Zakazy aborcji w USA powiązano ze wzrostem myśli samobójczych u uczennic
Analiza przekrojowa danych z amerykańskiego Youth Risk Behavior Survey z lat 2017–2023 wskazuje, że w stanach, które wprowadziły całkowity zakaz aborcji, odsetek dziewcząt zgłaszających myśli samobójcze wzrósł średnio o ok. 4,3 punktu procentowego. U chłopców podobnej zmiany nie stwierdzono. Badanie pokazuje związek statystyczny, a nie dowód przyczynowości, ale sugeruje potrzebę wzmocnienia profilaktyki samobójstw i wsparcia psychicznego dla nastolatek w tych stanach.
jamanetwork.com
Studia przesuwają poglądy polityczne słabiej, niż powszechnie się uważa
Badanie opisane w Journal of Personality and Social Psychology pokazuje, że absolwenci częściej określają się jako liberalni niż osoby bez dyplomu, ale sama zmiana w czasie studiów jest zwykle niewielka. Około 58% studentów w ogóle nie zmienia identyfikacji politycznej. Rosnący od ok. 2012 r. „podział dyplomowy” wynika bardziej ze zmiany etykiet politycznych niż z dużych zmian w konkretnych poglądach. Różnice zależą też od kierunku: np. humanistyka częściej przesuwa w lewo, a biznes czy inżynieria niekiedy w prawo.
psypost.org
5 minut spaceru co 30 minut siedzenia najlepiej ogranicza szkody bezruchu
Badanie w British Journal of Sports Medicine wskazuje, że najkorzystniejszy schemat przerw podczas długiego siedzenia to 5 minut chodzenia co 30 minut. Taki układ najlepiej poprawiał odpowiedzi organizmu związane z poziomem cukru i ciśnieniem krwi. Krótkie przerwy poprawiały też nastrój i zmniejszały zmęczenie, a największe zyski dla samopoczucia notowano właśnie przy przerwach co pół godziny. Praktyczny wniosek: krótkie, regularne „mikrospacery” mogą dawać mierzalne korzyści zdrowotne.
bjsm.bmj.com
Przypomnienie o Bogu może zwiększać skłonność do niezdrowego jedzenia
Seria eksperymentów opisana w artykule sugeruje, że samo skierowanie myśli na Boga może osłabiać motywację do zdrowych wyborów żywieniowych. Uczestnicy po takich bodźcach częściej wybierali junk food, bo silniej odczuwali „boską kontrolę” nad zdrowiem i większą wiarę w możliwość uzdrowienia. Autorzy wiążą to z religijnym radzeniem sobie z chorobą; tekst przypomina też, że ok. 1/3–40% Amerykanów modli się o poprawę zdrowia lub wyleczenie.
psypost.org
Leki GLP-1, takie jak Ozempic, powiązano z zaburzeniami smaku i węchu
Badanie obserwacyjne opublikowane w JAMA Otolaryngology wskazuje, że osoby stosujące agonistów receptora GLP-1, m.in. Ozempic i Wegovy, częściej zgłaszały zaburzenia smaku i węchu niż pacjenci na innych lekach przeciwcukrzycowych. Chodzi m.in. o osłabienie lub zniekształcenie tych zmysłów. Ryzyko bezwzględne pozostaje jednak niskie, a ponieważ analiza była retrospektywna, nie dowodzi ona, że to same leki wywołują problem. Potrzebne są dalsze badania nad wpływem na dietę i jakość życia.
jamanetwork.com
Globalne badanie relacji: „przeciwieństwa się przyciągają” to zbyt prosty mit
Duże badanie międzynarodowe pokazuje, że zgodność w związku zależy od konkretnej cechy i kontekstu kulturowego, a nie od jednej prostej zasady. Wspólne poglądy polityczne zwykle sprzyjały jakości relacji, a najwyższe oceny związku pojawiały się tam, gdzie partner był postrzegany jako życzliwszy od siebie samego. Najsilniej z lepszym funkcjonowaniem związku wiązano życzliwość i atrakcyjność fizyczną. Wniosek: partnerzy często są do siebie podobni, ale znaczenie tej podobności jest różne dla różnych cech.
psypost.org
Ryzyko Alzheimera może zależeć od genów związanych ze snem i jakością snu
Badanie sugeruje, że wpływ wariantów genetycznych powiązanych z ruchem płynów w mózgu, zwłaszcza genu AQP4, może zależeć od tego, jak dobrze śpi starsza osoba. U części uczestników określone warianty łączyły się z lepszą pamięcią wyjściową, a inne zmieniały związek między zaburzeniami snu a spadkiem funkcji poznawczych lub utratą istoty szarej. To wynik wstępny, ale praktyczna implikacja jest ważna: sen może nie tylko wpływać na mózg samodzielnie, lecz także modyfikować ujawnianie się ryzyka genetycznego.
