Polityka rozrywa relacje: 37% Amerykanów straciło przez nią co najmniej jedną bliską więź
Badanie z UC Irvine wskazuje, że 37% Amerykanów straciło co najmniej jedną relację z powodu różnic politycznych — od przyjaźni i więzi rodzinnych po związki i relacje w pracy. Większość osób z tej grupy deklarowała więcej niż jedną taką stratę. Wynik wpisuje się w szerszy trend rosnącej polaryzacji: spory polityczne coraz częściej są odbierane nie jako różnica poglądów, ale konflikt wartości i tożsamości, co utrudnia kompromis i odbudowę zaufania.
socialecology.uci.edu
Sok żurawinowy może wzmacniać antybiotyk na ZUM, ale na razie tylko w badaniach laboratoryjnych
W badaniu opublikowanym w Applied and Environmental Microbiology naukowcy testowali chorobotwórcze szczepy E. coli hodowane w laboratorium. Związki z soku żurawinowego przywróciły wrażliwość 72% opornych szczepów na fosfomycynę, prawdopodobnie zwiększając wnikanie leku do bakterii przez kanały cukrowe i ograniczając mutacje oporności. To obiecujący wynik dla leczenia ZUM, ale autorzy podkreślają, że nie wiadomo jeszcze, czy podobny efekt występuje u ludzi po wypiciu soku.
asm.org
Mózg pod narkozą nadal uczy się dźwięków i przewiduje kolejne słowa
Nagrania aktywności neuronów u osób pod znieczuleniem pokazały, że nieświadomy mózg nadal przetwarza mowę i dźwięki. Badacze zaobserwowali oznaki uczenia się wzorców oraz przewidywania, jakie słowo padnie dalej. To ważne, bo sugeruje, że część złożonego przetwarzania języka nie wymaga świadomości. Wyniki są ciekawe poznawczo, ale nie oznaczają, że pacjent „słyszy” w zwykłym sensie — chodzi o aktywność neuronalną, nie świadome doświadczenie.
nature.com
Stereotypy autyzmu w filmach i serialach mogą opóźniać diagnozę u kobiet i osób niebinarnych
Badanie University of Stirling wykazało, że medialne obrazy autyzmu są często zawężone do łatwo rozpoznawalnego schematu: biały mężczyzna, społecznie wycofany, z wyjątkowym talentem, np. matematycznym. Autystyczni uczestnicy oceniali takie postacie jako przerysowane i mało podobne do ich doświadczeń. Według autorów to może utrudniać rozpoznanie objawów u kobiet i osób niebinarnych, których obraz kliniczny bywa inny i przez to częściej jest pomijany.
stir.ac.uk
DNA pozwoliło zidentyfikować kolejnych 4 marynarzy z wyprawy Franklina
Zespół z University of Waterloo dopasował DNA szczątków do żyjących potomków i zidentyfikował czterech kolejnych członków ekspedycji Franklina z 1845 roku. Jeden z nich został odnaleziony ok. 80 mil od statku, co pokazuje skalę desperackiej próby ucieczki po uwięzieniu okrętów w lodzie. Łącznie metodą DNA potwierdzono już 6 osób z załogi HMS Erebus i HMS Terror. Badacze nadal szukają kolejnych krewnych, by rozszerzyć identyfikacje.
uwaterloo.ca
Meta-analiza 55 badań potwierdza silny związek między zaburzeniem używania konopi a depresją
Przegląd 55 badań obejmujących ponad 3 mln osób wykazał dwukierunkowy związek między cannabis use disorder a dużą depresją. Średnio 31% osób z CUD miało też depresję, a 10% pacjentów z depresją spełniało kryteria CUD. W klinikach psychiatrycznych współwystępowanie było wyraźnie wyższe niż w populacji ogólnej. Autorzy zalecają rutynowy screening obu problemów, bo objawy mogą się nakładać, a związek nie musi oznaczać prostego kierunku przyczynowego.
sciencedirect.com
Wyższe użycie sterydów anabolicznych powiązano z gorszym zdrowiem psychicznym
Analiza danych niemal 19 tys. dorosłych korzystających z leczenia uzależnień w latach 2022–2025 objęła 521 użytkowników sterydów anaboliczno-androgennych, z czego 92,7% stanowili mężczyźni. Osoby z umiarkowanym i wysokim poziomem ryzyka używania AAS częściej zgłaszały depresję, lęk i impulsywność niż grupa niskiego ryzyka. To badanie obserwacyjne, więc nie dowodzi przyczyny, ale wzmacnia argument za rutynowym pytaniem o AAS podczas oceny zdrowia psychicznego.
