Przetworzone jedzenie a płodność kobiet – duże badanie
Badanie naukowców z McMaster University przeprowadzone na ponad 2 500 kobietach w USA wykazało, że kobiety spożywające mniej ultra-przetworzonej żywności (UPF) miały większe szanse na zajście w ciążę. Efekt utrzymał się nawet po uwzględnieniu wieku, wagi i stylu życia. U kobiet zgłaszających niepłodność około 31% dziennego spożycia stanowiły ultra-przetworzone produkty. Modele statystyczne wskazują na około 60% niższą szansę na poczęcie przy wysokim udziale UPF w diecie. Podejrzewa się, że winne mogą być substancje chemiczne (jak ftalany, BPA) obecne w UPF, które oddziałują na hormony. Jednak jako że było to badanie przekrojowe, wyniki pokazują powiązanie, nie przyczynę. Ryzyko niepłodności istotnie wzrastało przy konsumpcji powyżej 40,8% UPF w diecie.
news.mcmaster.ca
TikTok pełen błędnych informacji o ADHD i autyzmie – duże badanie porównawcze
Badacze z University of East Anglia przeanalizowali ponad 5 000 postów o zdrowiu psychicznym na platformach TikTok, YouTube i Facebook. Okazało się, że aż 52% filmów na TikToku dotyczących ADHD oraz 41% dotyczących autyzmu zawierało błędne informacje. TikTok miał znacznie wyższą ilość nieprawdziwych treści niż YouTube (22%) czy Facebook (15%). Źródłem dezinformacji najczęściej były osoby bez wykształcenia medycznego. Eksperci apelują o lepszą moderację i promowanie rzetelnych materiałów. TikTok odrzucił wyniki badania, twierdząc że aktywnie usuwa szkodliwe treści.
eurekalert.org
Dieta mięsna chroni przed demencją – zwłaszcza u osób z wysokim ryzykiem genetycznym
Naukowcy z Karolinska Institutet (badanie JAMA Network Open) przeanalizowali 2 100 osób w wieku 60+ z wariantami genów APOE 3/4 lub 4/4, które zwiększają ryzyko Alzheimera. Osoby spożywające dużo mięsa (średnio 870g tygodniowo, wystandaryzowane do 2 000 kcal) nie miały podwyższonego ryzyka demencji, podczas gdy ci z niskim spożyciem mięsa mieli ponad dwukrotnie wyższe ryzyko. Ochronny wpływ mięsa dotyczył głównie osób z tym genotypem; z kolei niższy udział przetworzonego mięsa w diecie obniżał ryzyko niezależnie od genów. Wyniki oparto na 15-letniej obserwacji szwedzkiej populacji. Badacze podkreślają, że potrzebne są dalsze, kontrolowane eksperymenty, by potwierdzić przyczynowość.
news.ki.se
Spadek cen insuliny dla pacjentów Medicare po wprowadzeniu limitów – duża analiza
Po wprowadzeniu rządowych limitów cen insuliny w USA, średni koszt insuliny dla pacjentów Medicare spadł z $50,87 (2019) do $21,98 (2023) miesięcznie. Limit $35 ustawiono w ramach Inflation Reduction Act. To pierwszy raz, gdy w USA federalny rząd wprowadził limity cen insulin dla wszystkich beneficjentów Medicare. Jednak ponad połowa osób z cukrzycą typu 1 w USA wciąż nie jest objęta limitami wydatków, przez co są zagrożeni wysokimi kosztami. W 2026 limit rocznych wydatków na leki dla pacjentów Medicare Part D wzrośnie do $2,100.
publichealth.jhu.edu
Dlaczego antydepresanty działają z opóźnieniem – naukowcy znaleźli możliwą przyczynę
Naukowcy z DGIST pod kierunkiem prof. Oh Yong-Seok zbadali, dlaczego leki (SSRI) szybko zwiększają poziom serotoniny, a poprawa nastroju pojawia się dopiero po tygodniach. U myszy po długotrwałym stosowaniu SSRI komórki w hipokampie przechodzą tzw. „translational reprogramming” i zwiększają produkcję neuropeptydu PACAP. To uruchamia przebudowę sieci neuronalnych – kluczową dla poprawy nastroju. Efekt jest silniejszy u samic. Wyniki zaprezentowano w Molecular Psychiatry. To ważny krok w zrozumieniu mechanizmu działania antydepresantów.
