Badanie: „neutralność demokratyczna” może osłabiać demokrację w USA
Badanie Uniwersytetu Notre Dame opublikowane w Nature Human Behaviour wskazuje, że ok. połowa dorosłych Amerykanów prezentuje „neutralność demokratyczną” — nie chce ani popierać, ani potępiać działań podważających demokrację, np. ograniczania lokali wyborczych dla przeciwników czy ignorowania wyroków sądów. Autorzy oceniają, że taka bierność może być groźniejsza niż jawne poparcie dla niedemokratycznych praktyk, bo zmniejsza polityczny koszt takich działań.
news.nd.edu
Nawet lekkie picie alkoholu wiąże się ze zmianami w mózgu
Analizy oparte m.in. na danych UK Biobank sugerują, że nawet 4–8 drinków tygodniowo może wiązać się z gorszym przepływem krwi w mózgu, cieńszą tkanką mózgową, zanikiem hipokampa i pogorszeniem funkcji poznawczych. Efekt narasta wraz z wiekiem i łączną ilością alkoholu wypitą w życiu. Wyniki podważają tezę, że umiarkowane picie chroni mózg, choć część wcześniejszych badań dawała mieszane rezultaty. To obserwacje korelacyjne, ale trend ryzyka jest wyraźny.
psypost.org
Głosowanie wiąże się z niższym ryzykiem zgonu nawet przez 15 lat
Badanie współautorstwa naukowców z University of Pennsylvania pokazało, że starsze osoby, które głosowały w wyborach prezydenckich USA w 2008 r., miały niższe ryzyko zgonu po 5, 10 i 15 latach niż niegłosujący. Zależność utrzymywała się po uwzględnieniu majątku, edukacji, poglądów, sposobu głosowania i wcześniejszej aktywności obywatelskiej. Najsilniej korzystały osoby w gorszym stanie zdrowia. To związek obserwacyjny, nie dowód prostego efektu przyczynowego.
sp2.upenn.edu
Bioinżynieryjna guma do żucia obniżyła poziom drobnoustrojów związanych z rakiem jamy ustnej
Zespół Penn Dental Medicine opracował gumę z fasoli lablab zawierającą białko FRIL i peptyd protegrin. W testach ex vivo na ślinie i płukankach od pacjentów z rakiem płaskonabłonkowym głowy i szyi obniżała poziom HPV o 93% w ślinie i 80% w płukankach oraz niemal do zera redukowała Porphyromonas gingivalis i Fusobacterium nucleatum. Ważne: badanie nie było jeszcze próbą kliniczną u ludzi, więc to na razie obiecująca terapia wspomagająca.
penntoday.upenn.edu
Popyt na wołowinę napędza wylesianie Amazonii przez wzrost wartości ziemi
Badanie z 2026 r. pokazuje mechanizm, w którym wycinka lasu w brazylijskiej Amazonii podnosi wartość gruntów, co tworzy finansową zachętę do dalszego karczowania. Nawet 80% wylesionych terenów zamienia się tam w pastwiska. Duże koncerny mięsne monitorują głównie dostawców bezpośrednich, ale mniejsze gospodarstwa pośrednie często omijają kontrole środowiskowe. Autorzy wskazują na potrzebę lepszej identyfikowalności łańcucha dostaw i mocniejszego egzekwowania prawa.
journals.sagepub.com
Naukowcy opisali u roślin szlak podobny do hormonalnego u ssaków
Badacze wykryli u roślin takich jak naparstnica szlak biosyntezy steroidów podobny do mechanizmów znanych u ssaków. Rośliny wykorzystują go do produkcji kardenolidów, m.in. związków pokrewnych digoksynie, które działają na pompę sodowo-potasową Na+/K+-ATPase. Lepsze poznanie tego szlaku może ułatwić wytwarzanie bezpieczniejszych leków nasercowych i projektowanie mniej toksycznych terapii przeciwnowotworowych. Na razie to głównie etap mechanistycznego zrozumienia procesu.
news.northeastern.edu
Sprawność fizyczna osłabiała związek między alkoholem a śmiertelnością
Norweskie badanie HUNT objęło 24 853 zdrowych dorosłych obserwowanych przez ok. 17 lat; w tym czasie odnotowano 3921 zgonów. Wzrost spożycia alkoholu wiązał się z wyższą śmiertelnością ogólną, np. aHR 1,20 dla osób przechodzących z abstynencji do umiarkowanego picia i 1,25 przy wejściu powyżej zaleceń. Wysoka wydolność krążeniowo-oddechowa osłabiała ten związek, ale go nie usuwała. Autorzy podkreślają, że kondycja była silniejszym predyktorem przeżycia niż same zmiany picia.
pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
Rośliny potrafią pobierać składniki odżywcze z pyłu osiadającego na liściach
Badania na trzech gatunkach krzewów z judejskich wzgórz w Izraelu pokazują, że liście mogą rozpuszczać pył dzięki wydzielaniu kwasów organicznych i pobierać z niego mikroelementy, m.in. żelazo, fosfor i mangan. W ubogich siedliskach taki dopływ może mieć realne znaczenie: w niektórych regionach pył dostarcza nawet 17% żelaza i 12% fosforu względem źródeł glebowych. To rozszerza klasyczny obraz odżywiania roślin, który zwykle skupia się niemal wyłącznie na korzeniach.
