Ziewanie może pomagać usuwać płyn mózgowo-rdzeniowy i krew żylną z czaszki
Badanie UNSW na 22 osobach z użyciem MRI pokazało, że podczas ziewania jednocześnie wypływają z czaszki płyn mózgowo-rdzeniowy i krew żylna — odwrotnie niż przy zwykłym oddychaniu. Naukowcy sugerują, że ziewanie może wspierać „oczyszczanie” mózgu z produktów przemiany materii, zwłaszcza wieczorem. Zaobserwowano też wzrost przepływu krwi w tętnicy szyjnej o ponad 1/3, co może wskazywać także na rolę w regulacji temperatury. Wynik jest obiecujący, ale wciąż wstępny.
unsw.edu.au
Badanie Johns Hopkins: media „new right” silnie łączą się z niechęcią do szczepień
Analiza prawie 3 tys. dorosłych Amerykanów wykazała, że osoby regularnie śledzące media takie jak Breitbart, Newsmax i Zero Hedge były ponad 2 razy bardziej skłonne do wahania wobec szczepień, szczególnie MMR. Badanie opublikowane w „Vaccine” pokazało też związek z czerpaniem informacji od alternatywnych terapeutów, influencerów zdrowotnych i newsletterów pokroju Children’s Health Defense. To korelacja, nie dowód przyczyny, ale wskazuje, jak duże znaczenie mają źródła informacji zdrowotnej.
hub.jhu.edu
Model wskazuje, że odejście od uniwersalnej dawki WZW B po urodzeniu zwiększy zakażenia noworodków
Po decyzji ACIP z grudnia 2025, by zastąpić powszechną dawkę szczepionki przeciw WZW B po urodzeniu podejściem celowanym, modelowanie przewiduje wzrost zakażeń u noworodków. Szacunki mówią o co najmniej 1400 możliwych do uniknięcia infekcjach rocznie, ok. 300 dodatkowych przypadkach raka wątroby, 480 zgonach i ponad 222 mln dolarów nadmiarowych kosztów. Problemem są luki w badaniach ciężarnych: zakażone niemowlę ma ok. 90% ryzyka przewlekłej infekcji.
jamanetwork.com
Niską dzietność można uznać za trwałą — i niekoniecznie złą dla gospodarki
Autorzy listu w „Nature Human Behaviour” argumentują, że utrzymująca się niska dzietność w krajach rozwiniętych nie musi oznaczać kryzysu. Według nich mniejsza liczba dzieci może zwiększać inwestycje na jedno dziecko, poprawiać edukację, produktywność i kapitał ludzki, a krótkoterminowo także obniżać wskaźnik obciążenia demograficznego. Badacze podważają traktowanie progu 2,1 dziecka na kobietę jako uniwersalnego celu i sugerują, że polityka powinna bardziej skupiać się na adaptacji niż pronatalizmie.
nature.com
Po 40 latach danych widać, że ciepło głębinowe przesuwa się ku Antarktydzie
Zespół z Cambridge użył uczenia maszynowego do analizy 40 lat pomiarów z statków i boi Argo. Po raz pierwszy w danych obserwacyjnych wykazano, że ciepła głębinowa woda wokół Antarktydy zbliża się do szelfu kontynentalnego od ok. 20 lat. Chodzi o Circumpolar Deep Water, która może topić lód od spodu i zaburzać cyrkulację oceaniczną. To ważne, bo wcześniej taki scenariusz przewidywały głównie modele klimatyczne, a nie bezpośrednie obserwacje.
nature.com
Szczepionka na grypę chroni dzieci przed ciężkim przebiegiem, ale wyszczepienie spadło do 49%
Nowe analizy pokazują, że szczepienie przeciw grypie zmniejsza u dzieci ryzyko ciężkiej choroby, hospitalizacji i wizyt ambulatoryjnych; skuteczność w zależności od sezonu wynosiła 34–60%, a przeciw grypie B sięgała 69%. Mimo to w sezonie 2024/25 zaszczepiono w USA tylko 49% dzieci — o 4,2 pkt proc. mniej niż rok wcześniej i o 13,2 pkt proc. mniej niż przed pandemią. Eksperci wskazują, że wiele osób błędnie ocenia szczepionkę przez to, że nie zawsze zapobiega zakażeniu, ale wyraźnie łagodzi przebieg.
cidrap.umn.edu
Osoby po urazie mózgu deklarują ulgę po psychodelikach, ale to na razie głównie samoopis
Badanie University of Victoria wskazuje, że część osób po urazowym uszkodzeniu mózgu używa psychodelików, m.in. grzybów psylocybinowych, do łagodzenia przewlekłych objawów. Aż 90% badanych zgłosiło pewien poziom poprawy. To interesujący sygnał, zgodny z wcześniejszymi doniesieniami o ibogainie u weteranów z TBI, PTSD i depresją, ale trzeba podkreślić ograniczenia: wyniki opierają się na samoocenie i nie zastępują kontrolowanych badań klinicznych.
