Najsilniejszą zazdrość budzi przekazywanie zasobów rywalowi, niezależnie od płci
Badanie wskazuje, że zarówno kobiety, jak i mężczyźni najsilniej reagują zazdrością nie na sam sygnał romansu, lecz na sytuację, gdy partner inwestuje zasoby w potencjalnego rywala, zwłaszcza pieniądze. To podważa prosty podział, według którego płcie miałyby zazdrościć głównie innych rzeczy. Wynik sugeruje, że przekierowanie czasu, uwagi i środków jest przez obie strony traktowane jako poważne zagrożenie dla związku.
psypost.org
Wyższa temperatura wiązała się w USA z niewielkim wzrostem śmiertelnej przemocy policji
Analiza śmiertelnych postrzeleń policyjnych w USA z lat 2015–2021 wykazała mały, ale mierzalny związek z upałem: wzrost maksymalnej temperatury tego samego dnia o 5°C łączył się z ilorazem szans 1,033. W dużych, suchszych obszarach po przekroczeniu średnio 20,3°C każdy dodatkowy 1°C wiązano z ok. 2% wzrostem częstości zgonów. Badanie pokazuje korelację, nie dowodzi przyczyny; możliwe wyjaśnienia to wpływ upału na zachowanie i większa aktywność ludzi na zewnątrz.
psypost.org
Problemy poznawcze łączą się z nałogowym graniem, a nie z samym graniem w gry
Przegląd wyników sugeruje wyraźne rozróżnienie: osoby z ryzykiem uzależnienia od gier częściej mają słabszą pamięć roboczą i inne trudności poznawcze, ale granie rekreacyjne nie daje takiego obrazu. U umiarkowanych graczy częściej obserwowano lepszą uwagę. W praktyce znaczenie ma nie samo granie, lecz jego wzorzec: czas, intensywność i utrata kontroli. To ważne, bo wiele debat wrzuca wszystkie formy grania do jednego worka.
psypost.org
Tylko 15% młodych łososi Chinook przeżywa drogę przez deltę do dorosłości
Badanie opublikowane w Global Change Biology śledziło młode łososie Chinook za pomocą chemicznych znaczników w otolitach, czyli „kamyczkach słuchowych”. Około 80% osobników wchodzi do delty Sacramento–San Joaquin, ale do dorosłości dożywa tylko 15%. Naukowcy łączą te straty z „klimatycznym whiplash”: susze skupiają ryby w ciepłej wodzie, a zimowe powodzie znoszą je do niekorzystnych miejsc. Dodatkowym problemem jest zanik mokradeł i uproszczenie dawnych tras migracji.
onlinelibrary.wiley.com
Uzależnienie od krótkich wideo obniża satysfakcję z życia przez samotność i lęk
Badanie podłużne na 234 młodych dorosłych (średni wiek 22 lata) pokazało sekwencję zmian w czasie: wyższy poziom uzależnienia od krótkich filmów przewidywał po 3 miesiącach większą samotność, ta z kolei nasilała lęk, a ten obniżał satysfakcję z życia. Zastosowano model cross-lagged, który lepiej niż zwykła korelacja pokazuje kierunek zależności. Efekty były umiarkowane, ale mogą się kumulować przy długim, codziennym używaniu Reelsów czy TikToka.
psypost.org
Zła dieta odpowiadała za 4,06 mln zgonów z powodu choroby niedokrwiennej serca w 2023
Analiza Global Burden of Disease opublikowana w Nature Medicine oszacowała, że w 2023 r. suboptymalna dieta była związana z 4,06 mln zgonów z powodu choroby niedokrwiennej serca. Największy wkład miały: zbyt małe spożycie orzechów i nasion (9,87 zgonu na 100 tys.), pełnych ziaren (9,22), owoców (7,25) oraz nadmiar sodu (7,15). Od 1990 r. liczba takich zgonów wzrosła o 41,59%, ale po uwzględnieniu wieku wskaźnik spadł prawie o 44%.