news.griffith.edu.au
Deepfake szkodzi reputacji polityka nawet wtedy, gdy widz wie, że materiał jest fałszywy
Badanie na ponad 3 tys. uczestników z USA i Holandii pokazało, że deepfake może obniżać poparcie dla polityka nawet po rozpoznaniu fałszerstwa. W eksperymentach użyto m.in. przerobionego nagrania Nancy Pelosi. Fact-checking zmniejszał wiarę w autentyczność filmu, ale nie cofał w pełni szkody wizerunkowej, bo emocjonalna reakcja utrzymywała się dłużej. Efekt nasilał się przy powtarzaniu ekspozycji, co ma znaczenie dla kampanii i moderacji treści.
psypost.org
Amazonia może być bliżej punktu krytycznego, ale dokładne liczby z opisu wymagają ostrożności
Temat dotyczy ryzyka przejścia części Amazonii z lasu deszczowego w bardziej suchy ekosystem sawannowy pod wpływem wycinki i ocieplenia. Z przytoczonych informacji wynika, że obecne szacunki mówią o 13–17% utraty lasu, a próg krytyczny bywa lokowany w okolicach 20–25% przy dodatkowym wpływie wzrostu temperatury i pożarów. To ważny mechanizm sprzężeń zwrotnych klimatu, ale konkretne liczby podane w tytule nie są tu dobrze potwierdzone, więc trzeba je traktować ostrożnie.
nature.com
Lata ekspozycji skóry na słońce mogą rozregulować jej wewnętrzny zegar biologiczny
Badanie z University of Manchester wskazuje, że przewlekła ekspozycja na światło słoneczne zaburza rytm dobowy skóry. To ważne, bo procesy naprawy DNA w komórkach skóry są zależne od pory dnia. Gdy zegar biologiczny skóry jest rozregulowany, organizm może gorzej radzić sobie z usuwaniem uszkodzeń po UV, co zwiększa podatność na stan zapalny, oparzenia i w dłuższej perspektywie nowotwory skóry. Praca wzmacnia argument za długoterminową ochroną przeciwsłoneczną.
manchester.ac.uk
Przegląd badań: tłuszcze nasycone wiązano z wyższym ryzykiem kilku nowotworów
Umbrella review w American Journal of Clinical Nutrition zebrał wyniki wcześniejszych metaanaliz i wskazał, że wyższe spożycie tłuszczu ogółem oraz tłuszczów nasyconych wiąże się z większym ryzykiem niektórych nowotworów, m.in. piersi, prostaty, jelita grubego, płuca, żołądka i wątroby. Z kolei tłuszcze wielonienasycone, np. omega-3, wypadały korzystniej. To analiza zależności obserwacyjnych, więc nie dowodzi przyczynowości, ale wspiera zalecenie zastępowania części tłuszczów nasyconych innymi źródłami tłuszczu.
sciencedirect.com
Krótka terapia przy prawdopodobnym zaburzeniu osobowości nie poprawiła funkcjonowania społecznego
W wieloośrodkowym randomizowanym badaniu w Anglii porównano krótką indywidualną interwencję psychologiczną ze standardowym leczeniem u osób z prawdopodobnym zaburzeniem osobowości. Po 12 miesiącach nie stwierdzono istotnej przewagi nowej interwencji w zakresie funkcjonowania społecznego. To ważny wynik praktyczny: pokazuje, że sama krótka forma wsparcia może nie wystarczać w tej grupie pacjentów i potrzebne są skuteczniejsze lub dłuższe modele terapii.
pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
33 lata obserwacji: susze i powodzie zaburzają układ sił w grupach kapucynek
Badanie 12 grup kapucynek białoczelnych w Kostaryce przez 33 lata pokazało, że większe grupy zwykle kompensują silniejszą konkurencję wewnętrzną, przejmując dostęp do lepszych miejsc żerowania od mniejszych sąsiadów. Podczas skrajnych zjawisk klimatycznych, takich jak susze El Niño i intensywne powodzie, ten mechanizm słabnie: zasoby skupiają się przy rzekach, rośnie agresja między grupami, a presja może prowadzić do rozpadu grup lub migracji osobników.
nature.com
CRISPR-Cas12a2 potrafi uruchomić „wyłącznik śmierci” komórki po wykryciu określonego RNA
W pracy opublikowanej w Nature opisano Cas12a2 — układ CRISPR, który po rozpoznaniu wskazanego RNA zaczyna nieselektywnie ciąć DNA w danej komórce, prowadząc do jej zniszczenia. To odróżnia go od klasycznych narzędzi edycji genów, takich jak Cas9, które mają wprowadzać precyzyjne zmiany. Badacze pokazali działanie w komórkach i zwierzętach, widząc potencjał m.in. w eliminowaniu komórek nowotworowych lub zakażonych. To jednak bardzo wczesny etap i daleko do zastosowań klinicznych.
nature.com