technologynetworks.com
Budowanie siły mięśni chroni przed depresją – szczególnie kobiety
Analiza danych UK Biobank (do 341 326 osób w wieku 37-73) wykazała, że większa siła mięśni (mierzona siłą uchwytu) zmniejsza ryzyko depresji i jej objawów, m.in. anhedonii (o 21%), zmiany apetytu (o 44%), złego nastroju, zmęczenia czy problemów z koncentracją. Efekt był mocniejszy u kobiet. Nie wykazano podobnej zależności dla wydolności sercowo-oddechowej. Badania potwierdzają, że trening siłowy i wyższa siła mięśniowa obniżają ryzyko depresji i lęków, zwłaszcza u starszych dorosłych i kobiet.
psypost.org
Stare lasy w Szwecji magazynują do 89% więcej węgla niż zarządzane lasy – przełomowe badanie
Dziesięcioletnie badania dokumentują, że szwedzkie lasy naturalne magazynują 72–89% więcej węgla niż lasy gospodarowane. Sama gleba w tych starych lasach gromadzi tyle węgla, co suma drzew, martwego drewna i gleby w lasach gospodarowanych. Naukowcy z Lund University wykorzystali krajowe dane i badania terenowe (220 odwiertów gleby do 60 cm). Różnica w magazynowaniu węgla jest 2,7–8 razy większa niż dotychczas sądzono – odpowiada to 211 lat obecnych emisji CO2 Szwecji. Wyniki podkreślają kluczową rolę takich ekosystemów dla naturalnego bilansu węgla i pokazują, ile stracono przez zarządzanie lasami od XIX wieku.
science.org
Białko serwatkowe chroni mięśnie podczas odchudzania tylko z treningiem lub dodatkiem leucyny
Badanie z Journal of Nutrition (2015) na osobach otyłych wykazało, że suplementacja białkiem serwatkowym podczas diety ograniczającej kalorie lepiej chroni syntezę białek mięśniowych (spadek o tylko 9%) niż białko sojowe (spadek 28%) czy węglowodany (spadek 31%). Kluczowy jest wyższy poziom leucyny w serwatce – silnie pobudza on syntezę białek mięśniowych. Jednak inne badania pokazują, że białko serwatkowe najlepiej chroni masę mięśniową, gdy towarzyszą mu ćwiczenia oporowe – sam suplement bez treningu nie daje tak dobrych efektów.
mdpi.com
Związek z krwi pytona może umożliwić bezpieczne odchudzanie bez nudności i spadku siły
Naukowcy z CU Boulder, Stanford i Baylor odkryli, że para-tyramine-O-sulfate (pTOS), związek obecny w krwi pytona, staje się nawet 1000 razy bardziej stężony po dużym posiłku. U pytonów pTOS hamuje głód, pozwala im długo nie jeść i zachować dobry stan metaboliczny. W eksperymentach na otyłych myszach pTOS zmniejszał apetyt o 20% i powodował spadek masy ciała o 9% w 28 dni, bez negatywnych efektów (nudności, spadku energii, utraty mięśni) typowych dla leków GLP-1 takich jak Ozempic. pTOS produkuje mikrobiota jelitowa pytona i występuje w niskich stężeniach u ludzi, trochę rośnie po jedzeniu. Opracowywane są nowe terapie inspirowane tym związkiem – bada je start-up Arkana Therapeutics.
colorado.edu
Szczęśliwsi Japończycy żyją dłużej – badanie kohortowe
W badaniu 3 187 dorosłych Japończyków przeprowadzonym na przestrzeni 7 lat wykazano, że osoby deklarujące brak szczęścia miały o 85% wyższe ryzyko zgonu niż osoby szczęśliwe, nawet po uwzględnieniu wieku, płci, ekonomii i stanu zdrowia. W analizie od października 2016 do października 2023 zmarło 277 uczestników badania. Wyniki sugerują, że szczęście należy promować dla zdrowia i długowieczności, nawet w kulturach ceniących wstrzemięźliwość emocjonalną.
psypost.org
Drastyczny spadek liczebności drapieżnych ptaków w Afryce – badanie z 16 lat
Badanie opublikowane w Nature Ecology & Evolution wykazało, że 90% z 42 gatunków ptaków drapieżnych w Afryce znacząco zmniejszyło liczebność przez ostatnie 40 lat, z czego ponad dwie trzecie uznaje się za globalnie zagrożone. Najbardziej ucierpiały sekretarze, których populacja spadła o 68% od 2009 roku w południowej Afryce, a nawet o 80% w niektórych rejonach. Duże straty dotknęły też orły bojowe i bateleury. Główne zagrożenia to utrata siedlisk pod uprawy, zatrucia, kłusownictwo i kolizje z liniami energetycznymi. Spadki są dwa razy szybsze poza obszarami chronionymi.