nature.com
DNA z lat 400–700 sugeruje, że „nowoczesny” model rodziny w Europie zaczął się wcześniej
Analiza DNA 258 szkieletów z cmentarzysk w południowych Niemczech wskazuje, że społeczności z lat 400–700 n.e. były oparte głównie na rodzinie nuklearnej, trwałej monogamii i ścisłym unikaniu związków krewniaczych. Badacze nie znaleźli oznak powszechnej poligamii ani lewiratu, za to widzą ciągłość z późnorzymskimi normami społecznymi. Wynik osłabia wizję gwałtownego zerwania po upadku Rzymu i wspiera obraz stopniowego mieszania ludności miejscowej i napływowej.
science.org
Pożary zanieczyszczają wodę pitną jeszcze długo po ugaszeniu ognia
Przegląd 23 badań z 28 zlewni pokazał, że po pożarach do ujęć wody trafiają popiół, osady, biogeny, metale ciężkie, węgiel organiczny i chemikalia gaśnicze. Problem często nasila się dopiero po miesiącach lub latach, gdy przychodzą ulewy albo roztopy. To zwiększa koszty uzdatniania i ryzyko tworzenia ubocznych produktów dezynfekcji, np. gdy chlor reaguje z materią organiczną. Autorzy podkreślają potrzebę wieloletniego monitoringu, szczególnie w mniejszych społecznościach.
sciencedirect.com
Na zachodzie USA pożarów jest mniej niż kiedyś, ale obejmują coraz większe obszary
Badanie z 11 stanów zachodnich USA wykazało, że między 1992 a 2020 r. liczba pożarów spadła o ok. 28%: z 25 tys. do 18 tys. rocznie. Jednocześnie roczna spalona powierzchnia rosła średnio o około 4% rocznie. W samym 2020 r. spłonęło ponad 9 mln akrów, więcej niż wynosi powierzchnia lądowa Maryland. Spadek liczby pożarów wiązano m.in. z mniejszą liczbą przypadkowych zaprószeń przez ludzi, ale ocieplenie klimatu sprzyja większym i groźniejszym pożarom.
earthsky.org
Nowe tropy z Korei sugerują, że duże pterozaury aktywnie polowały na lądzie
W Korei Południowej opisano 106-milionowe ślady nowego gatunku pterozaura, Jinjuichnus procerus. Tor ruchu dużego zwierzęcia biegnie obok tropów mniejszego, które nagle zmienia kierunek i przyspieszają, co może wskazywać na próbę ataku. To nie jest dowód ostateczny, ale mocna poszlaka, że część pterozaurów nie tylko latała i żerowała nad wodą, lecz sprawnie poruszała się po lądzie jako drapieżniki. Szacowana prędkość marszu to ok. 0,8 m/s.
nature.com
Wielu chorych na POChP po ciężkim zaostrzeniu nadal nie dostaje zalecanego leczenia podtrzymującego
Prospektywne badanie wieloośrodkowe objęło 615 pacjentów z POChP hospitalizowanych po ciężkim zaostrzeniu. Tylko 47% stosowało wziewne leczenie podtrzymujące, a jedynie 28% było na terapii potrójnej. Szczególnie ważne: wśród osób już leczonych terapią podwójną co najmniej 69% nie przeszło po wypisie na intensywniejsze leczenie mimo wysokiego ryzyka. To sugeruje niedostosowanie terapii do historii zaostrzeń i możliwe pole do poprawy opieki po hospitalizacji.
pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
Teleporady u własnego pediatry wiązały się z rzadszym przepisywaniem antybiotyków dzieciom
Analiza ponad 438 tys. wizyt stacjonarnych i 11 tys. wideowizyt dotyczących ostrych infekcji dróg oddechowych u dzieci wykazała niższy odsetek antybiotyków podczas teleporad: 34,6% wobec 48,6% przy wizytach osobistych. Jakość przepisywania była podobna, a liczba późniejszych wizyt kontrolnych nie wzrosła, co sugeruje, że nie chodziło o przeoczenie cięższych przypadków. Wynik dotyczy telemedycyny zintegrowanej z podstawową opieką, gdzie lekarz zna historię pacjenta.
cidrap.umn.edu