Smutna muzyka i inteligencja: nowe badania ujawniają powiązania
Badania wykazały, że osoby o wyższej inteligencji częściej słuchają muzyki refleksyjnej, złożonej, intensywnej oraz instrumentalnej. Szczególnie preferują utwory w tonacji minorowej (smutnej lub melancholijnej), a także muzykę w wersji studyjnej zamiast na żywo. Takie osoby wykorzystują słuchanie muzyki do introspekcji oraz skupionej pracy intelektualnej, a nie tylko do pobudzenia emocji. Inteligencja była mierzone m.in. testem Raven’s Advanced Progressive Matrices. Wyniki nie zależały od cech osobowości – był to samodzielny efekt poznawczy.
psypost.org
Bakterie z kimchi mogą wspomagać wydalanie mikroplastików z jelit
Naukowcy z World Institute of Kimchi zidentyfikowali szczep bakterii kwasu mlekowego (Leuconostoc mesenteroides CBA3656) z kimchi, który wiąże się z nanoplastikami w jelitach. W warunkach laboratoryjnych bakterie adsorbowały 57% polistyrenowych nanoplastików, podczas gdy szczep referencyjny utrzymywał jedynie 3%. W eksperymentach na myszach podawanie probiotyku z kimchi powodowało ponad dwukrotnie większe wydalanie nanoplastików niż w grupie kontrolnej. Odkrycie sugeruje potencjalne wykorzystanie mikroorganizmów z fermentowanej żywności do ograniczenia zagrożenia zdrowotnego ze strony mikroplastików. Wyniki opublikowano w Bioresource Technology (luty 2026).
dongascience.com
Niedoszacowanie zgonów z powodu COVID-19 w USA: badania ujawniają skalę problemu
Analiza danych o nadmiarowej śmiertelności w USA pokazuje, że w pierwszym roku pandemii COVID-19 nieodnotowano oficjalnie nawet 156 000 zgonów więcej niż wykazano w statystykach. Około 1 na 7 takich zgonów nie przypisano COVID-19. Największe niedoszacowania były w południowych stanach oraz regionie West South Central, gdzie liczba faktycznych zgonów była o 31% wyższa niż w oficjalnych raportach. Przyczyny to m.in. błędna klasyfikacja przyczyn śmierci i zjawiska pośrednie (np. przeciążenie służby zdrowia, opóźniony dostęp do leczenia, ekonomiczne trudności).
cidrap.umn.edu
Psylocybina: charakterystyczny wzorzec fal mózgowych towarzyszy intensywnym doświadczeniom mistycznym
Badania opublikowane w Progress in Neuro-Psychopharmacology and Biological Psychiatry wskazują, że psylocybina wywołuje specyficzne zmiany aktywności mózgu – zmniejsza fale theta i alfa, zwiększa beta i gamma. Te zmiany bezpośrednio odzwierciedlają intensywność przeżyć psychodelicznych. Zwiększona łączność tzw. default mode network oraz szybkie fale w obszarach emocjonalnych i czołowych pozwala przewidywać głębię doświadczenia uczestników. Dodatkowo, wzór aktywności mózgowej przed zażyciem psylocybiny może prognozować reakcję na substancję. Odkrycie sugeruje możliwość personalizacji terapii psychodelicznej, ale wyniki są początkowe i wymagają dalszej weryfikacji.
psypost.org
CBD i CBG z konopi mogą odwracać stłuszczenie wątroby u otyłych myszy
Badania zespołu prof. Josepha Tama z Hebrajskiego Uniwersytetu w Jerozolimie (marzec 2026) wykazały, że niepsychoaktywne związki konopi CBD i CBG redukują stłuszczenie wątroby, poprawiają kontrolę cukru i obniżają poziom szkodliwych lipidów (trójglicerydy, ceramidy) u otyłych myszy z chorobą MASLD. Mechanizm obejmuje zwiększenie rezerw energetycznych w wątrobie (podwyższony fosfokreatyna) i przywrócenie funkcji lizosomalnych (reaktywacja katepsyny), przy czym CBG daje mocniejsze efekty. Wyniki są obiecujące, ale wymagają potwierdzenia w badaniach na ludziach.