psypost.org
50 lat regulacji środowiskowych odbudowało rzeki i życie słodkowodne w USA
Analiza danych z lat 1970–2023 z siedmiu dużych dorzeczy USA pokazuje, że spadek zanieczyszczenia metalami ciężkimi po wdrożeniu regulacji, takich jak Clean Water Act, zbiegł się z wyraźnym odrodzeniem ekosystemów słodkowodnych. Badacze powiązali ten trend z rozszerzeniem zasięgu 71 gatunków ryb i 171 gatunków owadów wodnych. To rzadki przykład długookresowego badania, które ilościowo pokazuje, że polityka ograniczania zanieczyszczeń może przynosić realne zyski dla bioróżnorodności.
linkinghub.elsevier.com
Naukowcy wyjaśnili, jak żelazo uruchamia masowe wymieranie glonów
Badacze wskazali ferroptozę, czyli zależną od żelaza formę śmierci komórkowej, jako mechanizm nagłych załamań zakwitów glonów. W eksperymentach jony żelaza(II) reagowały z nadtlenkiem wodoru, tworząc reaktywne formy tlenu, które uszkadzały błony komórkowe glonów. Obumierające komórki uwalniały kolejne porcje żelaza i nadtlenków, co mogło rozprzestrzeniać falę śmierci przez całą populację. Mechanizm pomaga zrozumieć naturalne kończenie się zakwitów, ale nie rozwiązuje już utrwalonych problemów z glonami.
sciencenews.org
Odkryto dwa „super-puffy” olbrzymy lżejsze od waty cukrowej
Astronomowie opisali dwie egzoplanety TOI-791 b i TOI-791 c: obie są rozmiarów zbliżonych do Jowisza, ale mają wyjątkowo niską gęstość, porównywaną do pianki do golenia lub waty cukrowej. Krążą wokół gwiazdy oddalonej o ok. 1110 lat świetlnych i pozostają w rezonansie orbitalnym 5:3, z okresami obiegu 139 i 232 dni. Prawdopodobnie mają bardzo rozległe atmosfery bogate w wodór i hel. Takich „super-puffów” znamy tylko kilkadziesiąt, więc ten układ jest cennym testem dla modeli powstawania planet.
cbsnews.com
60 lat danych: plankton wyraźnie spada w północno-wschodnim Atlantyku
Analiza 24 zestawów danych o fito- i zooplanktonie pokazuje silne spadki większości badanych grup w północno-wschodnim Atlantyku. Dotyczy to m.in. okrzemek i widłonogów, czyli organizmów kluczowych dla morskich łańcuchów pokarmowych. Wyjątkiem był meroplankton, czyli larwy zwierząt dennych. Autorzy wiążą zmiany głównie z ociepleniem wód i zmianami w dostępności składników odżywczych. To ważne, bo plankton podtrzymuje rybołówstwo, sieci troficzne i obieg węgla w oceanie.
sciencedirect.com
Zanieczyszczenie powietrza na początku ciąży powiązano z depresją w kolejnych trymestrach
Badanie prowadzone przez zespół związany z Washington University sugeruje, że ekspozycja na zanieczyszczenia w pierwszych 6 tygodniach ciąży wiąże się z większym ryzykiem utrzymywania się klinicznie istotnych objawów depresyjnych przez całą ciążę. Najsilniejszy związek dotyczył dwutlenku azotu (NO₂) z ruchu drogowego: kobiety z najwyższą ekspozycją były ok. 3,8 raza częściej w grupie z najwyższym, utrwalonym nasileniem objawów niż kobiety z najniższą ekspozycją. To badanie obserwacyjne, więc nie rozstrzyga o przyczynowości.
source.washu.edu
Geny starzenia pomagają wskazać istniejące leki, które mogą wydłużać życie
Badacze pokazali podejście, w którym geny związane ze starzeniem mapuje się na sieci interakcji lek–gen, aby wyszukiwać już istniejące substancje mogące spowalniać albo przyspieszać procesy starzenia. Celem jest tzw. repozycjonowanie leków, czyli znalezienie nowych zastosowań dla znanych preparatów. Metoda opiera się na analizie wpływu związków na szlaki i ekspresję genów związanych z długowiecznością. To raczej narzędzie do selekcji kandydatów niż gotowa lista terapii dla ludzi.
