyłącznie przedkliniczny i bez potwierdzenia u ludzi.
mpg.de
Wielu nastolatków w USA nie wie, że fentanyl może zabić po jednej dawce
Badacze opisani w JAMA wskazują, że spora część amerykańskich nastolatków nie rozumie, jak śmiertelnie niebezpieczny jest fentanyl. Problem dotyczy zwłaszcza fałszywych tabletek, w których fentanyl bywa ukryty bez wiedzy użytkownika. Substancja jest około 50–100 razy silniejsza od morfiny lub heroiny, a niska świadomość ryzyka zbiega się z gwałtownym wzrostem zgonów z przedawkowania wśród młodzieży.
sciencenews.org
Otyłość w USA się pogłębia: ok. 40% dorosłych i 20% młodych w 2023 roku
Analiza ponad 20 lat danych pokazuje dalszy wzrost otyłości w USA. Do 2023 roku dotyczyła ona około 40% dorosłych oraz 20% dzieci i nastolatków. W tym czasie częstość otyłości wzrosła o 37%, otyłości brzusznej o 23%, a ciężka otyłość zwiększyła się ponad dwukrotnie u dorosłych i młodzieży. Autorzy zwracają też uwagę na nierówności: wyższe wskaźniki notowano m.in. w społecznościach czarnych, latynoskich i na terenach wiejskich.
newsroom.heart.org
Dieta śródziemnomorska wiąże się z lepszym dobrostanem po 50. roku życia
Badanie podłużne 3296 osób w wieku 50–90 lat z Anglii wykazało, że większe trzymanie się diety śródziemnomorskiej było powiązane z lepszym samopoczuciem psychicznym, większą satysfakcją z życia i poczuciem sensu. Zależność utrzymywała się po uwzględnieniu m.in. depresji, dochodu, edukacji, ruchu i stanu zdrowia. W czasie COVID-19 dobrostan spadł ogólnie, ale u osób bliższych tej diecie spadek był mniejszy.
bmjopen.bmj.com
Dobór antydepresantu według biomarkerów poprawił odpowiedź na leczenie
Badanie nad psychiatrią precyzyjną sugeruje, że łączenie markerów biologicznych i cech zachowania może pomagać lepiej dobrać lek przeciwdepresyjny. U pacjentów z korzystnym profilem biomarkerów odsetek odpowiedzi na leczenie był niemal o 67% wyższy niż u osób bez takiego dopasowania. Celem jest odejście od metody prób i błędów, ale takie podejście wymaga jeszcze szerszej walidacji przed rutynowym wdrożeniem.
research.uci.edu
12 tygodni treningu siłowego obniżyło cholesterol u seniorów w małym badaniu
W niekontrolowanym, 12-tygodniowym badaniu 227 osób w wieku 60+ uczestniczyło w zajęciach siłowych 2 razy w tygodniu. Średni cholesterol całkowity spadł z 168 do 155 mg/dL, a uczestnicy zgłaszali też lepszą mobilność, siłę i samopoczucie. Ponieważ nie było grupy porównawczej, wyników nie można traktować jako twardego dowodu, że to sam program wywołał zmiany.
mdpi.com
Wycinanie lasu może zamieniać powódź 50-letnią w zjawisko co 3 lata
Badanie z górskich zlewni śnieżnych pokazuje, że zręby zupełne silnie zwiększają ryzyko powodzi. W analizowanych warunkach powódź statystycznie występująca raz na 50 lat mogła po wycince pojawiać się mniej więcej co 3 lata. Największe fale były najbardziej wrażliwe: przy wycięciu około 21% zlewni średnia wielkość powodzi rosła nawet o 84%. Autorzy podkreślają, że ten efekt może niwelować naturalny spadek ryzyka wynikający z mniejszej pokrywy śnieżnej.
sciencedirect.com
Nowa niehormonalna terapia w modelu zwierzęcym naprawiła tkanki przy menopauzie
Naukowcy opisali przedkliniczne podejście do leczenia zespołu moczowo-płciowego menopauzy. Związek 3F, czyli 3-fluoro 6,4'-dihydroxyflavone, miał w modelu zwierzęcym przywracać strukturę i funkcję tkanek pochwy przez selektywne włączenie sygnalizacji estrogenowej miejscowo, bez ogólnoustrojowej ekspozycji na estrogen. To ważne, bo obecne terapie hormonalne nie są odpowiednie dla wszystkich pacjentek.
news.cuanschutz.edu
Ograniczenie czasu jedzenia wydłużyło healthspan myszy, a samcom także życie
Badanie na myszach karmionych standardową paszą wykazało, że jedzenie tylko w 12- lub 8-godzinnym nocnym oknie poprawiało rytm dobowy, skład ciała, kruchość i czas do wystąpienia chorób. Najmocniejsze efekty dał wariant 8-godzinny. Healthspan poprawił się u obu płci, ale długość życia istotnie wzrosła tylko u samców, o około 12%. To wynik przedkliniczny, więc nie przekłada się wprost na ludzi.
pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
Wyższa dawka witaminy D w ciąży dała niewielki zysk pamięci u 10-latków
Post hoc analiza duńskiego badania losowego porównała 2400 IU witaminy D3 dziennie plus standardowe 400 IU z samymi 400 IU w ciąży. U dzieci w wieku 10 lat odnotowano niewielką poprawę pamięci werbalnej i wzrokowej oraz słabszy sygnał dla elastyczności poznawczej, ale bez poprawy ogólnej inteligencji. Wynik sugeruje subtelny efekt na wybrane funkcje poznawcze, a nie szeroki wzrost zdolności umysłowych.
jamanetwork.com
