Orki rozrywają zdobycz taranowaniem. Naukowcy opisali nowe zachowanie u wybrzeży Meksyku
Badacze udokumentowali u orek z Zatoki Kalifornijskiej i meksykańskiego Pacyfiku nietypową sekwencję: jedna orka trzymała w pysku martwego samogłowa ostropłetwego, a druga uderzała w tuszę z dużą prędkością, rozbijając ją na tysiące fragmentów. Ponieważ ryba była już zabita, autorzy sugerują dwie funkcje: rozdrabnianie pokarmu dla młodych albo zabawę. Opis oparto na nagraniach podwodnych z lat 2024–2025 i publikacji w Frontiers in Ethology.
theguardian.com
Telepsychiatria w Australii napędza wzrost recept na ADHD, głównie na stymulanty
Analiza opisuje silny wzrost przepisywania leków związanych z ADHD po rozwoju telezdrowia w Australii. Do 2022 r. udział takich recept wzrósł z 4,3% do 11,8%, a około 1 na 4 wideokonsultacje psychiatryczne wiązała się z wypisaniem stymulantu. Autorzy wskazują, że telepsychiatria coraz częściej koncentruje się na diagnozie ADHD i farmakoterapii zamiast szerszej opieki psychiatrycznej. Problemem są też wyższe dopłaty pacjentów, co może faworyzować zamożniejszych i zwiększać ryzyko nadrozpoznawania.
theconversation.com
Każde globalne bielenie koralowców od 4 dekad wymagało ocieplenia wywołanego przez człowieka
Nowa analiza opublikowana w Oceanography wskazuje, że wszystkie globalne epizody masowego bielenia koralowców od 1998 r. przekroczyły próg temperaturowy tylko dlatego, że oceany zostały wcześniej ogrzane przez emisje gazów cieplarnianych. El Niño działa dziś głównie jako zapalnik, a nie główna przyczyna. Autorzy ostrzegają, że nawet przy ociepleniu rzędu 1,5–2°C świat może stracić 90–99% raf koralowych w tym stuleciu, jeśli morskie fale upałów będą się nasilać.
globalissues.org
Badanie na 1000 mężczyzn: pojedyncza dawka testosteronu nie pogarsza rozumowania
W prerejestrowanym, podwójnie ślepym badaniu z udziałem 1000 mężczyzn sprawdzono, czy krótki wzrost testosteronu osłabia myślenie refleksyjne w teście Cognitive Reflection Test. Tego efektu nie stwierdzono. Co więcej, testosteron nie zwiększył nadmiernej pewności siebie, a nawet lekko obniżył deklarowaną pewność. Wyniki podważają wcześniejsze małe badania sugerujące, że hormon spycha mężczyzn w stronę „myślenia intuicyjnego”. Dotyczy to jednak krótkotrwałej dawki u osób z typowym poziomem hormonu.
psypost.org
Jedna dawka rapamycyny na krótko cofała objawy autyzmopodobne u dorosłych myszy
W badaniu na myszach pojedyncza dawka rapamycyny już po ok. 2 godzinach normalizowała nadpobudliwość neuronów, poprawiała łączność sieci mózgowych i zmniejszała powtarzalne zachowania oraz nadwrażliwość sensoryczną. Efekt był jednak przejściowy: po około 72 godzinach objawy wracały do poziomu wyjściowego. Wyniki wspierają hipotezę, że nadaktywność szlaku mTOR może napędzać część cech autyzmopodobnych. To wciąż wczesne badanie przedkliniczne, więc nie oznacza gotowej terapii dla ludzi.
technologynetworks.com
Przemoc wobec dzieci uzasadniana religią wiąże się z cięższymi skutkami w dorosłości
Badanie 839 dorosłych pokazało, że osoby, których krzywdzenie w dzieciństwie było uzasadniane naukami religijnymi lub autorytetem religijnym, częściej zgłaszają lęk, depresję, stres i gniew niż osoby po podobnej przemocy świeckiej. Ryzyko skrajnie wysokiego lęku było w tej grupie około 4 razy większe. Autorzy traktują taki typ przemocy jako odrębną formę maltretowania, bo może silniej utrwalać poczucie winy, wstydu i podporządkowania wobec sprawcy.
psypost.org
Leki GLP-1 na odchudzanie zwiększają ryzyko wypadania włosów, ale zwykle odwracalnie
Nowe badanie wiąże semaglutyd i tirzepatyd z niewielkim, ale realnym wzrostem ryzyka utraty włosów. Najczęściej chodzi o telogen effluvium, czyli przejściowe nasilone wypadanie po szybkim spadku masy ciała, a nie o trwałe uszkodzenie mieszków. Autorzy podkreślają, że większość przypadków była niebliznowaciejąca i odwracalna. Częściej problem obserwowano u kobiet i u osób z większą redukcją wagi, dlatego zalecane są monitoring i dbałość o żywienie podczas terapii.