news.northeastern.edu
Odpadowy beton z obiektów jądrowych może wiązać radioaktywny stront
Zespół z University of Manchester wykazał, że rozdrobniony beton z dawnych obiektów jądrowych może wychwytywać stront-90, ważny zanieczyszczający radionuklid w wodach gruntowych. W warunkach zbliżonych do płytkiego składowania beton tworzy nowe minerały, m.in. kalcyt zawierający stront, które unieruchamiają go na długo. Dodatek fosforanów dodatkowo zwiększał skuteczność: w testach laboratoryjnych usuwano do ok. 98% strontu z roztworu w 48 godzin. To może ograniczyć ilość odpadów wymagających wywozu poza teren skażony.
manchester.ac.uk
EEG może wykrywać moment, gdy człowiek dopiero szykuje się do kłamstwa
Badanie pokazuje, że przygotowanie do skłamania o informacjach autobiograficznych zostawia wykrywalny ślad w EEG jeszcze przed wypowiedzeniem odpowiedzi. W porównaniu z przygotowaniem do mówienia prawdy naukowcy obserwowali m.in. większe amplitudy sygnałów P2, P3a, CNV i P3b oraz mniejszą moc fal alfa. Autorzy interpretują to jako oznakę większego zaangażowania uwagi i kontroli poznawczej potrzebnej do oszustwa. Wynik powtarza wcześniejsze obserwacje, ale nie oznacza jeszcze gotowego, praktycznego „wykrywacza kłamstw”.
psypost.org
Upał i wilgoć coraz częściej utrudniają tanie chłodzenie centrów danych
Badanie w Scientific Reports pokazuje, że przez ostatnie 45 lat rosła liczba godzin z temperaturą i wilgotnością zbyt wysokimi dla energooszczędnego chłodzenia centrów danych bez intensywnej klimatyzacji. Najmocniej widać to w tropikach i na południowym wschodzie USA. Coraz więcej obiektów doświadcza warunków ograniczających takie chłodzenie przez co najmniej jedną czwartą roku. Prognozy do połowy stulecia sugerują dalsze pogorszenie, co oznacza wyższe zużycie energii i większe ryzyko przeciążeń w najgorętsze dni.
eurekalert.org
Mimika twarzy może pomagać budować większą i silniejszą sieć społeczną
Nowe badania wykorzystały automatyczną analizę ruchów twarzy podczas rzeczywistych interakcji grupowych i wykazały, że osoby bardziej ekspresyjne mimicznie częściej mają większe oraz bogatsze sieci społeczne. Były też oceniane jako cieplejsze, bardziej skłonne do współpracy i sympatyczniejsze, a w strukturze grupy zajmowały bardziej centralne pozycje. Sugeruje to, że stabilne różnice w ekspresji twarzy mogą dawać realną przewagę w nawiązywaniu i utrzymywaniu relacji.
bps.org.uk
Pacjenci oceniali komunikację lekarzy lepiej na żywo niż w teleporadach
Sondaż 522 dorosłych mieszkańców USA, którzy korzystali zarówno z wizyt osobistych, jak i telemedycyny w czasie pandemii COVID-19, pokazał stałą przewagę wizyt stacjonarnych w każdej mierzonej kategorii komunikacji. Niżej oceniano m.in. jasność przekazu, empatię i wspólne podejmowanie decyzji podczas wizyt wideo lub telefonicznych. Wyniki nie podważają użyteczności telemedycyny, ale pokazują konkretny koszt: łatwiejszy dostęp może iść w parze z gorszym odbiorem relacji lekarz–pacjent.
journals.sagepub.com
Badanie o wizach H-2B: więcej produkcji i brak szkody dla pracowników z USA
Analiza opublikowana w American Economic Journal wskazuje, że firmy, które otrzymały więcej niskokwalifikowanych pracowników sezonowych w programie H-2B, zwiększały produkcję, inwestycje i zyski. Autorzy szacują bardzo niską zastępowalność między pracownikami H-2B a zatrudnionymi z USA, co oznacza brak negatywnego wpływu lub niewielki efekt dodatni dla krajowego rynku pracy. Najbardziej korzystne skutki odnotowano na obszarach wiejskich, gdzie niedobory siły roboczej bywają szczególnie dotkliwe.
aeaweb.org
Plazma z cząstkami Janusa pomaga badać aktywną materię w laboratorium
Eksperyment wykorzystuje mikroskopijne kulki Janusa, czyli cząstki pokryte metalem tylko z jednej strony, zawieszone w niskociśnieniowej plazmie argonowej. Dzięki sile fotoforetycznej i asymetrycznemu oporowi jonowemu układ sam generuje ruch nierównowagowy, co pozwala obserwować zjawiska typowe dla aktywnej materii: chaotyczne trajektorie, odchylenia od klasycznego rozkładu prędkości, skoki energii i kaskady. To modelowy system do badania zbiorowych zachowań w dobrze kontrolowanych warunkach.
researchgate.net
