Ptaki w miastach uciekają szybciej przed kobietami niż przed mężczyznami
Badanie opublikowane w „People and Nature” objęło 37 gatunków ptaków w 5 krajach Europy: Czechach, Francji, Niemczech, Polsce i Hiszpanii. Naukowcy porównywali, z jakiej odległości ptaki zrywają się do lotu, gdy zbliża się kobieta lub mężczyzna. Średnio mężczyźni mogli podejść o ok. 1 metr bliżej: 7,5 m vs 8,5 m. Zespół kontrolował wzrost, ubiór, fryzurę i sposób podejścia. Przyczyna pozostaje nieznana; możliwe są subtelne różnice w chodzie, sylwetce lub zapachu.
scientificamerican.com
Operacja łąkotki może dawać gorsze wyniki po 10 latach niż leczenie bez zabiegu
Badanie sugeruje, że pacjenci z uszkodzeniem łąkotki, którzy przeszli operację kolana, po 10 latach mieli gorszą funkcję stawu i bardziej zaawansowaną chorobę zwyrodnieniową niż osoby leczone zachowawczo. W szerszym kontekście podobne zabiegi naprawy chrząstki często nie wypadają lepiej od metod nieoperacyjnych, a czasem częściej wymagają kolejnych interwencji. Wyniki nie oznaczają, że każda operacja jest zbędna, ale wzmacniają argument za ostrożniejszą kwalifikacją i lepszymi badaniami porównawczymi.
theguardian.com
Po wyborach w USA dobrostan psychiczny Demokratów spadł, Republikanów wzrósł
20-tygodniowe badanie podłużne opublikowane w „Personality and Social Psychology Bulletin” śledziło zmiany po wyborach prezydenckich 2024 w USA. U sympatyków Demokratów spadły dobrostan, optymizm, poczucie kontroli i zaufanie do instytucji, a wzrosły cynizm, poczucie lekceważenia i skłonność do myślenia spiskowego. U sympatyków Republikanów kierunek zmian był odwrotny. Autorzy wskazują, że różnice psychologiczne między grupami zależą nie tylko od poglądów, ale też od tego, kto aktualnie sprawuje władzę.
psypost.org
Narcyzm w rodzinach wynika głównie z genów, a nie ze wspólnego wychowania
Analiza z 2026 r. w „Social Psychological and Personality Science” wykorzystała rozszerzony model rodzin bliźniaczych, by oddzielić wpływ genów od środowiska. Wynik: podobieństwo poziomu narcyzmu między rodzicami i dziećmi da się wyjaśnić niemal wyłącznie genetycznie. Około 50% zróżnicowania cechy tłumaczą geny, a resztę głównie środowisko indywidualne, czyli doświadczenia nieshared przez rodzinę. Badanie podważa prostą tezę, że za narcyzm odpowiada przede wszystkim styl wychowania w domu.
journals.sagepub.com
Mózgi psów najpierw rosły, a potem skurczyły się do poziomu dużo niższego niż u wilków
Analiza historii udomowienia psów wskazuje, że najwcześniejsze „protopsy” żyjące obok ludzi 35–15 tys. lat temu miały mózgi porównywalne z wilkami albo nawet większe. Później trend odwrócił się mocno: ok. 5 tys. lat temu mózgi psów były już średnio o 46% mniejsze niż u wilków, a u współczesnych ras są nadal ok. 32% mniejsze. Jedna z hipotez mówi, że gdy psy coraz bardziej polegały na człowieku w zdobywaniu jedzenia i ochronie, presja na samodzielne przetwarzanie złożonych bodźców osłabła.
theguardian.com
W USA gwałtownie rośnie śmiertelność związana z nadciśnieniem wywołanym alkoholem
Badanie w „The American Journal of Drug and Alcohol Abuse” pokazuje silny wzrost zgonów związanych z alkoholowym nadciśnieniem w USA w latach 1999–2020, a prognozy przewidują dalsze pogorszenie do 2030 r. Autorzy osadzają to w szerszym trendzie: liczba zgonów związanych z alkoholem wzrosła z 19 356 do 48 870 rocznie, czyli z 10,7 do 21,6 na 100 tys. mieszkańców. Najszybsze wzrosty dotyczyły osób 25–34 lata i kobiet. To sygnał dla zdrowia publicznego, że potrzebne są wcześniejsze badania przesiewowe i interwencje.
tandfonline.com
Nature Medicine: medyczna AI potrzebuje twardszych dowodów korzyści klinicznych
Redakcja „Nature Medicine” ostrzega, że wiele narzędzi AI w medycynie jest wdrażanych szybciej, niż powstają wiarygodne dane o ich realnej skuteczności. Problemem jest różnica między dobrymi wynikami w warunkach testowych a słabszą pracą w szpitalnej praktyce, zwłaszcza przy niejednoznacznych przypadkach. Autorzy apelują o standard oceny zbliżony do leków i wyrobów medycznych: badania prospektywne, jasne metryki, monitoring po wdrożeniu i poziom dowodów adekwatny do skali obietnic.
nature.com
Objawy depresji, lęku lub bezsenności ma niemal 1 na 3 kobiety w okresie menopauzy
Badanie kohortowe wskazuje, że okres okołomenopauzalny wiąże się z wyraźnie wyższym ryzykiem problemów psychicznych i snu. W porównaniu z kobietami bez objawowej menopauzy ryzyko depresji było wyższe ponad dwukrotnie (HR 2,10), lęku o 64% (HR 1,64), a zaburzeń snu o 47% (HR 1,47). Analiza opierała się na dobranej grupie 17 098 kobiet. Wniosek praktyczny jest prosty: w tym okresie warto rutynowo pytać nie tylko o uderzenia gorąca, ale też o nastrój, lęk i bezsenność.
