Liczba zgonów w detencji imigracyjnej USA najwyższa od 22 lat; lekarze wskazują na błędy opieki
W 2025 r. w ośrodkach ICE odnotowano 31–33 zgony, ponad trzykrotnie więcej niż rok wcześniej, przy populacji przekraczającej 68 tys. osób. Na początku 2026 r. doszło już do kolejnych 13–16 zgonów, co daje wskaźnik 5,6 na 10 tys. zatrzymanych. Lekarze i raporty wskazują głównie na opóźnione leczenie, błędne diagnozy, braki kadrowe i zaniedbania psychiatryczne. To nie jest pojedynczy incydent, ale sygnał systemowego problemu z opieką medyczną.
nbcnews.com
Dzieci z ADHD deklarują mniejszy wysiłek przy zadaniach poznawczych niż rówieśnicy
Badanie opublikowane w Journal of Attention Disorders pokazało, że dzieci z ADHD częściej oceniają, że wkładają mniej wysiłku w różne zadania poznawcze niż dzieci neurotypowe. Jednocześnie nie wykryto istotnych różnic w innych mierzonych aspektach. Wynik jest ciekawy, bo nie potwierdza prostego założenia, że ADHD zawsze oznacza większą wrażliwość na koszt wysiłku. Sugeruje raczej różnice metapoznawcze, czyli w tym, jak dzieci oceniają własne obciążenie zadaniem.
psypost.org
Badanie kohortowe: pełnotłuste mleko wiązało się z niższym ryzykiem otyłości u dzieci
W kanadyjskim badaniu CHILD Cohort dzieci pijące w wieku 5 lat mleko pełnotłuste miały w wieku 8 lat niższy BMI i o 69% niższe szanse otyłości niż dzieci pijące mleko odtłuszczone. Ponad 90% badanych piło mleko przed 5. rokiem życia, a 24% wybierało pełnotłuste. To badanie obserwacyjne, więc nie dowodzi przyczyny, ale podważa proste zalecenie, by po 2. roku życia automatycznie przechodzić na nabiał o obniżonej zawartości tłuszczu.
utoronto.ca
Wypadki e-bike’ów i hulajnóg coraz częściej kończą się urazem mózgu i OIOM-em
Analiza 914 pacjentów leczonych w Bellevue w latach 2018–2023 wykazała, że 1/3 ofiar wypadków z udziałem rowerów i hulajnóg miała urazowe uszkodzenie mózgu, ponad 2/3 wymagało hospitalizacji, a ok. 30% trafiło na intensywną terapię. Połowa przypadków dotyczyła zderzeń z autami, kaski miało mniej niż 1/3 jeżdżących, a alkohol wykryto u 1/5 pacjentów. Do 2023 r. takie urazy stanowiły już prawie 7% przyjęć urazowych.
nyulangone.org
Mniej mięsa w stołówce, więcej dań roślinnych: prosty test zwiększył wybór wegetariański o 41%
W próbie obejmującej 26 170 posiłków w sześciu angielskich stołówkach pracowniczych zamieniono jedno danie mięsne na wegetariańskie, bez zmiany cen i liczby pozycji w menu. Efekt: wybór dań roślinnych wzrósł o 41%, a sprzedaż i przychody się nie pogorszyły. Średnio posiłek miał też ok. 26 kcal mniej, mniej tłuszczu nasyconego i soli, a ślad emisji gazów cieplarnianych spadł o 8,5%. To przykład, że sam układ oferty wpływa na decyzje konsumentów.
link.springer.com
Silikony z kosmetyków i olejów silnikowych są w powietrzu znacznie częstsze, niż sądzono
Badanie wykazało, że lotne silikony, m.in. D4 i D5, mogą stanowić do 4,3% masy organicznych aerozoli w atmosferze. Chodzi o związki emitowane np. z kosmetyków i olejów silnikowych, które okazują się obecne nie tylko w miastach, ale też na obszarach wiejskich. To ważne, bo ich trwałość zwiększa narażenie przez wdychanie, a zarazem może wpływać na tworzenie chmur. Wyniki sugerują, że ten typ zanieczyszczeń był dotąd niedoszacowany.
acp.copernicus.org
10–20 minut kontaktu z pralletryną zaburza powrót trzmieli do gniazda
Fińskie badanie na 167 trzmielach ziemnych pokazało, że krótka ekspozycja na pralletrynę, stosowaną w odparowywanych środkach przeciw komarom, silnie pogarsza orientację owadów. Do gniazda wróciło 37% osobników z grupy kontrolnej, ale tylko 17% po 10 minutach ekspozycji i 5% po 20 minutach. To nie był efekt ostrej toksyczności, lecz problem z nawigacją. Dla kolonii może to oznaczać mniej dostarczanego pokarmu i osłabienie całego gniazda.
