Wyższe IQ u mężczyzn wiąże się z mniejszym konserwatyzmem
Wieloletnie badanie w Niemczech (śledzenie ponad 7000 dzieci od 1987 r., IQ ≥130 jako 'uzdolnieni', IQ ~100 jako 'zwykli') wykazało, że osoby uzdolnione w dzieciństwie mają w dorosłości podobne poglądy polityczne co reszta populacji – jeśli chodzi o skale ekonomiczne (libertarianizm, socjalizm, liberalizm) i ogólny podział lewica-prawica. Wyjątek stanowi konserwatyzm u mężczyzn: zwykli mężczyźni częściej popierają tradycję, kulturę, sceptycyzm wobec zmian niż ich uzdolnieni rówieśnicy. U kobiet tej różnicy nie zaobserwowano. Autorzy tłumaczą wynik hipotezą o złożoności poznawczej i otwartości – wyższe IQ może sprzyjać elastyczności i odrzuceniu sztywnych norm społecznych (szczególnie u mężczyzn). Badanie podważa stereotyp „geniusza-radykała” i wpisuje się w wcześniejsze badania wiążące wyższą inteligencję z liberalnymi poglądami.
psypost.org
Przewrót w zaufaniu do nauki w USA: Republikanie mniej ufają naukowcom
W ciągu ostatnich 50 lat zaufanie do naukowców w Stanach Zjednoczonych zmieniło się znacząco. Dawniej Republikanie (szczególnie osoby bez wyższego wykształcenia i bardzo religijne) wykazywali większą wiarę w naukowców niż Demokraci. Obecnie te same grupy przesunęły się ku Partii Republikańskiej, a ich zaufanie do nauki utrzymuje się na niskim poziomie (66% zaufania), podczas gdy Demokraci – coraz częściej wykształceni – deklarują wysokie zaufanie (88%). W efekcie współczesny podział polityczny jest silnie powiązany z poziomem zaufania do naukowców.
doi.org
Objawy nieuwagi ADHD powiązane ze słabszą funkcją poznawczą u osób starszych
Badanie obejmujące ponad 1400 osób w wieku powyżej 50 lat (USA) wykazało, że samodzielnie zgłaszane objawy nieuwagi (jedna z cech ADHD) są związane z niższą sprawnością poznawczą – m.in. słabszą pamięcią i gorszym rozwiązywaniem zadań liczbowych – niezależnie od wieku (od 50 do 80+). Efekt nie zanika po uwzględnieniu poziomu depresji i jest wyraźniejszy niż dla objawów nadpobudliwości czy impulsywności. Wynik podważa przekonanie, że ADHD to wyłącznie problem dzieci i młodzieży oraz sugeruje konieczność lepszej diagnostyki u osób starszych.
psypost.org
Ultramaratony przyspieszają starzenie i uszkodzenia czerwonych krwinek
Naukowcy przebadali 23 biegaczy ultramaratonów (dystanse od 40 do 171 km), analizując próbki krwi przed i po biegu. Okazało się, że ekstremalny wysiłek mechaniczy i stres oksydacyjny prowadzą do przyspieszonego starzenia, utraty elastyczności i uszkadzania czerwonych krwinek, co utrudnia ich funkcje transportowe (przenoszenie tlenu). Im dłuższy dystans, tym większy uszczerbek. Szczegóły dotyczące powrotu do zdrowia i długoterminowych następstw nadal wymagają badań, ale wyniki mogą mieć znaczenie dla treningu sportowców oraz technik przechowywania krwi w medycynie.
news.cuanschutz.edu
Reframing depresji jako siły podnosi poczucie własnej wartości i skuteczność
Psycholożka Christina Bauer z Uniwersytetu Wiedeńskiego opracowała 20-minutowe ćwiczenie, które pomaga osobom z depresją postrzegać własne doświadczenia jako dowód siły, wytrwałości i odporności. Zastosowanie tej interwencji u 748 uczestników wykazało wzrost poczucia własnej skuteczności (mierzone efektami od 0,30 do 0,68) oraz postęp w realizacji osobistych celów (w trzytygodniowym badaniu wzrost z 43% do 64% u grupy interwencyjnej). Ćwiczenie przeciwdziała stygmatyzacji i może być używane także przy innych chorobach poddanych stereotypom.
psypost.org
"For You" na X/Twitterze przesuwa poglądy na bardziej konserwatywne
Badanie na niemal 5000 aktywnych użytkowników X (dawniej Twittera) wykazało, że algorytmiczny feed „For You” przez siedem tygodni wyraźnie przesuwa wartości polityczne na bardziej konserwatywne – szczególnie dotyczące priorytetów politycznych, dochodzeń wobec Donalda Trumpa i wojny w Ukrainie. Efekt był silniejszy u osób już konserwatywnych lub niezależnych. Nie zmienia się identyfikacja partyjna, ale rośnie zaangażowanie i przejęcie konserwatywnych treści. Mechanizm polega na promowaniu angażujących (często konserwatywnych) materiałów ponad newsy tradycyjne.
