Fałsz łatwiej przechodzi jako „bzdura” niż świadome kłamstwo
Badanie psychologiczne pokazuje, że ludzie częściej wierzą fałszywym treściom od osób, które mówią bez troski o prawdę, niż od jawnych kłamców próbujących oszukać. Taki przekaz bywa odbierany jako bardziej naturalny i nie uruchamia tak silnej czujności. Autorzy opisują to jako szczególne ryzyko dla wiedzy publicznej: dezinformacja może się szerzyć skutecznie właśnie dlatego, że nie wygląda na celowe kłamstwo.
psypost.org
86% antyszczepionkowych projektów ustaw po pandemii zgłosili Republikanie
Analiza Boston University School of Public Health objęła stanowe projekty ustaw w USA z lat 2021–2023. Co najmniej 40% wszystkich projektów dotyczących szczepień w każdym pełnym cyklu legislacyjnym miało charakter antyszczepionkowy: ograniczały dostęp, osłabiały wymogi lub rozszerzały wyjątki. 86% takich projektów zgłosili republikańscy ustawodawcy. Badacze podkreślają, że 24% tych projektów ostatecznie stało się prawem, co może realnie osłabiać ochronę zdrowia publicznego.
eurekalert.org
Picie wody do posiłku nie zmniejszało jedzenia — wiązało się z większym
Badanie Cornell podważa popularną poradę dietetyczną, że woda przy posiłku „wypełnia żołądek” i ogranicza jedzenie. W analizie każdemu dodatkowemu 100 g wypitej wody towarzyszyło średnio ok. 39 g więcej zjedzonego jedzenia, czyli ok. 49 dodatkowych kalorii. Jeszcze więcej jedli uczestnicy często przełączający się między kęsami a łykami. Autorzy sugerują, że takie popijanie może opóźniać sytość sensoryczną i dłużej podtrzymywać przyjemność z jedzenia.
news.cornell.edu
Związki zawodowe podniosły płace wykładowców w Kanadzie, głównie na dole skali
Badanie ekonomiczne danych z kanadyjskich uczelni z lat 1970–2022 pokazuje, że uzwiązkowienie kadry zwiększało średnie pensje i zmniejszało nierówności płacowe. Autorzy szacują wzrost płac o ok. 2% w pierwszym roku po certyfikacji związku i ok. 6% po sześciu latach. Największe korzyści dotyczyły słabiej opłacanych pracowników: na 10. percentylu zyski sięgały 10–12%, przy małych zmianach na górze rozkładu. Nie widać przy tym wyraźnych cięć zatrudnienia.
aeaweb.org
Mocznik gromadzi się w mózgach osób z FTD i ALS
Badacze z University of Manchester wykryli podwyższone stężenia mocznika w mózgach osób z otępieniem czołowo-skroniowym (FTD) i stwardnieniem zanikowym bocznym (ALS). Mocznik zwykle jest usuwany z organizmu z moczem, więc jego nagromadzenie sugeruje zaburzenia systemów usuwania odpadów w mózgu. Zespół wcześniej widział podobny wzorzec w pięciu innych typach demencji. To wzmacnia hipotezę, że różne choroby neurozwyrodnieniowe mogą mieć wspólny problem z gospodarką „odpadami” metabolicznymi.
manchester.ac.uk
Bliskość fizyczna synchronizuje tętno, zwłaszcza u znajomych osób
W badaniu opartym na trzech wielodniowych wyjazdach grupowych do Nowego Jorku naukowcy zaobserwowali, że tętno ludzi częściej się synchronizuje, gdy przebywają blisko siebie. Efekt był silniejszy u osób społecznie sobie znanych i wtedy, gdy wspólnie skupiały uwagę na tym samym bodźcu, np. podczas wykładu. Znaczenie miało też otoczenie dźwiękowe: umiarkowany hałas sprzyjał synchronii, a bardzo głośne i chaotyczne warunki ją osłabiały.
psypost.org
Wyborcy wykonują „mentalną gimnastykę”, by bronić swoich polityków
Badanie oparte m.in. na reakcjach na sprawy Donalda Trumpa i Huntera Bidena pokazuje mechanizm motywowanego rozumowania. Zwolennicy wkładają więcej wysiłku poznawczego w obronę skazanych polityków z własnego obozu i w krytykę polityków strony przeciwnej. Im więcej takiego wysiłku w obronie „swoich”, tym częściej uczestnicy uznawali system sprawiedliwości za upolityczniony; odwrotnie było przy ocenie przeciwników.
psypost.org
Przegląd badań: leki GLP-1 mogą ograniczać napady objadania
Systematyczny przegląd i metaanaliza wskazują, że agoniści receptora GLP-1, tacy jak semaglutyd i liraglutyd, mogą zmniejszać napady objadania, utratę kontroli nad jedzeniem i jedzenie emocjonalne. W analizowanych badaniach spadały też wyniki w skali Binge Eating Scale oraz masa ciała, BMI i obwód talii. Autorzy podkreślają jednak, że obecne dane pochodzą głównie z małych i krótkich badań, więc to obiecujący kierunek, ale jeszcze nie ustalone leczenie zaburzeń odżywiania.
ucl.ac.uk
Politycy są prawie 3 razy bardziej spolaryzowani klimatycznie niż wyborcy
Międzynarodowe badanie porównało poglądy 714 wybranych przedstawicieli i ponad 18 tys. obywateli w ośmiu krajach. Wynik: różnica między lewicą a prawicą wśród polityków w sprawie klimatu jest prawie trzykrotnie większa niż analogiczna różnica wśród wyborców. Najmocniej widać to na krańcach sceny politycznej. Autorzy wnioskują, że elity polityczne są bardziej spolaryzowane niż społeczeństwo, co może utrudniać kompromis nawet tam, gdzie wyborcy są mniej podzieleni.