utu.fi
Meta-analiza: w badaniach psychodelików „zaślepienie” zwykle nie działa
Analiza w JAMA Psychiatry wskazuje, że uczestnicy badań nad psylocybiną, LSD i DMT poprawnie odgadywali, czy dostali aktywną substancję czy placebo, w ponad 90% przypadków; dla MDMA było to 85%. Taka „funkcjonalna utrata zaślepienia” osłabia wiarygodność prób klinicznych, bo oczekiwania pacjenta mogą zawyżać ocenę skuteczności. Wynik nie dowodzi, że psychodeliki nie działają, ale pokazuje poważny problem metodologiczny i potrzebę lepszych projektów badań.
jamanetwork.com
Badanie: obecne bariery Wenecji mogą nie wystarczyć; rozważane są wały za ponad 30 mld euro
Autorzy analizy w Scientific Reports ocenili, że system MOSE może chronić Wenecję przy wzroście poziomu morza do ok. 1,25 m, ale do 2300 r. próg ten może zostać przekroczony nawet przy niskich emisjach, także przez osiadanie gruntu. Rozważane scenariusze to pierścieniowe wały wokół centrum, zamknięcie laguny „superwałem” za ponad 30 mld euro albo w skrajnym wariancie relokacja miasta. Badanie nie wskazuje jednego rozwiązania, tylko pokazuje skalę wyzwania.
nature.com
Światłowody przy torach mogą wykrywać uszkodzone koła pociągów i przeszkody bez nowej infrastruktury
Technologia Distributed Acoustic Sensing zamienia istniejące światłowody zakopane przy torach w gęstą sieć „wirtualnych mikrofonów”, które odczytują drgania w czasie rzeczywistym. Dzięki temu można wykrywać m.in. płaskie miejsca na kołach, przeszkody na torach, osuwiska czy uszkodzone ekrany akustyczne. Opisane wdrożenia działały na odcinkach do 40 km i w części testów osiągały ok. 98% skuteczności. To tani sposób monitoringu, bo wykorzystuje już położone kable.
spectrum.ieee.org
Badanie 30,9 tys. nastolatków: presja rówieśnicza i bullying zwiększają używanie substancji
Analiza 30 920 uczniów w wieku 12–15 lat ze 100 szkół w Anglii wykazała, że presja rówieśnicza, przemoc rówieśnicza i trudności emocjonalne zwiększają ryzyko wapowania, picia alkoholu, palenia i używania narkotyków. Ochronnie działały silne więzi rodzinne, dobre relacje z nauczycielami i poczucie przynależności do szkoły. Ciekawe jest to, że bliskie przyjaźnie nie zawsze chroniły — czasem zwiększały ekspozycję na używki.
manchester.ac.uk
Fizycy pokazali „pokrętło” do sterowania nadprzewodnictwem w skręconym grafenie
Zespół z Ohio State pokazał w Nature Physics, że nadprzewodnictwo w dwuwarstwowym skręconym grafenie można regulować przez otoczenie materiału, używając przestrajalnego podłoża z tytanianu strontu. Zmiana stałej dielektrycznej modyfikowała oddziaływania między elektronami. Przy kącie magicznym ok. 1,05° silniejsze ekranowanie osłabiało nadprzewodnictwo, a przy ok. 1,4° tłumiło stan izolacyjny i pozwalało je wywołać. To ważny krok w zrozumieniu, jak projektować takie układy.
news.osu.edu
Nowa 10-punktowa skala ma trafniej wykrywać depresję u osób z demencją
Badacze z University of Queensland opracowali GDS-D, czyli 10-punktową wersję skali depresji dostosowaną do osób z demencją. Usunięto pytania, które łatwo mylą depresję z apatią, objawami somatycznymi albo samym pogorszeniem funkcji poznawczych. W retrospektywnej analizie 82 pacjentów narzędzie osiągnęło 92–97% trafności względem oceny DSM-5 i wypadło lepiej niż klasyczna 30-punktowa GDS. Potrzebne są jednak większe badania walidacyjne.
qbi.uq.edu.au
Układ TOI-201 zmienia orientację orbit w czasie obserwowalnym dla człowieka
Astronomowie opisali układ TOI-201 z superziemią, ciepłym Jowiszem i brązowym karłem, których orbity są silnie nachylone i wzajemnie na siebie oddziałują. Wyjątkowe jest to, że zmiany orientacji tych orbit można śledzić nie w milionach lat, lecz w skali dekad. Zespół połączył m.in. zmiany czasów tranzytów i pomiary prędkości radialnych, by odtworzyć geometrię układu. To rzadkie laboratorium do badania migracji i ewolucji planet.
science.org