sciencealert.com
Obojętność w związku zmniejsza satysfakcję, intymność i sprzyja poszukiwaniu atrakcyjnych alternatyw
Cztery badania opublikowane w Personality and Social Psychology Bulletin wykazały, że romantyczna obojętność (neutralność emocjonalna wobec partnera) wiąże się z niższym poziomem satysfakcji, zaangażowania i zaufania w relacji, zwiększa ryzyko stresu i depresji. Kluczowym mechanizmem są nuda w relacji, spadek intymności i rosnąca chęć poszukiwania nowych, atrakcyjnych partnerów. Nie zaobserwowano podobnego efektu przy przekierowywaniu uwagi na pracę lub hobby. Dane z obserwacji długoterminowej potwierdzają trwałość tych zjawisk, choć nie znamy ich przyczynowości.
psypost.org
Karmienie mlekiem ludzkim zmniejsza ryzyko hospitalizacji z powodu problemów oddechowych u wcześniaków
Wcześniaki (urodzone poniżej 32 tygodnia ciąży) wypisane ze szpitala z choćby częściowo mlecznym karmieniem miały znacząco mniejsze ryzyko ponownej hospitalizacji z powodu infekcji układu oddechowego w ciągu 18 miesięcy od narodzin. Nawet częściowe karmienie mlekiem matki obniżało ryzyko objawów i hospitalizacji, a u dziewczynek karmionych wyłącznie sztucznie obserwowano zwiększone ryzyko ponownej hospitalizacji i ciężkich powikłań oddechowych.
link.springer.com
Restrykcje aborcyjne w USA prowadzą do wzrostu objawów depresji u kobiet
25-letnie ogólnokrajowe badanie Columbia Mailman School of Public Health wykazało, że wzrost restrykcji aborcyjnych wiąże się z mierzalnym wzrostem objawów depresji u kobiet. Analiza 160 tysięcy ciąż Medicaid z lat 2019-2024 pokazuje 9% wzrost diagnoses depresji poporodowej u kobiet o niskich dochodach w stanach z zakazami aborcji po wyroku Dobbs; nie zaobserwowano istotnych zmian u kobiet ze średnimi i wysokimi dochodami. Efekt tłumaczy się m.in. większą ekspozycją na restrykcje i ograniczeniem dostępu do pomocy psychologicznej.
publichealth.columbia.edu
Regularny trening aerobowy korzystnie zmienia budowę mózgu i poprawia pamięć nawet o 15–20%
Analiza neuroobrazowa i testy pamięci ponad 1000 uczestników pokazały, że regularne ćwiczenia aerobowe (np. rower stacjonarny, bieganie na bieżni przez 1h, 3 razy tygodniowo przez 12 tygodni) prowadzą do powiększenia hipokampa, lepszej łączności i przepływu krwi w przedniej części mózgu, a także do poprawy pamięci przestrzennej i werbalnej o 15–20%. U osób starszych odwrócono utratę objętości hipokampa o 1–2 lata wstecz. Ćwiczenia te są prostą, taną metodą profilaktyki zdrowia mózgu. Nie zaobserwowano zmian w ogólnym przepływie krwi przez cały mózg.
link.springer.com
Aktywność fizyczna może poprawić komunikację mózgu osób po traumie z dzieciństwa
Badanie z Biological Psychiatry: Cognitive Neuroscience and Neuroimaging z 75 dorosłymi z historią trudnych doświadczeń dziecięcych wykazało, że całe życie aktywności fizycznej poprawia komunikację w rejonach mózgu związanych z reakcją na stres (m.in. ciało migdałowate, hipokamp, przednia część zakrętu obręczy). Największe korzyści obserwowano przy 150–390 minutach ćwiczeń tygodniowo, co odpowiada wytycznym WHO. Wyniki kwestionują przekonanie o trwałych, nieodwracalnych "bliznach" w mózgu po traumie, sugerując, że aktywność ruchowa realnie podnosi odporność na stres.