natureasia.com
Ludzie przeceniają swoją zdolność rozpoznania twarzy wygenerowanych przez AI
Australijskie badanie wykazało, że nawet osoby z bardzo dobrą pamięcią do twarzy ('super-recognizers'), jak i przeciętni uczestnicy testów, są przekonane, że łatwo odróżnią zdjęcia z AI od prawdziwych, choć ich skuteczność jest tylko nieco wyższa niż losowa. Obecne narzędzia AI generują twarze bez typowych 'wad' – są zbyt symetryczne, z idealnymi proporcjami, i bez widocznych defektów. Badanie wskazuje na ryzyko oszustw, fałszywych profili czy błędów podczas rekrutacji; docelowo można szukać „super-detektorów AI”, których strategie rozpoznawania mogą być cenne.
unsw.edu.au
Dzieci z mutacją Huntingtona mają lepszą funkcję mózgu we wczesnym życiu
Badanie wykazało, że dzieci z mutacją genu Huntingtona cechują się większymi objętościami kory mózgowej i lepszymi umiejętnościami poznawczymi na wczesnym etapie rozwoju, przez gęste połączenia glutaminergiczne ze striatum. Zjawisko to odzwierciedla tzw. antygonistyczną pleiotropię – gen przynosi w młodości korzyści, ale prowadzi do szybszej degeneracji mózgu w dorosłości (objawy choroby Huntingtona). Wnioski mają znaczenie dla czasowania przyszłych terapii, by zachować pozytywne efekty rozwoju przy jednoczesnej ochronie przed późną neurodegeneracją.
journals.sagepub.com
Synchronizacja fal mózgowych matek i dzieci w trakcie zabawy także w języku obcym
Badanie z Uniwersytetu Nottingham przeprowadzone na 15 rodzinach wykazało, że podczas wspólnej zabawy fale mózgowe matek i dzieci (3-4 lata) synchronizują się równie mocno w języku ojczystym, jak w dobrze opanowanym języku obcym (np. angielski C1/C2). Największa synchronizacja następuje w korze przedczołowej (emocje, podejmowanie decyzji), jeśli gra odbywa się razem lub przy interakcji, niezależnie od użytego języka. Wynik podkreśla, że używanie drugiego języka nie osłabia więzi i komunikacji w rodzinach wielojęzycznych.
frontiersin.org
Brachycefaliczne rasy psów mają kłopoty z oddychaniem – najgorzej Pekińczyki i Chiny japońskie
W badaniu 898 psów z 14 ras o spłaszczonych pyskach (np. Pug, French Bulldog, Pekingese, Japanese Chin, Shih Tzu, Chihuahua, Boxer, Staffordshire Bull Terrier) użyto testów wysiłkowych i pomiarów czaszki. Najgorzej oddychają Pekińczyki i Chiny japońskie – częste są głośne oddechy, nietolerancja wysiłku, ryzyko udaru cieplnego. Przyczyną są małe nozdrza, spłaszczona czaszka i nadmiar tkanki tłuszczowej. Wyniki mają zachęcić hodowców i właścicieli do faworyzowania zdrowszych cech.
realclearscience.com
Ryby głębinowe z nowym typem komórki wzrokowej – odkrycie zmienia wiedzę o rozwoju wzroku
U larw trzech gatunków ryb z Morza Czerwonego odkryto hybrydowe fotoreceptory: mają budowę pręcika, ale mechanizmy jak czopki. Taka komórka pozwala lepiej widzieć w półmroku, wykracza poza podział znany ze wszystkich kręgowców (osobne pręciki i czopki). Hatchetfish zatrzymuje ten typ do dorosłości, inne gatunki przechodzą później do klasycznych komórek wzrokowych. Wynik wskazuje na większą elastyczność rozwoju wzroku, być może podobne fotoreceptory są w wielu rybach głębinowych.
reuters.com
Specjalne gry komputerowe nieznacznie pomagają dzieciom z ADHD w koncentracji
Meta-analiza badań opublikowana w Psychiatry Research wykazała, że specjalnie zaprojektowane gry wideo (treningi) mogą nieco poprawiać objawy nieuwagi u dzieci z ADHD. Efekty nie są duże – gry powinny być uzupełnieniem leczenia, a nie samodzielną terapią. Najlepiej sprawdzają się programy z elementem ruchu, trwające minimum 8 tygodni. Standardowe leki nadal są skuteczniejsze niż gry.
psypost.org
Ziemia leży w „chemicznej strefie Goldilocks” dla życia – kluczowe znaczenie ma dostępność fosforu i azotu
Badanie w ETH Zurich wykazało, że obecność fosforu i azotu w płaszczu planety – pierwiastków niezbędnych dla życia – zależy od poziomu tlenu podczas formowania jądra planety. Zbyt dużo lub za mało tlenu powoduje, że pierwiastki te tracą się do jądra lub w przestrzeń kosmiczną, uniemożliwiając powstanie życia. Ziemia ma idealną kombinację, Mars i inne planety są poza tym chemicznym „Goldilocks”. Wnioski sugerują, że nowe kryteria habitabilności dla egzoplanet muszą uwzględniać ich skład chemiczny, a nie tylko odległość od gwiazdy czy obecność wody.