euronews.com
Ludzie żyją dłużej, ale więcej lat spędzają w złym zdrowiu niż w 1990 roku
Z analizy Global Burden of Disease wynika, że światowa długość życia wzrosła z 64,6 lat w 1990 r. do 73,8 lat w 2023 r., ale zdrowe lata życia rosły wolniej: z 55,9 do 63,1 lat. Oznacza to wzrost luki chorobowej z 8,8 do 10,7 lat. W 2023 r. przeciętnie 14,5% życia przypadało na okres gorszego zdrowia, wobec 13,6% w 1990 r. Główny ciężar tworzą choroby niefatalne, m.in. schorzenia mięśniowo-szkieletowe, zaburzenia psychiczne, ubytek słuchu i urazy.
healthdata.org
Rok po częściowej legalizacji Niemcy nie widzą skoku używania konopi wśród młodzieży
Analiza 12 reprezentatywnych badań z lat 2008–2025 nie wykazała statystycznie istotnego wzrostu używania konopi w ostatnich 12 miesiącach wśród osób 12–17 lat ani u młodych kobiet 18–25 rok po częściowej legalizacji z kwietnia 2024 r. Wzrost u młodych mężczyzn wpisuje się w trend obecny już od 2008 r., a nie w nagłą zmianę po reformie. To wczesna ocena, więc autorzy zalecają dalsze monitorowanie zamiast wyciągania mocnych wniosków po jednym roku.
rki.de
Tirzepatyd: w analizie 1039 pacjentów płeć przewidywała utratę masy, wiek nie
Retrospektywna analiza 1039 osób leczonych tirzepatydem wykazała, że kobiety traciły na wadze więcej niż mężczyźni, a płeć żeńska była niezależnym predyktorem lepszej odpowiedzi. Wiek nie miał istotnego wpływu na skalę spadku masy ciała. Wynik sugeruje, że odpowiedź na ten lek może zależeć od różnic biologicznych związanych z płcią. Ponieważ to analiza retrospektywna, potrzebne są dalsze badania, by ustalić mechanizm i znaczenie kliniczne tej różnicy.
pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
Pierwszy znany nowotwór zakaźny u ryb wykryto u sumika brunatnego
Analiza genomowa wykazała, że czerniaki u różnych osobników sumika brunatnego z Quebecu i północno-wschodnich USA należą do jednej klonalnej linii nowotworowej. To znaczy, że między rybami przenoszą się same komórki raka, a guz nie powstaje niezależnie u każdego zwierzęcia. To dopiero czwarty naturalnie występujący nowotwór zakaźny znany u zwierząt i pierwszy wykryty u ryb oraz w środowisku słodkowodnym. Naukowcy podejrzewają, że transmisja może zachodzić np. podczas tarła.
nature.com
Spersonalizowana terapia genowa pomogła nastolatkowi z rzadką padaczką zacząć chodzić
Zespół z UC San Diego i Rady Children’s zastosował u dwojga dzieci z encefalopatią padaczkową związaną z SCN2A spersonalizowane oligonukleotydy antysensowne dopasowane do konkretnej mutacji. Po 2 latach częstość napadów spadła nawet o 90%, zmniejszono liczbę leków przeciwpadaczkowych, a poprawa objęła mowę, motorykę i przetwarzanie sensoryczne. U 14-latka terapia umożliwiła samodzielne chodzenie w wieku 15 lat. To bardzo obiecujące, ale nadal oparte na tylko dwóch pacjentach.
today.ucsd.edu
Nowe datowania skał z niewidocznej strony Księżyca podważają jeden „kataklizm” 3,9 mld lat temu
Pomiary wieku skał z dalszej strony Księżyca sugerują, że intensywne uderzenia planetoid i komet były rozciągnięte w czasie od ok. 4,2 do 3,5 mld lat temu, zamiast skupiać się w jednym ostrym epizodzie 3,9 mld lat temu. To osłabia klasyczną hipotezę tzw. późnego wielkiego bombardowania. Badacze wskazują, że wcześniejszy obraz mógł być zniekształcony przez ograniczony zestaw próbek z misji Apollo z bliższej strony i przez artefakty datowania.
sciencenews.org
Owadzich gatunków może być 14–20 mln, czyli nawet 3 razy więcej niż sądzono
Nowe oszacowanie oparte na danych genetycznych 1,6 mln tropikalnych owadów, szczegółowym próbkowaniu błonkówek pasożytniczych w Kostaryce i ekstrapolacji statystycznej sugeruje, że na Ziemi może żyć 14–20 mln gatunków owadów. To około 2–3 razy więcej niż często przyjmowane 6 mln. Autorzy oceniają też, że ponad 90% gatunków pozostaje nieopisanych. W praktyce oznacza to, że znaczna część bioróżnorodności może zanikać, zanim zostanie w ogóle zidentyfikowana.
news.cornell.edu