„Luka przyjaźni” między płciami nie jest uniwersalna — najmocniej widać ją u białych mężczyzn
Nowe badanie podważa popularną tezę, że mężczyźni z natury mają płytsze i mniej wspierające emocjonalnie przyjaźnie niż kobiety. Wyniki sugerują, że ten efekt nie dotyczy wszystkich grup tak samo i jest napędzany głównie przez białych mężczyzn. To ważne metodologicznie: uśrednianie wszystkich mężczyzn może ukrywać duże różnice między grupami etnicznymi i społecznymi. Wniosek jest ostrożny: „gender friendship gap” może być bardziej zjawiskiem kulturowym niż uniwersalnym.
psypost.org
Związek talentu do matematyki i muzyki wyjaśnia głównie inteligencja ogólna
Badanie wskazuje, że korelacja między zdolnościami muzycznymi i matematycznymi wynika przede wszystkim z inteligencji ogólnej, a nie z jednego wspólnego „modułu” dla rytmu, wzorców czy liczenia. To podważa prosty pogląd, że trening muzyczny sam w sobie bezpośrednio poprawia matematykę. Wynik nie oznacza, że muzyka nie pomaga w rozwoju, ale sugeruje, że obie umiejętności mogą rosnąć razem głównie dlatego, że opierają się na szerszych zdolnościach poznawczych.
psypost.org
Bogatsi częściej znają i używają AI, co może powiększać nierówności społeczne
Badanie pokazuje wyraźną lukę klasową w korzystaniu z narzędzi AI: osoby o wyższym statusie społeczno-ekonomicznym częściej wiedzą o takich systemach i częściej z nich korzystają. To ma praktyczne skutki, bo AI może zwiększać produktywność w pracy, nauce i administracji, więc korzyści trafiają głównie do grup już uprzywilejowanych. Wniosek badaczy jest prosty: bez szerszego dostępu i edukacji cyfrowej AI może utrwalać, a nie zmniejszać istniejące nierówności.
eurekalert.org
Oglądanie oryginalnych dzieł w galerii obniżyło kortyzol bardziej niż reprodukcje w laboratorium
Badanie King’s College London wykazało, że kontakt z autentyczną sztuką w galerii daje mierzalne efekty fizjologiczne. U badanych kortyzol spadł o 22%, a markery zapalne IL-6 i TNF-α były około 30% niższe. Przy oglądaniu reprodukcji w warunkach laboratoryjnych spadek kortyzolu wyniósł tylko 8%, bez istotnych zmian markerów zapalnych. To sugeruje, że znaczenie ma nie tylko obraz, ale też autentyczność i kontekst doświadczenia.
sciencedirect.com
Stres i stan zapalny mogą ułatwiać „odpalenie” obwodów ruminacji i traumy
Praca przedstawia model teoretyczny, według którego stres i zapalenie zmniejszają tzw. margines pobudliwości neuronów — różnicę między stanem spoczynkowym a progiem wyładowania. W symulacji margines ten spadał z ok. 18,4 mV do 6,0 mV, czyli o 67,5%. To oznacza, że słabsze bodźce mogą łatwiej uruchamiać nawracające, częściowo niekontrolowane wzorce aktywności związane z ruminacją lub traumą. To hipoteza, nie wynik kliniczny, ale daje wspólne wyjaśnienie dla depresji, PTSD i części psychoz.
frontiersin.org
Poziom glukozy w mózgu działa jak przełącznik tworzenia mieliny u myszy
Badacze pokazali w rozwijającym się mózgu myszy, że wysoki poziom glukozy sprzyja namnażaniu prekursorów oligodendrocytów, a spadek glukozy uruchamia ich dojrzewanie do komórek produkujących mielinę. Kluczowa okazała się ATP-cytrynian liaza (ACLY), która łączy metabolizm z regulacją genów przez acetylację histonów. Usunięcie ACLY zmniejszało liczbę komórek prekursorowych i powodowało przejściową hipomielinizację, a dieta ketogeniczna częściowo poprawiała deficyty. Wyniki dotyczą modelu mysiego.