sciencedirect.com
Zanieczyszczenie powietrza w ciąży wiąże się z gorszym rozwojem mowy i ruchu u niemowląt
Badanie King’s College London objęło 498 niemowląt z rejonu Wielkiego Londynu. Dzieci narażone w życiu płodowym na wyższe stężenia zanieczyszczeń, szczególnie w 1. trymestrze, miały w wieku 18 miesięcy gorsze wyniki rozwoju językowego i motorycznego. W testach Bayley różnice w języku sięgały 5–7 punktów, a u wcześniaków spadek wyników motorycznych dochodził do 11 punktów. To nie dowodzi prostego związku przyczynowego, ale wzmacnia argument za ograniczaniem ekspozycji ciężarnych na ruch drogowy.
kcl.ac.uk
Neandertalczycy z jaskini Stajnia w Polsce mieli wspólne linie mtDNA z odległymi populacjami
Zespół przebadał mitochondrialne DNA z 8 zębów neandertalczyków znalezionych w Jaskini Stajnia. Materiał pozwolił odtworzyć małą grupę co najmniej 7 osobników żyjących ok. 100 tys. lat temu. To pierwszy tak spójny genetycznie zestaw wielu neandertalczyków z jednego miejsca i czasu na północ od Karpat. Linie matczyne okazały się powiązane z populacjami z Półwyspu Iberyjskiego, południowo-wschodniej Francji i północnego Kaukazu, co sugeruje szerokie kontakty i ważną rolę Europy Środkowo-Wschodniej jako korytarza migracyjnego.
cell.com
Mechaniczna siła bicia serca może hamować wzrost nowotworów
Międzynarodowe badanie opublikowane w „Science” pokazuje, że rytmiczne obciążenia mechaniczne w tkance serca ograniczają namnażanie komórek nowotworowych. Naukowcy użyli m.in. modeli mysich z „odciążonymi” przeszczepionymi sercami, sztucznych tkanek serca i próbek ludzkich. Gdy mechaniczne obciążenie malało, komórki raka rosły szybciej; gdy tkanka aktywnie pracowała, proliferacja zwalniała. Kluczową rolę przypisano białku Nesprin-2, które przenosi sygnał mechaniczny do jądra komórkowego i zmienia aktywność genów związanych z podziałami.
icgeb.org
Skorpiony wzmacniają szczypce i żądła metalami takimi jak cynk, żelazo i mangan
Badanie 18 gatunków skorpionów wykazało, że w najbardziej obciążonych częściach ich uzbrojenia gromadzą się metale poprawiające twardość i odporność na zużycie. Cynk często koncentruje się albo w szczypcach, albo w końcówce żądła, rzadko w obu naraz, co sugeruje kompromis zależny od strategii polowania. W żądłach cynk bywa łączony z manganem, a żelazo częściej pojawia się w dłuższych, słabszych szczypcach. To pokazuje, że „metalizacja” ewoluowała różnie w zależności od funkcji narządu.
gizmodo.com
Astrocyty w ciele migdałowatym pomagają odtwarzać i wygaszać pamięć strachu u myszy
Badanie wskazuje, że astrocyty w części podstawno-bocznej ciała migdałowatego nie są biernym tłem dla neuronów. Ich sygnały wapniowe zmieniają się podczas uczenia strachu, przypominania sobie zagrożenia i wygaszania reakcji. Aktywność tych komórek była powiązana z zachowaniem zamrożenia, typowym dla lęku u myszy. Wynik przesuwa uwagę z samych neuronów na szerszą sieć komórek mózgu i może pomóc lepiej zrozumieć mechanizmy zaburzeń lękowych, choć na razie to badania przedkliniczne.
nature.com
Naczelne z bardziej despotycznych społeczeństw bawią się rzadziej jako dorośli
Przegląd opisany w „Nature” sugeruje, że dorosłe małpy i małpiatki żyjące w sztywnych hierarchiach rzadziej angażują się w zabawowe zachowania, takie jak droczenie się czy „clowning around”, niż gatunki z bardziej egalitarnych grup. Interpretacja jest taka, że silna dominacja ogranicza bezpieczną spontaniczność i zwiększa koszt społecznego ryzyka. To kolejny argument, że struktura relacji w grupie wpływa nie tylko na konflikt i współpracę, ale też na zachowania kojarzone z humorem i zabawą.
nature.com
Princeton połączył żywe neurony z siatką elektrod i nauczył układ rozpoznawać wzorce
Naukowcy z Princeton zbudowali trójwymiarowy układ z dziesiątek tysięcy żywych neuronów przenikniętych elastyczną mikrosiatką elektrod. System można było stymulować impulsami elektrycznymi i jednocześnie długo obserwować jego odpowiedź, nawet przez 6 miesięcy. Przy użyciu prostego algorytmu biohybrydowa sieć nauczyła się rozróżniać wzorce przestrzenne i czasowe sygnałów, działając jak biologiczny „reservoir computer”. To wczesny etap badań, ale pokazuje kierunek energooszczędnych systemów obliczeniowych opartych na żywych komórkach.
engineering.princeton.edu