elsevier.com
Cukrzyca typu 1 i typu 2 istotnie podnosi ryzyko demencji
Badanie obejmujące 283 772 dorosłych wykazało, że osoby z cukrzycą typu 1 mają niemal trzykrotnie wyższe ryzyko rozwoju demencji względem osób bez cukrzycy, a osoby z cukrzycą typu 2 około dwukrotnie wyższe. Wśród uczestników demencję rozpoznano u 2,6% z cukrzycą typu 1 (144 przypadki), 1,8% typu 2 (942 przypadki) i tylko 0,6% bez cukrzycy (1262 przypadki). Około 65% przypadków demencji u osób z typem 1 cukrzycy można przypisać tej chorobie. Wyniki pokazują wyraźną korelację – nie udowadniają jednak bezpośredniej przyczynowości.
eurekalert.org
Stan zapalny jelit związany z pogorszeniem pamięci u osób starszych
Najnowsze badania w Nature wykazały, że zmiany w mikrobiocie jelitowej związane ze starzeniem prowadzą do pogorszenia pamięci — konkretnie przez zakłócanie sygnałów nerwowych między jelitami a mózgiem. Bakteria Parabacteroides goldsteinii produkuje kwasy tłuszczowe, które powodują zapalenie jelit i tłumią sygnały nerwowe w nerwie błędnym, co wpływa na funkcję hipokampa. U myszy pobudzenie nerwu błędnego lub blokowanie stanu zapalnego przywracało funkcje pamięciowe. Wyniki są obiecujące, ale muszą być zweryfikowane na ludziach.
psypost.org
Nowa analiza stanowiska Monte Verde kwestionuje dotychczasową chronologię zasiedlenia Ameryki Południowej
Badania opublikowane w Science (marzec 2026) dotyczą reanalizy stanowiska Monte Verde II w Chile, które wcześniej przyjmowano za dowód obecności ludzi w Ameryce Południowej 14 500 lat temu (pre-Clovis). Nowe datowanie radiowęglowe i warstwa tufu Lepué wskazują wiek średni holocenu (8 200–4 200 lat p.n.e.), co sugeruje, że starsze artefakty mogły zostać przemieszczone przez erozję. To podważa tezę o północno-południowej ekspansji człowieka. Odkrycie budzi kontrowersje, a część naukowców broni wcześniejszych interpretacji.
theguardian.com
AI analizuje tomografię płuc i wspiera robotyczną diagnostykę raka w brytyjskich szpitalach
W Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust wdrożono system AI (Optellum) do analizy tomografii komputerowej płuc, który automatycznie wykrywa i klasyfikuje ryzyko nowotworów. Specjalny robot bronchoskopowy (np. Intuitive Ion) umożliwia precyzyjną biopsję nawet bardzo małych (6 mm) zmian w trudno dostępnych miejscach. Program jest częścią brytyjskiego NHS Cancer Programme, ma przyspieszyć wykrywanie raka płuc, zredukować liczbę inwazyjnych zabiegów oraz wspomóc program badań przesiewowych, który od 2021 r. objął już 1,5 miliona osób. Pilotażowe wdrożenie ma być rozszerzone na kolejne szpitale.
thelancet.com
AI w edukacji wyższej: wzrost produktywności i pewności siebie, ale także zależność i spadek zaufania
Przegląd 39 badań z 20 krajów pokazuje, że systemy generatywnej AI wśród studentów zwiększają produktywność i pewność siebie poprzez wsparcie w zadaniach i ćwiczeniach intelektualnych, ale jednocześnie powodują wzrost zależności, zmniejszają samodzielne myślenie i prowadzą do erozji zaufania wobec kolegów i nauczycieli. Globalnie poziom zależności od AI oceniono na 27–35%. Opracowanie podkreśla potrzebę zrównoważonego wdrożenia AI, aby nie szkodzić długoterminowym kompetencjom akademickim.
doi.org
