Po pandemii wzrosły diagnozy autyzmu głównie u dziewcząt i kobiet
Nowe badanie z amerykańskiego systemu ochrony zdrowia pokazuje, że po 2020 r. liczba diagnoz autyzmu wzrosła przede wszystkim wśród dziewcząt i kobiet, a nie u chłopców i mężczyzn. U kobiet tempo wzrostu wynosiło ok. 19% rocznie w latach 2020–2024, najmocniej u nastolatek. Autorzy sugerują, że to raczej efekt lepszego rozpoznawania autyzmu u dziewcząt, które wcześniej częściej pozostawały niezdiagnozowane, niż nagły wzrost częstości samego zaburzenia.
sciencealert.com
ADHD sprzyja przedsiębiorczości tylko u mężczyzn z wysokimi zdolnościami poznawczymi
Badanie opisywane przez PsyPost wskazuje, że ADHD z dzieciństwa wiązało się z wyższą skłonnością do prowadzenia firmy tylko u mężczyzn o wysokiej inteligencji poznawczej — niemal trzykrotnie częściej niż przeciętnie zostawali przedsiębiorcami. U kobiet z ADHD odsetek posiadania firmy był najniższy niezależnie od zdolności poznawczych. Gdy pominąć płeć i inteligencję, efekt ADHD znika, co sugeruje duże znaczenie barier społecznych i strukturalnych.
psypost.org
Sposób mówienia dzieci przewidywał depresję i lęk nawet 6 lat później
Zespół ze Stanfordu przeanalizował wywiady z ponad 200 dziećmi w wieku 9–13 lat o stresujących wydarzeniach. Modele NLP trafniej niż klinicyści przewidywały przyszłe objawy depresji i lęku do 6 lat później. Najbardziej liczył się nie sam opis stresu, lecz styl wypowiedzi: budowa zdań, sztywność języka i częste użycie słów funkcyjnych typu „i”, „do”, „ale”. To wstępny wynik, ale może pomóc wcześniej wykrywać dzieci z podwyższonym ryzykiem problemów psychicznych.
humsci.stanford.edu
97,5% centrów danych w USA działa w obszarach miejskich lub podmiejskich
Badanie opublikowane w Nature zmapowało 4283 centra danych w kontynentalnych USA. Aż 97,5% z nich znajduje się w obszarach metropolitalnych lub mikropolitalnych, a nie w odległych lokalizacjach. To ważne dla energetyki: takie obiekty zużywają prąd bez przerwy, bo utrzymują tysiące serwerów 24/7, więc ich obciążenie koncentruje się głównie wokół miast i ich zaplecza.
engineering.nyu.edu
Dieta ojca przed poczęciem może wpływać na masę i otłuszczenie noworodka
Brazylijskie badanie wykazało, że większe spożycie żywności ultraprzetworzonej przez ojców przed poczęciem wiązało się z wyższą masą urodzeniową dziecka oraz większą ilością tkanki tłuszczowej w udach i okolicy talii już przy urodzeniu. Autorzy opisują to jako pierwszą taką obserwację u ludzi. Ciekawy jest też kontrast z matkami: podobna dieta we wczesnej ciąży była powiązana raczej z niższą masą urodzeniową.
agencia.fapesp.br
Ketamina może łagodzić myśli samobójcze wraz ze wzrostem porannego kortyzolu
Badanie kliniczne sugeruje, że szybka poprawa po pojedynczym wlewie ketaminy u osób z depresją i myślami samobójczymi może być powiązana ze wzrostem porannego kortyzolu. Podwyższony poziom hormonu był widoczny jeszcze po 24 godzinach. To nie dowód, że kortyzol bezpośrednio wywołuje poprawę, ale wskazówka dotycząca mechanizmu działania ketaminy, która potrafi zmniejszać myśli samobójcze w ciągu godzin lub jednego dnia.
psypost.org
Lepszy wzrost organów międzygatunkowych: sukces rat-pancreas w myszy wzrósł z 38% do 73%
Badacze ustalili, że wczesne komórki odpornościowe zarodka gospodarza — prymitywne makrofagi — niszczą obce komórki podczas prób hodowli organów jednego gatunku w drugim. Przetestowano 3 sposoby blokady: usunięcie makrofagów lub receptora Axl, dodanie sygnału CD47 „nie zjadaj mnie” oraz zwiększenie aktywności flippazy. W modelu szczur–mysz odsetek powodzenia przy wytwarzaniu trzustki wzrósł z 38% do 73%. To obiecujące, ale wciąż etap badań podstawowych.
