Po promocji leucovorin na autyzm liczba recept wzrosła o ponad 2000%
Badanie pokazało, że po publicznych wypowiedziach Donalda Trumpa, Roberta F. Kennedy’ego Jr. i innych urzędników w 2025 r. liczba recept na leucovorin dla dzieci z autyzmem skoczyła o ponad 2000%. Problem w tym, że dane kliniczne dla ASD są słabe i ograniczone. FDA dopuściła ten lek w niedoborze folianów w mózgu, ale nie poparła jego stosowania w autyzmie. Wynik pokazuje, jak silnie polityczne rekomendacje mogą zmieniać decyzje medyczne mimo braku mocnych dowodów.
gizmodo.com
Zakazy aborcji w USA powiązano z gorszym leczeniem poronień
Analiza danych ubezpieczeniowych 123 598 osób z poronieniem przed 10. tygodniem ciąży wykazała, że w stanach z zakazami aborcji rzadziej stosuje się opiekę zgodną z dowodami. Częściej wybierano „expectant management”, czyli czekanie na samoistne zakończenie poronienia, i częściej podawano sam misoprostol zamiast skuteczniejszego schematu mifepriston + misoprostol. Badacze ostrzegają, że ograniczenia prawne mogą opóźniać leczenie, zwiększać ryzyko zdrowotne i wydłużać cierpienie pacjentek.
news.ohsu.edu
Badanie 120 tys. gospodarstw nie wykryło szkód zdrowotnych od wiatraków
Autorzy pracy w PNAS przeanalizowali dane podłużne z ponad 120 tys. amerykańskich gospodarstw domowych oraz lokalizacje turbin wiatrowych. Sprawdzali zarówno deklaracje zdrowotne, jak i wydatki konsumenckie na towary i usługi związane ze zdrowiem. Nie znaleźli mierzalnych negatywnych skutków mieszkania blisko turbin przy typowych odległościach ekspozycji. Wynik podważa częste tezy o szerokich szkodach zdrowotnych od farm wiatrowych, choć dotyczy warunków odpowiadających obecnym praktykom lokalizacyjnym.
pnas.org
Badanie: Grokipedia częściej cytuje źródła prawicowe niż Wikipedia
Naukowcy porównali wzorce cytowań w Grokipedii, uruchomionej przez Elona Muska w październiku jako rzekomo mniej „lewicowa” alternatywa dla Wikipedii, z klasyczną Wikipedią. Wyszło, że Grokipedia selektywnie częściej sięga po media bardziej prawicowe, szczególnie w tematach religii, historii, literatury i sztuki. To nie jest ocena pojedynczych haseł, lecz analiza doboru źródeł, czyli jednego z głównych mechanizmów kształtowania stronniczości treści.
eurekalert.org
Już godzina kontaktu z zanieczyszczeniami zmienia pracę płuc i mózgu
Zespół z University of Manchester wykazał, że 1 godzina ekspozycji na typowe zanieczyszczenia powietrza może dawać mierzalne efekty w ciągu 4 godzin. Badano m.in. spaliny diesla, dym z drewna, aerozole z limonenu i emisje z gotowania. Różne źródła powodowały różne wzorce zmian w funkcji płuc oraz w procesach poznawczych, takich jak szybkość przetwarzania, pamięć robocza i funkcje wykonawcze. To wspiera hipotezę osi płuco–mózg, ale nie oznacza jeszcze, że krótka ekspozycja sama wywołuje trwałe choroby neurologiczne.
manchester.ac.uk
Pomiary w Phoenix: centra danych podnoszą temperaturę okolicy nawet o 2,2°C
Naukowcy z Arizona State University wykonali pierwsze terenowe pomiary wpływu ciepła odpadowego z centrów danych na temperaturę otoczenia. Przy czterech dużych obiektach w Phoenix stwierdzili średnie ocieplenie po zawietrznej o ok. 0,8°C, a lokalnie ponad 2,2°C. Efekt dało się wykryć do około 500 metrów od budynków. To sugeruje, że centra danych są nowym źródłem lokalnych wysp ciepła i warto uwzględniać odzysk ciepła oraz planowanie przestrzenne przy stawianiu takich obiektów.
news.asu.edu
Analiza 232 mln osób: otyłość hamuje w bogatych krajach, rośnie w biedniejszych
Badanie w Nature objęło dane od 232 mln ludzi z 200 krajów z lat 1980–2024. W wielu krajach wysokodochodowych wzrost otyłości wyhamował, zatrzymał się lub lekko cofnął, zwłaszcza u dzieci i nastolatków. Jednocześnie w większości krajów o niskich i średnich dochodach otyłość nadal rośnie, często szybciej niż wcześniej, a część z nich już przekracza poziomy notowane w bogatszych państwach. Autorzy przekonują, że nie ma już jednej wspólnej „globalnej epidemii”, tylko kilka różnych trajektorii regionalnych.
nature.com
Psychedeliki brane razem przez parę powiązano z lepszą relacją
Badanie oparte na samoopisach wskazuje, że partnerzy, którzy używali psychodelików razem, częściej zgłaszali większe wzajemne zrozumienie, silniejsze poczucie wspólnej perspektywy i lepszą jakość związku. Osoby biorące te substancje bez partnera częściej później opisywały rozminięcie się z partnerem, a pośrednio także większe ryzyko rozstania. To wynik korelacyjny, więc nie dowodzi, że same psychodeliki poprawiają albo psują relacje.