uni-konstanz.de
Krótkie wideo chwilowo wycisza sieci samokontroli w mózgu
Badanie obrazowe sugeruje, że oglądanie preferowanych krótkich filmików zmniejsza aktywność obszarów związanych z monitorowaniem i samokontrolą, zwłaszcza grzbietowej części przedniego zakrętu obręczy i grzbietowo-bocznej kory przedczołowej. Efekt wiązano z poziomem glutaminianu w jednym z tych obszarów. Autorzy zaznaczają, że chodzi o chwilowy stan podczas angażującego oglądania, a nie dowód trwałego uszkodzenia. Wynik może tłumaczyć, dlaczego tego typu treści trudno przerwać.
psypost.org
Ultradrobne cząstki mogą powodować 1,99 mln przedwczesnych zgonów rocznie
Według modelowania ultradrobne cząstki powietrza poniżej 100 nm odpowiadają globalnie za ok. 1,99 mln przedwczesnych zgonów rocznie, czyli ok. 5% zgonów z powodu chorób niezakaźnych. Około połowa dotyczy chorób sercowo-naczyniowych, a 91% nadmiarowych zgonów przypada na obszary miejskie i podmiejskie. Autorzy proponują roczny limit 5000 cząstek na cm³; ich model sugeruje, że taki próg mógłby obniżyć tę śmiertelność o ok. 45%.
mpg.de
Pacjenci ze schizofrenią rzadziej dostają konsultację paliatywną mimo dłuższego hospicjum
Analiza 288 566 zmarłych beneficjentów Medicare w Teksasie z lat 2016–2022 wykazała wyraźną nierówność opieki u kresu życia. Osoby ze schizofrenią i pokrewnymi psychozami spędzały w hospicjum medianę 43 dni, wobec 16 dni u osób bez diagnozy psychiatrycznej, ale miały niższe szanse na konsultację paliatywną. Częściej trafiały też do hospicjum bardzo wcześnie, ponad 300 dni przed śmiercią, i rzadziej w ostatnich 6 miesiącach życia.
agsjournals.onlinelibrary.wiley.com
Słodziki wchodziły w interakcje z lekami i zmieniały bakterie jelitowe
Naukowcy z Cambridge przetestowali 39 niskokalorycznych słodzików na bakteriach jelitowych człowieka. Około 75% zmieniało wzrost co najmniej jednego szczepu, czasem hamując pożyteczne mikroby. Po połączeniu z substancjami takimi jak duloksetyna wykryto ponad 100 interakcji chemicznych. Szczególnie silne działanie miało połączenie duloksetyny z izosteviolem, które w syntetycznej społeczności jelitowej obniżało różnorodność i zaburzało funkcje metaboliczne. To na razie wyniki laboratoryjne, nie dowód szkody u ludzi.
technologynetworks.com
Część klinik nadal sprzedaje mieszane GLP-1 z aptek o problematycznych licencjach
Research letter w JAMA Health Forum wskazuje, że po zakończeniu federalnych niedoborów semaglutydu i tirzepatydu część klinik odchudzania i med spa w USA nadal oferuje ich wersje recepturowe. Badacze znaleźli 63 takie firmy i ustalili, że część zaopatrywała się w aptekach bez wymaganych licencji do jałowego sporządzania leków albo po działaniach dyscyplinarnych czy ostrzeżeniach FDA. To może oznaczać ryzyko jakości i bezpieczeństwa dla pacjentów.
news.cuanschutz.edu
Niektóre ropuchy przetrwały śmiertelny grzyb dzięki obronie rozwijanej już jako kijanki
Badanie ropuch położnicowych z Pirenejów sugeruje, że część populacji przetrwała grzyba Batrachochytrium dendrobatidis, bo wcześniej uruchamiała peptydy przeciwdrobnoustrojowe — jeszcze w stadium kijanki, zanim skóra stawała się bardziej podatna na infekcję. Naukowcy zidentyfikowali 1152 peptydy, znacznie więcej niż wcześniej. Populacje odradzające się miały szerszą i szybciej dojrzewającą obronę niż te nadal spadające liczebnie.
sciencealert.com
Na skalistej egzoplanecie LHS 1140 b wykryto zmienną ucieczkę helu
Naukowcy zaobserwowali hel uciekający z atmosfery LHS 1140 b, skalistej egzoplanety w strefie sprzyjającej istnieniu ciekłej wody. Sygnał absorpcji helu pojawił się w 2024 r., ale nie w 2025 r., co wskazuje, że ucieczka atmosfery jest zmienna w czasie, a nie stała. Interpretacja mówi o hydrodynamicznym odpływie górnych warstw atmosfery napędzanym promieniowaniem X i EUV gwiazdy. Górna atmosfera ma być bogata w hel i uboga w wodór.
science.org
Cudzysłów zmienia neuronalne przetwarzanie języka politycznego
Eksperyment pokazał, że cudzysłów nie tylko zmienia ton wypowiedzi, ale też sposób, w jaki mózg przetwarza polityczne znaczenie słów. Bez cudzysłowu reakcje neuronalne na słowa politycznie spójne i niespójne miały oczekiwany układ, ale po dodaniu cudzysłowu wzorzec się odwracał. To sugeruje, że tak prosty znak interpunkcyjny działa jak silna wskazówka kontekstowa, zmieniająca interpretację przekazu.
frontiersin.org