Donosowy spray z mikropęcherzykami odmłodził mózg starych myszy i poprawił pamięć
Zespół z Texas A&M opracował spray donosowy z pęcherzykami zewnątrzkomórkowymi przenoszącymi mikroRNA. Preparat omija barierę krew–mózg drogą węchową. U starzejących się myszy już 2 dawki zmniejszyły przewlekły stan zapalny w mózgu, poprawiły pracę mitochondriów neuronów i wyraźnie odbudowały pamięć, m.in. rozpoznawanie obiektów. Efekt pojawiał się w ciągu tygodni i utrzymywał miesiącami. To wynik przedkliniczny: na razie tylko u myszy.
stories.tamu.edu
Badanie BMJ Open: połowa odpowiedzi 5 chatbotów medycznych była problematyczna
W badaniu BMJ Open oceniono 250 odpowiedzi 5 chatbotów: Gemini, DeepSeek, Meta AI, ChatGPT i Grok. Test obejmował 50 podchwytliwych pytań o raka, szczepionki, komórki macierzyste, żywienie i sport. Około połowę odpowiedzi uznano za „częściowo” lub „poważnie” problematyczne z powodu błędów, braków, zmyślonych źródeł i fałszywego równoważenia nauki z pseudonauką. Najgorzej wypadł Grok: 58% odpowiedzi było wysoce problematycznych. Najlepiej poradził sobie Gemini.
eurekalert.org
Kaszaloty wydają dźwięki podobne do samogłosek i dyftongów ludzkiej mowy
Badanie UC Berkeley i Project CETI sugeruje, że komunikacja kaszalotów jest bogatsza, niż sądzono. Zamiast prostych „klików” zwierzęta tworzą sygnały o cechach zbliżonych do ludzkich samogłosek i dyftongów. Analiza z użyciem modeli GAN wykazała kontrolę nad długością, timingiem, częstotliwością i przebiegiem dźwięku — czyli parametrami, które w ludzkim języku niosą znaczenie. Naukowcy widzą też ślady „dialogów”, ale znaczenia tych sygnałów nadal nie znamy.
theguardian.com
Spadek szczepień MMR o 1% rocznie może kosztować USA 7,8 mld dolarów do 2030 r.
Analiza Yale pokazuje, że jeśli wyszczepienie MMR będzie spadać o 1% rocznie, roczne koszty odry mogą sięgnąć 1,5 mld dolarów do 2030 r., a łączne straty 7,8 mld dolarów. Tło jest już niepokojące: odsetek zaszczepionych przedszkolaków w USA spadł z 95,2% w latach 2019–2020 do 92,5% w 2024–2025. CDC raportowało 1714 przypadków odry do 9 kwietnia 2026, z czego 94% było związanych z ogniskami. To model ryzyka, ale oparty na realnym spadku szczepień.
pnas.org
DMT działało przeciwdepresyjnie dłużej niż S-ketamina w modelu mysiej depresji
W badaniu na samcach myszy pojedyncza dawka DMT wywołała szybki efekt przeciwdepresyjny, który w części testów utrzymywał się do 8 dni. Dla porównania S-ketamina dawała krótszy efekt, około 28 godzin. DMT zmniejszało też lęk po 5 dniach w teście podwyższonego labiryntu, czego nie obserwowano po S-ketaminie. Obie substancje łagodziły anhedonię u myszy izolowanych społecznie. To obiecujący wynik, ale nadal przedkliniczny: bez danych z badań na ludziach.
psypost.org
Większość badanych gatunków pszczół wykazuje ferromagnetyzm, co może pomagać w nawigacji
Badacze sprawdzili 96 gatunków pszczół i u 72 z nich wykryli ferromagnetyzm; opis posta sugeruje nawet wynik powyżej 90% w badanej próbie. Mechanizm prawdopodobnie opiera się na cząstkach magnetytu, które mogą pozwalać wyczuwać pole geomagnetyczne i pomagać w orientacji. Sygnał był silniejszy u większych i społecznych gatunków. To ważne dla ekologii zapylaczy, ale sama obecność ferromagnetyzmu nie dowodzi jeszcze dokładnie, jak pszczoły używają go w terenie.
science.org
Zmodyfikowane drewno balsy magazynuje ciepło słoneczne i daje prąd także po zmroku
Naukowcy przerobili drewno balsy, usuwając ligninę i wypełniając kanały materiałami zwiększającymi pochłanianie światła oraz kwasem stearynowym, który magazynuje ciepło jako materiał zmiennofazowy. Taki kompozyt zamieniał 91,27% promieniowania słonecznego na ciepło, magazynował ok. 175 kJ/kg i po zachodzie słońca utrzymywał różnicę temperatur wystarczającą, by generator termoelektryczny wytwarzał do 0,65 V. Materiał był stabilny po 100 cyklach i po 150 dniach ekspozycji.
