„Post-game depression” da się zmierzyć: po mocno angażującej grze część graczy odczuwa pustkę i spadek nastroju
Badanie opublikowane w Current Psychology opisuje „post-game depression” jako mierzalne zjawisko po ukończeniu szczególnie wciągającej gry. Naukowcy zbudowali 17-punktową skalę i wyróżnili 4 składowe: natrętne myślenie o grze, trudne domknięcie doświadczenia, chęć natychmiastowego powrotu oraz mniejszą przyjemność z innych mediów. Wyższe wyniki częściej współwystępowały z ruminacją, gorszym dobrostanem i objawami depresyjnymi. Zjawisko było szczególnie widoczne u fanów RPG.
psypost.org
MRI u 600 osób: ruch, dieta, sen i wyzwania poznawcze mogą zwiększać „rezerwę” mózgu wobec Alzheimera
Badanie MRI obejmujące ok. 600 dorosłych Amerykanów wskazuje, że osoby regularnie ćwiczące, dobrze śpiące, zdrowo jedzące i stale angażujące mózg miały korzystniejszy obraz struktur mózgowych. Nawet przy obecnych wczesnych markerach choroby Alzheimera lepiej zachowywały pamięć i sprawność myślenia. Wynik wspiera koncepcję rezerwy poznawczej: styl życia nie musi usuwać patologii, ale może opóźniać jej wpływ na funkcjonowanie. To obserwacja korelacyjna, więc nie dowodzi pełnej przyczynowości.
murdoch.edu.au
Nawet lekkie uderzenia w głowę mogą zmieniać mikrobiom jelitowy, sugeruje badanie sportowców
W pracy opisanej przez Nature badano sportowców z czujnikami w kaskach rejestrującymi uderzenia w głowę. Nawet subkonkusyjne, bezobjawowe ciosy wiązały się ze zmianami składu bakterii jelitowych: spadkiem Prevotella i wzrostem Ruminococcus. Nie chodziło o ogólny zanik różnorodności, lecz o przesunięcia między grupami drobnoustrojów. Część zależności słabła po surowej korekcie statystycznej, więc wynik wymaga potwierdzenia, ale wzmacnia hipotezę osi jelita–mózg w skutkach powtarzanych mikrourazów.
nature.com
Badanie: uraza rasowa silnie przewiduje konserwatyzm u białych Amerykanów poza środowiskiem ewangelikalnym
Analiza opisana w Journal for the Scientific Study of Religion pokazuje, że wśród białych Amerykanów, którzy nie są religijnie konserwatywni, wyższy poziom „racial resentment” mocno wiąże się z bardziej konserwatywnymi poglądami politycznymi. Efekt był wyraźny u protestantów głównego nurtu, katolików, osób innych religii i niereligijnych. U białych ewangelikałów zmienność była mniejsza, bo ta grupa i tak jest w większości konserwatywna. To badanie o zależnościach statystycznych, nie o prostym związku przyczynowym.
psypost.org
Analiza 12,5 mln naukowców: młodsi częściej tworzą prace „przełomowe”, starsi częściej rozwijają znane idee
Badanie publikacji 12,5 mln naukowców z lat 1960–2020 sugeruje, że badacze na wczesnym etapie kariery częściej publikują prace „disruptive”, czyli zmieniające kierunek pola zamiast tylko rozwijać istniejące nurty. Wraz z wiekiem rośnie skłonność do cytowania starszej, dobrze znanej literatury i rozwijania wcześniejszych tematów badawczych. Autorzy nazywają to „efektem nostalgii”. Wniosek nie brzmi, że doświadczeni naukowcy są mniej wartościowi, lecz że system nauki może potrzebować silniejszego wsparcia dla ryzykownych pomysłów młodszych zespołów.
nature.com
10 lat danych z São Paulo: pył PM2.5 z ruchu drogowego wiąże się z większą liczbą hospitalizacji nerkowych
Badanie z São Paulo powiązało długotrwałą ekspozycję na drobny pył PM2.5, głównie z emisji pojazdów, z wyższym ryzykiem hospitalizacji z powodu chorób nerek, w tym przewlekłej choroby nerek. Autorzy wskazują, że wzrost ryzyka był widoczny nawet przy poziomach zanieczyszczeń mieszczących się w wytycznych WHO. Najsilniejszy efekt obserwowano u mężczyzn i osób starszych. Proponowany mechanizm to przenikanie cząstek do krwi, przewlekły stan zapalny i szybsze uszkadzanie tkanki nerkowej.
