Duńskie i szwedzkie badania nie potwierdzają związku Tylenolu w ciąży z autyzmem
Duńskie badanie oraz duża analiza kohortowa ze Szwecji oparta na danych ponad 2,4 mln dzieci nie wykazały, by paracetamol stosowany w ciąży zwiększał ryzyko autyzmu, ADHD lub niepełnosprawności intelektualnej. Kluczowe były analizy rodzeństw, które ograniczają wpływ genetyki i środowiska rodzinnego. Wskaźniki ryzyka były bliskie 1,0, co sugeruje, że wcześniejsze alarmy mogły wynikać głównie z czynników rodzinnych, a nie z działania leku.
reuters.com
Leki przeciwbólowe osłabiły reakcję bólową homarców, wzmacniając argument, że skorupiaki czują ból
Badacze z University of Gothenburg poddawali homarce norweskie bolesnym bodźcom elektrycznym i mierzyli charakterystyczną reakcję ucieczki: gwałtowne zgięcie ogona. Po podaniu aspiryny w zastrzyku lub lidokainy w wodzie reakcja wyraźnie słabła albo zanikała. To ważne, bo jeśli środki przeciwbólowe zmieniają zachowanie po bodźcu szkodliwym, wzmacnia to tezę, że u skorupiaków chodzi o coś więcej niż prosty odruch. Wyniki wspierają prace nad bardziej humanitarnym ubojem, np. ogłuszaniem elektrycznym.
eurekalert.org
Dieta roślinna dobrej jakości wiąże się z niższym ryzykiem demencji, nawet po 50. roku życia
Badania opisane w Neurology wskazują, że dieta oparta na pełnych ziarnach, warzywach, owocach i orzechach wiąże się z lepszą ochroną funkcji poznawczych. W jednym z analizowanych badań ryzyko demencji było niższe o 7%, a metaanaliza 7 badań z udziałem ponad 221 tys. osób wskazała na 26% niższe ryzyko zaburzeń poznawczych i demencji przy większym przestrzeganiu takiej diety. Ważny detal: korzyści obserwowano także u osób, które poprawiły sposób jedzenia dopiero w późnych latach 50. i 60.
cnn.com
Kapusta, jarmuż i brokuły mogą pomagać wydobywać tal z zanieczyszczonej gleby
Naukowcy z University of Queensland pokazali, że warzywa z rodziny kapustowatych, m.in. jarmuż, kapusta, brokuły i kalafior, mogą działać jako hiperakumulatory talu. Rośliny pobierają ten toksyczny, ale cenny metal z gleby i odkładają go w częściach nadziemnych. Analizy rentgenowskie wykazały u jarmużu kryształy chlorku talu wzdłuż nerwów liści. To może być użyteczne w fitowydobyciu: jednoczesnym oczyszczaniu skażonych terenów i odzyskiwaniu metalu do zastosowań m.in. w półprzewodnikach i optyce.
news.uq.edu.au
Zatrucia kratomem w USA wzrosły 12-krotnie; eksperci wskazują na silne syntetyczne wersje
Liczba zgłoszeń do amerykańskich centrów zatruć związanych z kratomem wzrosła z 258 w 2015 r. do 3434 w 2025 r., czyli o ok. 1200%. Eksperci wiążą ten skok głównie z mocnymi produktami syntetycznymi, zwłaszcza z wysoką zawartością 7-hydroksymitragyniny. Hospitalizacje też mocno wzrosły, a najcięższe przypadki dotyczyły częściej ekspozycji łączonych z alkoholem, lekami lub narkotykami. Wniosek nie jest prosty: badacze ostrzegają przed ryzykiem, ale też przed prostymi zakazami, które mogą wypchnąć rynek do jeszcze gorszych produktów.
theguardian.com
Pacjent z Oslo w remisji HIV po przeszczepie komórek macierzystych od brata z mutacją CCR5Δ32
58-letni mężczyzna żyjący z HIV od 14 lat osiągnął remisję po allogenicznym przeszczepie krwiotwórczych komórek macierzystych z powodu zespołu mielodysplastycznego. Dawcą był jego brat, zgodny w HLA i mający mutację CCR5Δ32/Δ32, która utrudnia HIV wnikanie do komórek. Po 48 miesiącach od przeszczepu i 2 latach bez terapii antyretrowirusowej nie wykryto wirusa zdolnego do namnażania ani nienaruszonego DNA HIV we krwi i tkankach jelita. To bardzo rzadki przypadek i metoda nie nadaje się do rutynowego leczenia HIV.