sciencenews.org
Ocieplenie i susza mogą zwiększać oporność bakterii glebowych na antybiotyki
Dwa badania sugerują, że zmiany klimatu same w sobie mogą sprzyjać antybiotykooporności w glebie. W jednym eksperymencie ogrzewanie gleby o 3°C przez dekadę zwiększyło liczbę genów oporności o ok. 25%. Drugie badanie wskazało, że susza zagęszcza naturalne antybiotyki w glebie, eliminując wrażliwe drobnoustroje i premiując oporne. To ważne, bo gleba jest dużym rezerwuarem genów oporności, które mogą przenikać do patogenów istotnych dla ludzi.
sciencenews.org
Wykryto nowy ludzki receptor, przez który część koronawirusów może wnikać do komórek
Zespół z Cambridge i partnerzy wykazali, że alphakoronawirus CcCoV-KY43, znaleziony u afrykańskich nietoperzy, może używać ludzkiego białka CEACAM6 jako receptora wejścia do komórek. Badacze pracowali na syntetyzowanych białkach kolca na podstawie sekwencji z baz danych, bez hodowania żywego wirusa. To ważne dla nadzoru nad zoonozami: receptor udało się zidentyfikować jeszcze przed ewentualnym przeskokiem wirusa na ludzi. Wynik nie oznacza jednak, że taki spillover jest bliski lub pewny.
cam.ac.uk
Mikrobiom jelit przed leczeniem może przewidywać nawroty czerniaka po immunoterapii
Badanie 674 pacjentów z czerniakiem wysokiego ryzyka z próby CheckMate 915 powiązało skład mikrobiomu jelit przed leczeniem z czasem wolnym od nawrotu po terapii niwolumabem z ipilimumabem lub samym niwolumabem. Najbardziej użyteczne predykcje uzyskano u pacjentów o podobnych profilach mikrobiomu, gdzie AUC sięgało 0,78–0,94. Wskazano m.in. taksony z rodzajów Eubacterium, Ruminococcus i Clostridium. To obiecujący biomarker, ale wymaga dalszej walidacji klinicznej.
cell.com
Pielęgnice atakują mocniej, gdy człowiek patrzy prosto na ich młode
Badanie na pielęgnicach cesarskich z jeziora Tanganika sprawdziło reakcje siedmiu par lęgowych w czterech sytuacjach. Ryby były bardziej agresywne, gdy nurek patrzył bezpośrednio na ikrę lub narybek, niż gdy odwracał wzrok albo ciało. Co ciekawe, podobnie reagowały też na spojrzenie skierowane na rodziców, co sugeruje zdolność przypisywania uwagi obserwatorowi. Taki typ przetwarzania sygnałów społecznych częściej opisywano wcześniej u ptaków i ssaków.
refractor.io
Przelanie pradawnego jeziora mogło wyznaczyć bieg Kolorado przez Wielki Kanion
Nowe badanie wskazuje, że jezioro w basenie Bidahochi w Arizonie, zasilane przez rzekę Kolorado od ok. 6,6 mln lat temu, przelało się ok. 5,6 mln lat temu przez Kaibab Arch i mogło ustanowić dzisiejszy bieg rzeki przez Wielki Kanion. Zespół oparł wnioski na datowaniu cyrkonów metodą uran-ołów, analizie osadów, izotopów strontu i skamieniałości ryb. Autorzy zaznaczają, że formowanie kanionu było wieloetapowe, ale to zdarzenie mogło być kluczowym momentem integracji systemu rzecznego.
eurekalert.org
Powstały pierwsze standardy oceny robotycznej trombektomii wspieranej przez AI
Międzynarodowy zespół ekspertów opublikował uzgodnione standardy projektowania i testowania systemów AI-robot do trombektomii mechanicznej, czyli usuwania skrzepu z naczyń mózgowych po udarze. Dokument porządkuje ocenę w środowiskach in silico, in vitro, ex vivo i in vivo oraz definiuje metryki skuteczności i bezpieczeństwa. Celem jest porównywalność badań i szybsze przejście od demonstracji technologii do badań klinicznych, zwłaszcza dla zdalnych zabiegów w miejscach bez specjalistów.
ahajournals.org
Nowy pomiar stałej grawitacji G znów nie rozwiązał problemu rozbieżności
Naukowcy z NIST powtórzyli klasyczny eksperyment z wagą skręceń, wywodzący się od Cavendisha, by precyzyjniej wyznaczyć stałą grawitacji G. Otrzymali 6,67387 × 10⁻¹¹ m³ kg⁻¹ s⁻², czyli wynik o 0,0235% niższy od wcześniejszego pomiaru BIPM we Francji. To pokazuje, że mimo niepewności schodzących poniżej kilkunastu ppm różne laboratoria nadal dostają wyniki rozjeżdżające się nawet o setki ppm. G pozostaje jedną z najtrudniejszych do dokładnego zmierzenia stałych fizycznych.
arstechnica.com