Po wyroku Dobbs stany z zakazami aborcji notują gorsze wyniki zdrowia matek
Analiza opisuje, że po wdrożeniu stanowych zakazów aborcji po wyroku Dobbs pogorszyły się wskaźniki zdrowia matek, w tym chorobowość i śmiertelność okołoporodowa. Autorzy wskazują też skutki wykraczające poza samą aborcję: opóźnienia leczenia, ograniczenie decyzji klinicznych lekarzy oraz większe nierówności między regionami i grupami pacjentek. Wniosek jest ostrożny, ale praktyczny: restrykcje prawne wpływają na bezpieczeństwo całej opieki położniczej.
jamanetwork.com
Dieta długowieczności: mniej białka zwierzęcego, więcej roślin i ryb
Badanie prowadzone przez USC testowało dietę śródziemnomorską z niską podażą białka, opartą głównie na roślinach i rybach, z dodatkiem niezbędnych aminokwasów. U myszy wydłużyła zdrowy okres życia, zmniejszyła kruchość, ilość tkanki tłuszczowej i markery ryzyka kardiometabolicznego. Analiza danych ludzkich powiązała niższe spożycie białka zwierzęcego z lepszym metabolizmem oraz mniejszym ryzykiem otyłości i cukrzycy typu 2. To obiecujące wyniki, ale część kluczowych efektów pochodzi z modeli zwierzęcych.
today.usc.edu
Perseverance wykrył złożoną materię organiczną w dawnej dolinie rzecznej na Marsie
Łazik NASA Perseverance znalazł w błotnistych skałach krateru Jezero setki sygnałów złożonego węgla organicznego. Pomiary wykonał spektrometr Raman SHERLOC na odsłonięciu Bright Angel. To jak dotąd najmocniejszy ślad materii organicznej w tym rejonie i pierwszy tak wyraźny przykład makromolekularnego węgla na naturalnej powierzchni marsjańskiej skały. Związki są powiązane z węglanami, siarczanami i matrycą krzemianową, co sugeruje udział dawnych procesów wodnych. Badanie nie rozstrzyga, czy źródło było biologiczne czy niebiologiczne.
science.org
Badanie: republikanie częściej odczytują uśmiech jako sygnał hierarchii
Praca opisana w American Behavioral Scientist sugeruje, że interpretacja uśmiechu zależy od tożsamości politycznej i otoczenia społecznego. Osoby identyfikujące się jako republikanie częściej widziały w uśmiechu narzędzie zarządzania hierarchią: dominacji, uległości lub uspokajania silniejszej strony. Z kolei życie w bardziej zróżnicowanym środowisku częściej wiązało się z odczytywaniem uśmiechu jako sygnału więzi i współpracy. To badanie percepcji społecznej, nie dowód, że jedna grupa „uśmiecha się inaczej”.
psypost.org
Koszt demencji w USA ma sięgnąć 818 mld dolarów w 2026 roku
Zespół USC oszacował całkowity koszt Alzheimera i pokrewnych demencji w USA na 818 mld dolarów w 2026 roku. Największe pozycje to 320 mld dolarów utraty jakości życia chorych, 237 mld wartości nieodpłatnej opieki oraz 222 mld kosztów medycznych i opieki długoterminowej, głównie finansowanych przez Medicare i Medicaid. Około 5,2 mln bliskich zapewnia łącznie 6,8 mld godzin nieopłacanej opieki. Dodatkowo chorzy i opiekunowie tracą ok. 23 mld dolarów rocznie w wynagrodzeniach i produktywności.
schaeffer.usc.edu
Dużo żywności ultraprzetworzonej powiązano z gorszą pamięcią u młodych dorosłych
Badanie opisane w Nutritional Neuroscience wskazuje, że młodzi dorośli jedzący więcej żywności ultraprzetworzonej uzyskiwali niższe wyniki w testach pamięci krótkotrwałej i nieco słabsze wyniki koncentracji. Chodzi m.in. o gotowe przekąski i przemysłowo przetworzone posiłki. To wynik obserwacyjny, więc nie dowodzi, że taka dieta sama powoduje pogorszenie funkcji poznawczych, ale sugeruje realny związek w okresie, gdy mózg nadal się rozwija.
psypost.org
Ostatni neandertalczycy byli bardziej różnorodni genetycznie, niż sądzono
Badanie w Nature przeanalizowało DNA 27 szczątków neandertalczyków z Belgii i Francji. Wynik: późne populacje z północno-zachodniej Europy nie wyglądały na małe, skrajnie izolowane i genetycznie zapadające się grupy. Przeciwnie, tworzyły bardziej połączoną i zróżnicowaną populację regionalną, bez wyraźnego narastania szkodliwych mutacji w czasie. To osłabia tezę, że ich zniknięcie wynikało głównie z chowu wsobnego; bardziej prawdopodobne stają się czynniki ekologiczne, demograficzne i kontakty z Homo sapiens.
nature.com
Więcej światła w dzień powiązano z niższym ryzykiem demencji
W badaniu 87 577 dorosłych, obserwowanych medianowo przez 8,1 roku, średnia dzienna ekspozycja na światło powyżej 1000 luksów wiązała się z 16% niższym ryzykiem demencji. 1000 luksów to mniej więcej jasność pochmurnego dnia na zewnątrz. Dłuższy czas w bardzo jasnym świetle łączył się z jeszcze niższym ryzykiem, natomiast światło nocne nie miało istotnego związku. To zależność statystyczna, nie dowód przyczynowy, ale może pomóc w projektowaniu badań nad profilaktyką opartą na rytmie dobowym.