sciencealert.com
Nowa biodegradowalna płukanka usuwa z jabłek 86–96% pestycydów i spowalnia psucie owoców
Zespół z University of British Columbia opracował płukankę z nanocząstek skrobi, żelaza i kwasu taninowego. W testach na jabłkach usuwała 86–96% pozostałości pestycydów, wyraźnie lepiej niż woda z kranu, soda oczyszczona czy sama skrobia. Po myciu zostaje jadalna powłoka, która ogranicza brązowienie, utratę wilgoci i rozwój bakterii. W przypadku winogron świeżość w temperaturze pokojowej wydłużyła się do 15 dni. Szacowany koszt komercyjny to ok. 3 centy na jabłko.
news.ubc.ca
Test 21 modeli AI: trafiają w diagnozę końcową, ale słabo radzą sobie z rozumowaniem klinicznym
Badacze z Mass General Brigham sprawdzili 21 dużych modeli językowych, w tym ChatGPT, Claude, Gemini i Grok, na 29 rzeczywistych przypadkach klinicznych. Modele często trafiały w końcową diagnozę, gdy miały komplet danych, osiągając ponad 90% poprawnych odpowiedzi. Problem pojawiał się wcześniej: w ponad 80% przypadków nie budowały właściwej listy rozpoznań różnicowych i gorzej planowały kolejne kroki diagnostyczne. Wniosek: AI może wspierać lekarza, ale nie nadaje się jeszcze do samodzielnego użycia przy niepełnych danych.
massgeneralbrigham.org
Prognoza dla Kanady na 2026: 254,1 tys. nowych nowotworów i 87,9 tys. zgonów
Nowa analiza opublikowana w Canadian Medical Association Journal szacuje, że w 2026 r. w Kanadzie pojawi się 254 100 nowych przypadków raka i 87 900 zgonów. Rak płuca pozostaje zarówno najczęściej diagnozowanym nowotworem, jak i główną przyczyną zgonów onkologicznych: odpowiednio 32 900 i 19 200 przypadków. Badanie wskazuje też spadki dla części nowotworów, m.in. raka jelita grubego i białaczek, ale wzrost śmiertelności z powodu raka trzustki. Szacunkowo 42% Kanadyjczyków zachoruje na raka w ciągu życia.
cbc.ca
Słoneczniki nektarowe piją przez ssanie językiem; to nowy mechanizm pobierania płynów u kręgowców
Naukowcy pokazali, że nektarniki nie zlizują nektaru jak kolibry, ale zasysają go samym językiem. W szybkich nagraniach siedmiu gatunków widać, że ptak wkłada język do kwiatu i trzyma go w miejscu, a rowek w kształcie litery V pracuje jak mikropompka, wytwarzając podciśnienie. To tzw. ssanie intralingwalne, czyli generowane przez ruch języka, a nie całej jamy ustnej. To pierwszy znany taki mechanizm u kręgowców i przykład, jak różne linie ewolucyjne rozwiązują ten sam problem odmiennie.
news.berkeley.edu
Roczny pomiar Fitbitów u osób z ChAD: lepszy nastrój sprzyja ruchowi, a intensywniejszy ruch poprawia kolejny dzień
W rocznym badaniu osoby z chorobą afektywną dwubiegunową codziennie raportowały nastrój i nosiły Fitbit. Analiza pokazała zależność dwukierunkową: lepszy nastrój zwykle oznaczał więcej kroków następnego dnia, a większa aktywność wiązała się z lepszym samopoczuciem później. Szczególnie korzystny był bardziej intensywny wysiłek, który poprawiał nastrój kolejnego dnia. To sugeruje, że ruch może być praktycznym elementem stabilizacji objawów, choć nie zastępuje leczenia i wymaga dalszych badań.