sciencedirect.com
Wytypowano 45 planet podobnych do Ziemi jako najlepsze kandydatki do poszukiwań życia pozaziemskiego
Astronomowie wspierani przez Royal Astronomical Society wybrali 45 najciekawszych ziemskich planet spośród ponad 6 000 znanych egzoplanet – chodzi o obiekty o podobnej wielkości, temperaturze oraz potencjalnej zdatności do życia, których atmosfery można badać nowoczesnymi teleskopami (np. JWST). Najbardziej obiecujące to m.in. Proxima Centauri b, TRAPPIST-1 d/e/f/g, Kepler 186f, TOI-715 b i LHS 1140 b. Planety są rozlokowane w tzw. strefie życia, niektóre testują krańce tej strefy, a część ma orbitę eliptyczną. Lista grupuje planety, na których można próbować wykryć biosygnatury w atmosferze za pomocą spektroskopii.
ras.ac.uk
Cyrkulacja Atlantycka AMOC działała nawet podczas ostatniej epoki lodowcowej
Badanie z Nature udowodniło, że Atlantycka Cyrkulacja Okresowa (AMOC), odpowiedzialna m.in. za transport ciepłej i słonej wody na północ, działała nawet podczas szczytu ostatniej epoki lodowcowej 19–23 tys. lat temu, mimo rozległych pokryw lodowych. Ruch wody formował wtedy cieplejszą niż oczekiwano głęboką wodę północnoatlantycką (NADW). Dane z wielu rdzeni osadów potwierdzają stały przepływ ciepła i soli. Wyniki dobrze pasują do modeli klimatycznych i dowodzą odporności AMOC na skrajne warunki klimatyczne.
whoi.edu
Nowy gatunek dinozaura z Korei odkryty – Doolysaurus huhmini
Naukowcy z University of Texas at Austin i Korean Dinosaur Research Center opisali Doolysaurus huhmini – małego, roślinożernego dinozaura neornityszczego, znalezionego w skałach z okresu środkowej kredy (113–94 mln lat temu) na wyspie Aphae w Korei. Szkielet odkryty w 2023 roku poddano badań mikro-CT, uzyskano pierwszy nienaruszony fragment czaszki dinozaura z Korei oraz kości kręgosłupa, kończyny i gastrolity. Dinozaur był wielkości indyka, prawdopodobnie owłosiony, miał ok. 2 lata. Nazwa pochodzi od popularnego bohatera kreskówki i paleontologa Min Huh. To pierwsza identyfikacja nowego gatunku dinozaura z Korei od 15 lat i dowód na większą różnorodność wczesnych neornityszczów niż dotychczas sądzono.
fr.pensoft.net
Omega-3 wspiera pamięć u starszych Koreańczyków – 8-letnie badanie
W badaniu objęto 2 053 Koreańczyków w wieku 60+ przez 8 lat (KLOSCAD). Użytkownicy suplementów omega-3 wykazywali istotnie lepsze wyniki pamięci i ogólnej funkcji poznawczej niż osoby bez suplementacji. Dłuższe stosowanie dawało większe korzyści, a wcześniejsze meta-analizy potwierdziły poprawę uwagi, pamięci i szybkości percepcyjnej. Warto zwrócić uwagę, że badana populacja miała i tak wysokie spożycie omega-3 w diecie.
sciencedirect.com
SCCS – nowy standard klasyfikacji konopi według terpenów
SCCS to nowy system klasyfikacji konopi oparty na profilach terpenowych (np. system PhytoFacts® firmy Napro Research i SC Labs). Podział na 6-7 grup (np. OGs & Gas, Sweets & Dreams, Jacks & Haze, Tropical & Floral, Exotics, Citrus) wynika z analizy chemicznej 250 000 próbek – odchodząc od tradycyjnego podziału Indica/Sativa/Hybrid. Metoda jest już wykorzystywana m.in. podczas konkursu Emerald Cup. Skupia się na aromacie i efektach zależnych od terpenów, a nie THC.
sciencedirect.com
Płyty tektoniczne Ziemi poruszały się już 3,48 miliarda lat temu – dowody z Australii
Analiza skał z regionu Pilbara w Australii potwierdziła najstarsze dotąd dowody ruchu płyt tektonicznych – 3,48 mld lat temu. Kryształy magnetytu w podłożu zapisały ruch o ponad 2 500 km w kilka milionów lat, z prędkością aż 47 cm/rok – sześciokrotnie szybciej niż obecnie. Relatywny ruch względem skał w Afryce potwierdza istnienie różnych płyt tektonicznych już wtedy, co mogło ułatwić powstanie życia dzięki cyklom węgla i stabilizacji klimatu.
sciencenews.org