genengnews.com
Powstała pierwsza szczegółowa mapa węchu: receptory w nosie tworzą poziome pasy
Naukowcy zmapowali ponad 1000 typów receptorów zapachowych w nosie myszy i odkryli, że nie są rozmieszczone losowo. Tworzą precyzyjne, nakładające się poziome pasy, co przypomina uporządkowanie sygnałów w opuszce węchowej mózgu. Rozmieszczeniem ma kierować gradient kwasu retinowego. To ważne, bo pokazuje, że układ węchowy jest znacznie bardziej uporządkowany, niż sądzono, i może pomóc w przyszłych terapiach utraty węchu, np. opartych na komórkach macierzystych.
nature.com
Daydreaming bywa niemal tak samo dziwny jak sny — różni się rodzaj tej dziwności
W badaniu opublikowanym w „Consciousness and Cognition” przeanalizowano 379 nagrań opisów dziennych odpłynięć myśli i snów nocnych. Sędziowie zewnętrzni ocenili, że gęstość „dziwnych” elementów była bardzo podobna: ok. 9% w daydreamingu i 8% w snach. Różnił się jednak typ niezwykłości: sny częściej zawierały niemożliwe przemiany i zlane tożsamości, a myśli na jawie częściej skupiały dziwność wokół samego „ja”. Wynik wspiera tezę, że oba stany opierają się na podobnej spontanicznej symulacji umysłowej.
psypost.org
Mieszkanie do 250 m od stacji paliw wiązano z wyższym ryzykiem białaczki u dzieci
Badanie kohortowe z Quebecu objęło 824 414 noworodków z lat 2007–2020. Dzieci mieszkające w odległości do 250 m od stacji paliw miały podwyższone ryzyko białaczki; najwyższe było ono w promieniu 100 m. Jako prawdopodobne źródło wskazano benzen i inne lotne związki organiczne. Ryzyko było niższe w Montrealu, gdzie działają lokalne systemy odzysku oparów paliwa. To wzmacnia argument za regulacjami ograniczającymi emisje wokół zabudowy mieszkalnej.
sciencedirect.com
Dinozaury mogły powstać 10 mln lat wcześniej niż pokazują najstarsze pewne skamieniałości
Analiza 9 zestawów danych morfologicznych z użyciem bayesowskiego datowania tip-dating wskazuje, że dinozaury pojawiły się ok. 250–240 mln lat temu, czyli nawet 10 mln lat przed najstarszymi jednoznacznymi skamieniałościami z ok. 230 mln lat temu. Badacze opisują też szybki „wybuch” ewolucji szkieletu i wczesne rozdzielenie głównych linii, m.in. teropodów i zauropodomorfów. To pomaga wyjaśnić, czemu wczesne drzewo rodowe dinozaurów jest tak niestabilne.
royalsocietypublishing.org
Włókna nerwowe w skórze mogą spowalniać wzrost czerniaka
Badanie na modelach mysich sugeruje, że współczulne włókna nerwowe obecne w czerniaku mogą hamować wzrost guza. Mechanizm ma polegać na uwalnianiu noradrenaliny, która aktywuje receptory alfa-adrenergiczne na makrofagach i ogranicza udział komórek sprzyjających nowotworowi. To kontrastuje z nerwami czuciowymi bólu, które w innych pracach raczej wspierały rozwój guza. Wyniki rozwijają dziedzinę „cancer neuroscience”, ale ich znaczenie dla leczenia ludzi wymaga dalszych badań.
news.weill.cornell.edu
W jelitach krów odkryto „hydrogenobody” powiązane z produkcją metanu
Naukowcy opisali nową strukturę komórkową u orzęsków żyjących w żwaczu krów — tzw. hydrogenobody. Te organelle wytwarzają wodór, który staje się paliwem dla archeonów produkujących metan. To ważne, bo emisje metanu od przeżuwaczy stanowią dużą część emisji rolniczych. Jeśli wynik się potwierdzi, celem ograniczania emisji mogą stać się nie tylko same metanogeny, ale też konkretne pierwotniaki i ich metabolizm.
scientificamerican.com