news.uvic.ca
Naukowcy powiązali geny z tempem starzenia konkretnych obszarów mózgu
Badacze opisali 15 loci genomowych związanych z tym, jak szybko starzeją się różne rejony mózgu. Szczególnie ważny okazał się APOE: wariant związany z Alzheimerem przyspieszał zanik w hipokampie i ciele migdałowatym, czyli obszarach często uszkadzanych w demencji. Zespół znalazł też związki z genami oddziałującymi z tau. To może pomóc wskazać cele dla przyszłych leków, ale na razie mowa o mapowaniu zależności genetycznych, a nie gotowej terapii.
viterbischool.usc.edu
Opisano przypadek spadku biomarkerów Alzheimera po antybiotykoterapii u pacjenta z boreliozą
W opisie przypadku u pacjenta z przewlekłą boreliozą po 9 tygodniach terapii skojarzonej, obejmującej m.in. dapsone, minocyklinę, ryfampinę i azytromycynę, odnotowano 60% spadek i normalizację p-tau217 — biomarkera związanego z Alzheimerem — oraz poprawę kliniczną. To ciekawa obserwacja wspierająca hipotezę związku infekcji z odkładaniem amyloidu i tau, ale dotyczy pojedynczego przypadku. Nie pozwala jeszcze zmieniać standardów diagnostyki ani leczenia demencji.
journals.sagepub.com
Rutynowe badania krwi mogą pomóc wykrywać biologiczne ślady PTSD
Zespół Mass General Brigham i Harvardu przeanalizował dane ponad 23 tys. osób i wskazał 16 markerów krwi związanych z PTSD. Wśród nich są m.in. cholesterol, glukoza, wskaźniki pracy wątroby i liczebność komórek krwi. Wyniki sugerują, że PTSD wiąże się nie tylko z psychiką, ale też z mierzalnymi zmianami w metabolizmie, odporności i zdrowiu wątroby. To może w przyszłości pomóc w ocenie ryzyka zdrowotnego i doborze leczenia, choć nie jest jeszcze samodzielnym testem diagnostycznym.
massgeneralbrigham.org
Agresywność raka nabłonkowego zależy także od tłuszczów dostarczanych przez fibroblasty
Badanie z Manchesteru pokazuje, że o złośliwości raka płaskonabłonkowego nie decydują tylko same komórki nowotworowe, ale też otaczające je fibroblasty. W nowotworach jamy ustnej i płuca fibroblasty dostarczają określone lipidy — odpowiednio sfingomieliny i triglicerydy — które pobudzają przejście nabłonkowo-mezenchymalne, a więc inwazję i przerzuty. To sugeruje, że część leków wpływających na gospodarkę lipidową, np. statyny, może być testowana jako terapia wspomagająca.
manchester.ac.uk
MIT: samoorganizująca się wiązka lasera przyspiesza obrazowanie bariery krew–mózg 25-krotnie
Badacze MIT opisali zjawisko, w którym silne światło w światłowodzie samo układa się w stabilną, bardzo wąską „wiązkę ołówkową”, jeśli spełnione są precyzyjne warunki mocy i kąta wejścia. Na tej podstawie opracowali metodę bioobrazowania, która ma dawać obrazy 3D bariery krew–mózg 25 razy szybciej niż obecny standard, przy podobnej lub lepszej rozdzielczości. To może przyspieszyć testowanie leków kierowanych do mózgu, np. w chorobie Alzheimera.
news.mit.edu
Cyclic voltammetry zamiast degustacji? Naukowcy mierzą smak kawy prądem
Badacze użyli w analizie czarnej kawy techniki cyclic voltammetry, znanej m.in. z testów baterii. Metoda mierzy prądy powstające podczas reakcji utleniania i redukcji, co pozwala oszacować stężenia grup związków wpływających na smak. W praktyce może to pomóc porównywać metody parzenia i partie palenia dokładniej niż sam wskaźnik TDS. Na razie to narzędzie badawcze, ale może stać się szybką, obiektywną metodą oceny profilu kawy.
arstechnica.com
Badanie UBC: część użytkowników wpada w nawyk kompulsywnego korzystania z chatbotów AI
Naukowcy z University of British Columbia przeanalizowali 334 posty na Reddicie i opisali trzy wzorce problematycznego używania chatbotów: roleplay i światy fantasy, silne przywiązanie emocjonalne oraz obsesyjne pętle szukania informacji. U części osób skutki obejmowały bezsenność, problemy w nauce, konflikty w relacjach i objawy lękowe. Autorzy sugerują, że znaczenie mają też decyzje projektowe, np. komunikaty wzbudzające poczucie winy przy usuwaniu konta czy rozbudowana personalizacja rozmów.
news.ubc.ca