gizmodo.com
Naukowcy zidentyfikowali ponad 600 tys. białek drobnoustrojów zdolnych rozkładać plastiki
Międzynarodowy zespół wykazał, że potencjał biodegradacji tworzyw może być niemal powszechny wśród prokariontów: wykryto ponad 600 tys. białek związanych z rozkładem plastików u ponad 95% badanych gatunków. Powstała też otwarta baza PDCOGs, obejmująca 625 616 białek pogrupowanych w 51 grup ortologicznych dla 11 naturalnych i 28 syntetycznych polimerów. To nie znaczy, że problem plastiku jest rozwiązany, ale daje duży katalog kandydatów do bioremediacji i biotechnologii.
utu.fi
Analiza 480 tys. studni: ponad 20% wybrzeży traci wody gruntowe, grozi zasolenie
Globalne badanie objęło 480 tys. przybrzeżnych studni z lat 1990–2024. Ponad 20% analizowanych obszarów wykazywało istotne obniżanie poziomu wód gruntowych, miejscami o ponad 50 cm rocznie. Gdy taki spadek łączy się ze wzrostem poziomu morza, rośnie ryzyko wdzierania się słonej wody do ujęć pitnych. Najbardziej narażone są m.in. wybrzeża USA i Ameryki Środkowej, region Morza Śródziemnego, Indie, RPA i południowa Australia. Zagrożona może być woda dla dużej części ludności stref przybrzeżnych.
nature.com
U chorych na stwardnienie rozsiane trening aerobowy najlepiej zmniejszał zmęczenie
W 8-tygodniowym randomizowanym badaniu porównano 4 programy ćwiczeń u osób ze stwardnieniem rozsianym. Największą poprawę zarówno nasilenia zmęczenia, jak i jego wpływu na codzienne funkcjonowanie dał trening aerobowy. To praktyczny wynik, bo zmęczenie należy do najczęstszych i najbardziej ograniczających objawów SM. Badanie dotyczy krótkiego okresu 8 tygodni, ale wzmacnia argument, że dobrze dobrany ruch może być realnym elementem terapii wspomagającej.
journals.lww.com
Ryzyko demencji mogą zdradzać nie tylko wyniki testów, ale też sposób ich rozwiązywania
Nowe badanie wskazuje, że w przewidywaniu demencji liczy się nie tylko liczba poprawnych odpowiedzi, ale też to, jak badana osoba podchodzi do zadania: jakie popełnia drobne błędy, jak zmienia strategię i jak stabilne są jej wyniki w czasie. Takie subtelne sygnały mogą pojawiać się na lata przed diagnozą. Gdy połączy się dane z testów poznawczych z obrazowaniem mózgu, trafność predykcji rośnie; w przytoczonych danych model osiągał 77,6% dokładności.
bumc.bu.edu
Rzadki rak płuca potrafi zmieniać „tożsamość”, by unikać leczenia
Badanie genomiki przestrzennej pokazuje, że combined small-cell lung cancer (cSCLC) wywodzi się z jednej komórki przodka, ale potem przechodzi w hybrydowe stany łączące cechy różnych typów raka płuca. To może tłumaczyć, dlaczego guz wymyka się standardowemu leczeniu. Naukowcy opisali też strefy wykluczenia odpornościowego, osłonięte m.in. przez fibroblasty. Opracowano narzędzie „cSCLC Detector” oparte na 4 genach, które ma pomagać wykrywać niedodiagnozowane przypadki nawet z małych biopsji.
cell.com
Analiza 15 836 dawnych genomów wykryła 479 alleli pod silną selekcją w ostatnich 10 tys. lat
Badanie 15 836 starożytnych genomów z zachodniej Eurazji pokazało, że dobór naturalny w holocenie był znacznie silniejszy i powszechniejszy, niż sądzono. Zidentyfikowano 479 alleli o wyraźnym trendzie zmian częstości, mimo migracji i mieszania populacji. Selekcja przyspieszyła po przejściu do rolnictwa i dotyczyła m.in. odporności, stanów zapalnych, BMI, podatności na celiakię, gruźlicę oraz wariantów dziś wiązanych ze schizofrenią i funkcjami poznawczymi. To opis trendów populacyjnych, nie prostych „genów cech”.
nature.com
Nowe przeciwciała przeciw EBV chroniły humanizowane myszy przed zakażeniem
Naukowcy uzyskali ludzkie przeciwciała monoklonalne przeciw glikoproteinom EBV gp350 i gp42, korzystając z transgenicznych myszy z ludzkimi genami przeciwciał. Powstały 2 przeciwciała przeciw gp350 i 8 przeciw gp42, które blokowały wiązanie receptora i wnikanie wirusa do limfocytów B. W modelu in vivo jedno przeciwciało anty-gp42 całkowicie chroniło humanizowane myszy przed zakażeniem, a jedno anty-gp350 dawało ochronę częściową. To ważny krok dla terapii EBV, zwłaszcza u pacjentów po przeszczepach.
dx.doi.org