psypost.org
Poczucie przynależności w szkole może chronić psychikę nastolatków
Badanie prowadzone przez University of Manchester na dużych danych ankietowych pokazało, że nastolatki, które czują się częścią szkolnej społeczności i mają dobre relacje z nauczycielami, rzadziej zgłaszają objawy depresji i lęku. Efekt ochronny był szczególnie widoczny w grupach bardziej narażonych na problemy psychiczne. Wniosek praktyczny jest prosty: klimat szkoły i codzienne relacje z nauczycielami to nie detal, ale realny element profilaktyki zdrowia psychicznego.
manchester.ac.uk
Uszkodzone DNA może przechodzić między komórkami przez nanotubki
W eksperymentach laboratoryjnych naukowcy zaobserwowali, że fragmenty uszkodzonego DNA mogą przemieszczać się z jednej ludzkiej komórki do drugiej przez tzw. tunneling nanotubes, czyli cienkie połączenia między komórkami. Przenoszone DNA potrafiło integrować się w komórkach sąsiednich i przekazywać cechy funkcjonalne. Jeśli podobny mechanizm działa w nowotworach, mógłby pomagać rakowi szerzyć niestabilność genetyczną. Na razie to wczesny wynik z badań laboratoryjnych, a nie potwierdzony mechanizm u pacjentów.
sciencenews.org
Dopamina działa jak sygnalizacja dla migrujących neuronów w mózgu płodu
Badanie na myszach wykazało, że receptory dopaminowe D1 na nieruchomych komórkach kory spowalniają migrujące interneurony i pomagają im trafić we właściwe miejsca. Gdy usunięto te receptory z komórek otoczenia, neurony poruszały się zbyt szybko, robiły mniej przerw i kończyły w nieprawidłowych skupiskach przy zewnętrznej warstwie kory. Wynik sugeruje, że sygnały z otoczenia są kluczowe dla prawidłowego „okablowania” mózgu. To badanie przedkliniczne, ale może być ważne dla zrozumienia zaburzeń neurorozwojowych.
psypost.org
Dzieci, które ryzykują w zabawie, szybciej podejmują dobre decyzje na drodze
W badaniu z użyciem VR przebadano 424 dzieci w wieku 7–11 lat. Te, które na wirtualnym placu zabaw chętniej wspinały się wyżej, poruszały szybciej i próbowały trudniejszych elementów, lepiej oceniały moment przejścia przez ruchliwą ulicę w innym zadaniu VR. Co ważne, były szybsze i sprawniejsze, ale nie bardziej brawurowe. Autorzy sugerują, że „ryzykowna zabawa” uczy dzieci oceny własnych możliwości i szybkiego czytania sytuacji.
news.ubc.ca
U zwierząt powrót z diety tłusto-słodkiej poprawia pamięć, ale nie do normy
Przegląd systematyczny i metaanaliza 27 badań na gryzoniach sprawdziły, czy odwrócenie diety wysokotłuszczowej i wysokocukrowej cofa szkody poznawcze. Po powrocie do standardowej karmy pamięć poprawiała się względem zwierząt dalej karmionych HFHS, ale zwykle nie wracała do poziomu grup kontrolnych żywionych zdrowo przez całe życie. Korzyści były wyraźniejsze po dietach wysokotłuszczowych niż po wysokocukrowych. Nie znaleziono za to spójnych efektów dla zachowań lękowych, depresyjnych, motywacji ani aktywności ruchowej.
tandfonline.com
Reanaliza osłabiła dowody na gejzery pary wodnej na Europie
Po ponownym przejrzeniu 14 lat obserwacji z teleskopu Hubble’a zespół Southwest Research Institute uznał, że wcześniejsze sygnały pióropuszy pary wodnej na Europie były najpewniej przecenione. Po uwzględnieniu drobnych błędów w położeniu księżyca i ustawieniu instrumentu pewność spadła z 99,9% do poniżej 90%. To za mało, by mówić o solidnym wykryciu. Praca nie wyklucza istnienia pióropuszy, ale pokazuje, że obecne dane nie dają mocnego potwierdzenia.
swri.org
Zdrowie publiczne a terapie długowieczności: liczyć nie tylko lata, ale sprawność
Artykuł przeglądowy argumentuje, że wraz z rozwojem interwencji wydłużających życie zdrowie publiczne powinno oceniać nie tylko to, czy ludzie żyją dłużej, ale też ile lat przeżywają bez choroby i niesamodzielności. Autorzy podkreślają znaczenie profilaktyki w całym cyklu życia, ograniczania chorób przewlekłych i nierówności zdrowotnych. Kluczowa teza: terapia, która wydłuża życie kosztem większej liczby lat z chorobą, może mieć mniejszą wartość społeczną niż wskazuje sam wzrost długości życia.
doi.org
Super El Niño może uderzyć w plony przez upały, susze i powodzie
Artykuł wyjaśnia mechanizm, w którym wyjątkowo silne ocieplenie Pacyfiku zaburza pogodę na świecie i zwiększa ryzyko jednoczesnych strat w rolnictwie. Chodzi o połączenie ekstremalnych upałów, susz i powodzi z już kruchym systemem żywnościowym zależnym od paliw kopalnych, nawozów i niestabilnych łańcuchów dostaw. Autor wskazuje też, że wysoka temperatura obniża plony i utrudnia pracę rolników na zewnątrz. To analiza scenariusza ryzyka, a nie raport z jednego nowego eksperymentu.
theconversation.com