nature.com
Ponad 500 tys. ankiet: związki narkotyków z przestępczością różnią się zależnie od substancji
Analiza danych ankietowych od ponad 500 tys. dorosłych w USA pokazuje, że nie wszystkie substancje mają taki sam związek z przestępczością i zatrzymaniami. Klasyczne psychodeliki, takie jak psylocybina, wiązały się z niższymi szansami różnych aresztowań, podczas gdy PCP i GHB miały silny związek zarówno z przestępstwami z użyciem przemocy, jak i bez przemocy. To wynik obserwacyjny, więc nie oznacza, że sama substancja bezpośrednio „powoduje” lub „chroni” przed przestępstwem, ale podważa wrzucanie wszystkich narkotyków do jednego worka.
psypost.org
Elektryfikacja transportu w Chinach mogła obniżyć PM2.5 o 23,8% i zapobiec setkom tysięcy zgonów
Badanie w Nature szacuje, że szybkie wdrażanie w Chinach nowych pojazdów energetycznych, głównie elektrycznych, do 2023 r. obniżyło średnie stężenie PM2.5 o 23,80% czyli o 8,97 µg/m³ oraz tlenku węgla o 30,67% czyli o 0,26 mg/m³. Na podstawie danych satelitarnych i modeli uczenia maszynowego autorzy oszacowali, że poprawa jakości powietrza mogła zapobiec ok. 262 tys. zgonów nieprzypadkowych i 75 tys. zgonów ogółem. To szacunki modelowe, ale skala efektu zdrowotnego jest duża.
nature.com
Za Plutonem wykryto możliwą atmosferę małego obiektu 2002 XV93
Astronomowie znaleźli ślad bardzo cienkiej atmosfery wokół obiektu transneptunowego (612533) 2002 XV93. Podczas zakrycia gwiazdy w styczniu 2024 r. jej światło nie zgasło gwałtownie, lecz stopniowo, co pasuje do załamania w gazie. Szacowane ciśnienie przy powierzchni to ok. 100–200 nanobarów, czyli miliony razy mniej niż na Ziemi. To zaskakująco dużo jak na tak mały i zimny obiekt, więc atmosfera może być świeżo uzupełniana np. po impakcie kometarnym lub przez kriowulkanizm.
sciencenews.org
Mrówki nocne używają kompasu księżycowego i korygują trasę wraz ze zmianą położenia Księżyca
Badanie pokazuje, że nocne mrówki bycze Myrmecia midas wracają do gniazda dzięki „kompasowi księżycowemu” skorygowanemu o czas. Nie tylko widzą Księżyc, ale przewidują jego ruch po niebie i dostosowują orientację, szczególnie w pobliżu najwyższego punktu jego łuku. Dodatkowo kalibrują się względem linii horyzontu i wzorów spolaryzowanego światła księżycowego. To rzadki przykład tak złożonej nocnej nawigacji u owadów.
scientificamerican.com
Metaanaliza: semaglutyd może wiązać się z ok. 2,5 raza wyższym względnym ryzykiem rzadkiego uszkodzenia nerwu wzrokowego
Przegląd systematyczny i metaanaliza 5 badań obejmujących ok. 1,6 mln pacjentów oceniły związek agonistów receptora GLP-1 z NAION, czyli niearterytyczną przednią niedokrwienną neuropatią nerwu wzrokowego. Dla semaglutydu oszacowano ok. 2,5-krotnie wyższe względne ryzyko względem terapii nie-GLP-1, szczególnie u osób z cukrzycą. Autorzy podkreślają jednak, że NAION pozostaje zdarzeniem rzadkim, a pewność dowodów jest niska do umiarkowanej, więc wynik wymaga dalszych badań i spokojnej oceny korzyści oraz ryzyka.
neurology.org