eurekalert.org
Druga ciąża mocniej zmienia mózg kobiety – adaptacja pod opiekę nad kilkorgiem dzieci
Badania MRI 110 kobiet wykazały, że pierwsza i druga ciąża wywołują odmienne zmiany w strukturze i funkcjach mózgu. Przy drugiej ciąży pojawia się większa przebudowa sieci związanych z rozpoznawaniem bodźców i uwagą, ważnych przy opiece nad kilkorgiem dzieci. Zachodzą adaptacje w szlakach motorycznych i uwagi, nieco słabsze zmiany w sieci domyślnej i czołowo-ciemieniowej. Efekty mają korelacje z więzią matki z dzieckiem i ryzykiem depresji poporodowej.
nature.com
Liczba starszych osób z autyzmem rośnie – kryzys w opiece
Analiza obejmująca ponad 200 krajów wykazała, że liczba osób z autyzmem w wieku co najmniej 70 lat wzrosła z 894,700 (1990) do 2,48 mln (2021); do 2040 r. przewidywany jest wzrost nawet do 5,1 mln. Największe przyrosty notują kraje z wysokim wskaźnikiem socjoekonomicznym. U mężczyzn autyzm występuje prawie trzykrotnie częściej. Wynik ujawnia kryzys wsparcia osób starszych – konieczne jest lepsze przesiewowe badania i dopasowane interwencje, zwłaszcza w bogatszych krajach.
nature.com
Odkrycie „bakterialnych zaparć” – nowa choroba wywołana przez specyficzne bakterie jelitowe
Badania w Nagoya University pokazały, że dwie bakterie jelitowe (Akkermansia muciniphila i Bacteroides thetaiotaomicron) mogą powodować chroniczne zaparcia przez niszczenie ochronnego śluzowego pokrycia jelita. B. thetaiotaomicron usuwa ochronne grupy siarczanowe, a A. muciniphila rozkłada mucynę dalej, prowadząc do przesuszenia stolca. Wykazano, że wyłączenie enzymów sulfatase u B. thetaiotaomicron zapobiega efektom w eksperymencie na myszach – możliwe więc leczenie zaparć nowymi lekami hamującymi sulfatasy.
en.nagoya-u.ac.jp
Tetris jako metoda na redukcję traumatycznych wspomnień u pracowników ochrony zdrowia
Eksperyment przeprowadzony wśród 99 pracowników NHS w trakcie pandemii COVID-19 pokazał, że specjalna interwencja oparta o wykonywanie mentalnych rotacji i grę w Tetris (ICTI) znacząco zmniejsza liczbę traumatycznych flashbacków. U 70% osób leczonych pełna eliminacja wspomnień trwałych nastąpiła w ciągu pół roku. Mechanizm polega na zajęciu obszarów mózgu odpowiedzialnych za przetwarzanie przestrzenne, rozpraszając „wizualne wyobrażenia traumatyczne”. Terapia jest tania i dostępna cyfrowo – może być stosowana profilaktycznie przy PTSD.
cam.ac.uk
Testy krwi mogą przewidywać czas wystąpienia choroby Alzheimera
Opracowano modele „zegarów krwi”, które na podstawie poziomu proteiny p-tau217 w krwi prognozują, kiedy u danej osoby pojawią się objawy Alzheimera. Prognozy mieszczą się w granicy błędu 3–4 lata. Poziom p-tau217 rośnie przewidywalnie w czasie – osoby z pozytywnym wynikiem w wieku 80 lat mogą spodziewać się objawów za 11 lat, w wieku 60 lat za 20 lat. Rozwiązanie może usprawnić selekcję pacjentów do badań klinicznych i ułatwić wczesne leczenie.
scientificamerican.com
Ręczny szablon sprzed 67 000 lat – najstarsze znane dzieło sztuki odkryte w Indonezji
W jaskini na indonezyjskiej wyspie Muna odkryto odcisk dłoni wykonany szablonowo (przez przyłożenie ręki do skały i rozpylenie pigmentu). Datowanie wskazuje, że ma co najmniej 67,800 lat – to o 15 000 lat więcej niż dotychczasowy rekord. Znalezisko dowodzi, że pierwsi Homo sapiens pojawili się w regionie dużo wcześniej niż uważano i tworzyli symboliczne dzieła. Odkrycie zmienia wiedzę na temat migracji człowieka i rozwoju sztuki.
zmescience.com
Nowa teoria mikrokomórek OLED – klucz do wysokiej efektywności urządzeń
Naukowcy z Uniwersytetu Turku opracowali model, który wyjaśnia jak tzw. „ściskanie optyczne” poprawia emisję światła w OLED-ach – do granicy. Przesadne ściskanie powoduje powstanie polarytonów (hybryd światła i materii), które rozpraszają mechanizmy generacji światła, zmniejszając efektywność. Te zjawiska pojawiają się na poziomie setek tysięcy cząsteczek. Optymalizując parametry materiały i mikrokomórek, można osiągnąć rekordowe wydajności – również przy użyciu prostszych architektur OLED.
utu.fi