onlinelibrary.wiley.com
Reaktor słoneczny zamienia plastik i celulozę w wodór oraz chemikalia
Zespół z University of Cambridge przeniósł technologię z laboratorium do urządzenia testowanego na zewnątrz pod naturalnym światłem. Panel o wielkości około 1 m² nie produkuje prądu jak klasyczny fotowoltaik, lecz napędza reakcje chemiczne: przekształca odpady z PET i celulozy w wodór oraz użyteczne związki przemysłowe. To ważny krok w stronę skali praktycznej, bo pokazuje działanie poza laboratorium, choć na razie nie ma jeszcze danych o kosztach wdrożenia i wydajności w dużej skali.
eurekalert.org
„Vibecoded malware”: AI pomaga tworzyć złośliwe oprogramowanie już po 2 promptach
Opisany przez IEEE trend pokazuje, że malware generowany z pomocą modeli AI może mieć zróżnicowaną strukturę kodu, co utrudnia wykrywanie statyczne oparte na sygnaturach. W niektórych przypadkach wystarczają zaledwie dwa prompty, by uzyskać działający szkic złośliwego programu. To obniża próg wejścia dla atakujących i ułatwia szybkie tworzenie wielu wariantów. Autorzy zaznaczają jednak, że taki kod bywa niestabilny i pełen błędów, więc nie każda próbka od razu nadaje się do użycia.
spectrum.ieee.org
Tylko 22,5% popularnych filmów o żywieniu na YouTube robią lekarze lub dietetycy
Analiza 400 najpopularniejszych filmów o żywieniu wykazała, że jedynie 22,5% przygotowali lekarze lub zarejestrowani dietetycy. Tylko 42% wszystkich materiałów podawało jakiekolwiek źródła naukowe, a 17,75% zawierało sponsoring. Twórcy bez formalnych kwalifikacji rzadziej cytowali badania i częściej mieli finansowe powiązania. Wynik nie mówi, że każdy film od influencera jest błędny, ale pokazuje, że przy poradach dietetycznych warto sprawdzać kwalifikacje autora i odniesienia do literatury.
cdnsciencepub.com
CERN: jodowe oksokwasy to ważne źródło aerozoli nad oceanami i w strefach polarnych
Eksperyment CLOUD w CERN pokazał, że jodowe oksokwasy są znacznie ważniejszym źródłem tworzenia nowych cząstek aerozolowych nad oceanami i w regionach polarnych, niż wcześniej zakładano. W połączeniu z kwasem siarkowym zwiększały tempo formowania cząstek od 10 do nawet 10 000 razy względem wcześniejszych szacunków. To istotne dla modeli klimatu, bo aerozole wpływają na chmury i bilans promieniowania. W praktyce oznacza to, że obecne modele mogą zaniżać ten proces w atmosferze morskiej.
home.cern
Więź człowiek–pies okazuje się zaskakująco podobna w 5 bardzo różnych kulturach
Badanie porównało psy i opiekunów w pięciu społecznościach wiejskich: w Vanuatu, Mongolii, na Madagaskarze, w Peru i w Niemczech. Psy w podobny sposób reagowały na ludzkie wskazywanie, komunikowały ukryte jedzenie i szukały pomocy człowieka w niepewnych sytuacjach. Właściciele we wszystkich krajach deklarowali, że lubią obecność psów, polegają na nich i oczekują ochrony. Były lokalne różnice, np. większe posłuszeństwo psów w Niemczech, ale ogólny wzór współpracy okazał się bardzo podobny.
mpg.de
Neandertalczycy zbierali małże cały rok, głównie od późnej jesieni do wiosny
Badacze przeanalizowali izotopy tlenu w muszlach z jaskini Los Aviones w Hiszpanii, datowanych na 115 tys. lat. Metoda pozwala odtworzyć porę roku, w której zebrano małże. Wynik: neandertalczycy korzystali z zasobów morskich przez cały rok, ale największe zbiory przypadały na późną jesień, zimę i wczesną wiosnę; dla jednego gatunku aż około 80% okazów pochodziło z chłodnych miesięcy. To wskazuje na planowanie sezonowe i ograniczanie ryzyka, np. unikanie letnich zakwitów glonów.
pnas.org
fMRI pomaga lepiej celować TMS u pacjentów z lekooporną depresją
Randomizowane badanie kliniczne i dane z praktyki pokazały, że indywidualne mapowanie mózgu metodą fMRI może poprawić skuteczność przezczaszkowej stymulacji magnetycznej u osób z depresją oporną na leczenie. Zamiast standardowego wyznaczania miejsca stymulacji na podstawie pomiarów skóry głowy, lekarze kierowali się połączeniami funkcjonalnymi konkretnego pacjenta. W danych z praktyki taka personalizacja zwiększała szansę odpowiedzi około 2,3 raza, a odsetek odpowiedzi rósł z 62% do 77,5%.
massgeneralbrigham.org
Szczepienie „prime-boost” dało kurom szybką i trwałą ochronę przed H5N1
Badanie testowało schemat heterologiczny: najpierw szczepionka wektorowa HVT z antygenem H5, potem inaktywowana szczepionka H5N1. U kur taki układ dawał zarówno wczesną, jak i długotrwałą odporność przeciw śmiertelnej grypie ptaków H5N1, lepszą niż samo użycie szczepionki HVT. Notowano wysokie przeżycie, mniejsze wydalanie wirusa i silniejszą odpowiedź immunologiczną po zakażeniu. To wynik ważny dla hodowli drobiu, bo ograniczenie siewstwa wirusa jest kluczowe przy kontroli ognisk.
doi.org