nature.com
Base editing może ułatwić użycie CAR-T przeciw guzom litym, takim jak rak płuca czy piersi
Badacze opisują wykorzystanie base editing do modyfikacji komórek CAR-T bez wywoływania pęknięć obu nici DNA, które są typowe dla klasycznego CRISPR-Cas9. To zmniejsza ryzyko uszkodzeń genomu i poprawia kondycję komórek. Technika pozwala wykonywać wiele zmian naraz, np. wyłączać geny utrudniające działanie terapii lub dodawać funkcje zwiększające przenikanie do guza. Wyniki są obiecujące dla modeli przedklinicznych, ale w przypadku guzów litych to wciąż etap rozwoju, a nie gotowa terapia kliniczna.
news.northeastern.edu
Miniaturowa siatkówka z laboratorium wyjaśnia, jak mutacje YAP1 prowadzą do coloboma u dzieci
Zespół z University of Manchester użył organoidów siatkówki, czyli hodowanych w laboratorium modeli rozwijającego się oka, by zbadać rzadką wadę wrodzoną coloboma. Choroba dotyczy ok. 1 na 5000 urodzeń i odpowiada za ok. 10% ślepoty dziecięcej. Badanie pokazało, że znaczenie ma dokładne położenie mutacji w białku YAP1: różne warianty w różnym stopniu zaburzają jego działanie. Osłabiona aktywność YAP1 spowalnia wczesny rozwój komórek siatkówki, co może pomóc lepiej interpretować wyniki testów genetycznych u pacjentów.
manchester.ac.uk
Ważki niezależnie wyewoluowały czułość na głęboką czerwień jak ssaki; opsyna widzi 720 nm
Naukowcy z Osaka Metropolitan University odkryli u ważek opsynę czułą na światło o długości 720 nm, czyli poza zakresem ludzkiego wzroku. Co ciekawe, używa ona tego samego mechanizmu molekularnego co czerwone opsyny ssaków: zmiany S292A. To rzadki przykład ewolucji równoległej u bardzo odległych grup zwierząt. Badacze stworzyli też zmodyfikowaną wersję białka o jeszcze większej czułości w bliskiej podczerwieni, co może być przydatne w optogenetyce, np. do aktywacji komórek głębiej w tkankach.
eurekalert.org
Badanie o Dalitach: media społecznościowe mogą wzmacniać kastowe wykluczenie zamiast je osłabiać
Badanie opisuje trzy mechanizmy, przez które platformy społecznościowe utrwalają nierówności wobec Dalitów w Indiach: niewidoczność algorytmiczną, nieskuteczne procedury bezpieczeństwa i wycofywanie się użytkowników z debaty po doświadczeniu przemocy. Autorzy przywołują dane, według których 93% zgłoszonej do Facebooka mowy nienawiści o podłożu kastowym w 2019 r. nie doczekało się reakcji. Jednocześnie praca pokazuje strategie oporu: alternatywne archiwa cyfrowe, własne przestrzenie publiczne i aktywizm dokumentujący historie marginalizowanych grup.
journals.sagepub.com
Nowy model Parkinsona tłumaczy objawy ruchem „błędów transmisji kodu ruchowego” w mózgu
Artykuł proponuje model obliczeniowy, w którym spowolnienie ruchów, sztywność i drżenie w chorobie Parkinsona wynikają z błędnego przekazywania „kodu ruchowego” w obwodzie jąder podstawy, wzgórza i kory. Utrata dopaminy ma osłabiać sygnał sterujący ruchem, nasilać oscylacje beta 11–35 Hz i pogarszać skalowanie ruchu. To nie jest nowe badanie leku ani test kliniczny, ale próba uporządkowania znanych mechanizmów w jedną teorię, która może pomóc w lepszym modelowaniu choroby.
royalsocietypublishing.org
Nowe memrystory z grafenem działają do 700°C, wytrzymując ponad miliard cykli
Badacze stworzyli memrystory z układem grafen/HfOx/wolfram, które zachowują sprawność nawet przy 700°C. Urządzenia osiągnęły stosunek prądu ON/OFF powyżej 10^3, retencję danych ponad 50 godzin i trwałość ponad 10^9 cykli. Kluczowy okazał się interfejs z grafenu: ogranicza dyfuzję wolframu, która w klasycznych strukturach z platyną prowadzi do awarii w wysokiej temperaturze. To ważne dla pamięci nieulotnych do elektroniki pracującej w skrajnych warunkach, np. w przemyśle czy systemach obliczeń wysokotemperaturowych.
science.org