cell.com
Deszcz w części USA coraz częściej pochodzi z bardziej odległych źródeł
Nowe badanie pokazuje, że w części USA para wodna, z której powstaje deszcz, podróżuje dziś dalej niż dawniej. Najsilniej widać to na południowym zachodzie i południowych Wielkich Równinach: średnio o 50–80 km dalej i 2–4 godziny dłużej w atmosferze. Naukowcy wiążą to z cieplejszym powietrzem, które mieści więcej wilgoci, oraz zmianami cyrkulacji. Skutek: słabnie związek między lokalnym parowaniem a lokalnym opadem, co może utrudniać zarządzanie wodą.
uwyo.edu
Ryzyko raka żołądka zależało od źródła azotanów i azotynów
W kohorcie 54 610 dorosłych obserwowanych przez 27 lat wyższe spożycie azotynów z naturalnych produktów zwierzęcych wiązało się z 55% wyższym ryzykiem raka żołądka, a z przetworzonego mięsa z ok. 94% wyższym. Dla azotanów z przetworzonego mięsa wzrost ryzyka sięgał 212%, a dla azotanów z wody kranowej 95% w raku wpustu żołądka. Jednocześnie azotyny z roślin wiązały się z 37% niższym ryzykiem. Wynik sugeruje, że kluczowe jest źródło tych związków, nie tylko ich ilość.
link.springer.com
Mikroplastik przenikał przez model łożyska i zmieniał produkcję hormonów
Badanie na modelu ludzkiego łożyska pokazało, że mikro- i nanoplastiki z kilku powszechnych polimerów potrafią przejść przez wszystkie warstwy bariery w 72 godziny. Towarzyszyły temu zmiany w hormonach steroidowych, m.in. estrogenie i etiocholanolonie. Artykuł przywołuje też doświadczenia na myszach, gdzie cząstki wdychane przez ciężarne samice znajdowano później w narządach potomstwa do 2 tygodni po urodzeniu. To ważny sygnał ostrzegawczy, ale potrzeba dalszych badań u ludzi.
sciencealert.com
Ludzie ufają AI jako powiernikowi, ale nie firmie, która ją stworzyła
Badanie opisuje paradoks zaufania wobec „AI companions”. Użytkownicy chętnie ujawniają chatbotom bardzo prywatne informacje, bo odbierają je jako nieoceniające, stale dostępne i niezwiązane z ich otoczeniem społecznym. Jednocześnie nie ufają firmom stojącym za tymi systemami i obawiają się nadużyć danych oraz niejasnych zasad działania. Autorzy wskazują, że taka relacja może zwiększać ryzyko zależności emocjonalnej i wymaga lepszych reguł ochrony użytkowników.
academic.oup.com
Fałszywy alarm w laboratorium: groźny meningokok okazał się niepatogenną Neisseria sicca
W uniwersyteckim laboratorium w Utah w 2025 r. błędnie uznano próbkę za Neisseria meningitidis, co uruchomiło procedury poekspozycyjne i podanie antybiotyków 32 osobom. Dopiero dalsze analizy, w tym spektrometria mas i sekwencjonowanie całogenomowe, wykazały, że była to niepatogenna Neisseria sicca. Raport CDC wskazuje na słabe oznakowanie, mieszanie organizmów o różnych poziomach bezpieczeństwa i braki w dokumentacji jako główne przyczyny incydentu.
cdc.gov
U myszy zmapowano obwód mózgowy odpowiadający za kompulsywne jedzenie pod wpływem stresu
Badanie na myszach opisuje połączenie między przyśrodkową korą przedczołową a podwzgórzem bocznym, które nasila stresowe przejadanie się, zwłaszcza tłustym jedzeniem. Stres zmieniał siłę synaps w tym obwodzie, a jego blokowanie ograniczało nadmierne jedzenie u samców myszy. To badanie podstawowe, ale pomaga wyjaśnić, jak stres może przestawiać zachowanie żywieniowe z normalnego głodu na kompulsję.
cell.com
Mapy przestrzenne raka piersi pokazują nisze komórek aktywnych i uśpionych
Badanie z zakresu biologii przestrzennej pokazuje, że w raku piersi współistnieją nisze komórek proliferujących i uśpionych, powiązane z lokalnym mikrośrodowiskiem guza. Stabilne okolice naczyń i określone sygnały sprzyjały długiej dormancji, a przebudowa naczyń mogła uruchamiać ponowny wzrost i przerzuty. Wniosek jest praktyczny: zamiast celować tylko w „masę guza”, można próbować utrzymywać komórki rozsiane w stanie uśpienia, by zmniejszyć ryzyko nawrotu.
link.springer.com
U 107,5 tys. wcześniaków sepsa związana z probiotykami była bardzo rzadka
Kanadyjskie badanie kohortowe objęło 107 505 wcześniaków urodzonych przed 34. tygodniem ciąży. Zakażenia inwazyjne związane z probiotykami były rzadkie: bezwzględny wzrost ryzyka wyniósł 0,04%, czyli około 1 przypadek na 2500 leczonych niemowląt. Jednocześnie suplementacja wiązała się z niższą śmiertelnością, choć nie dała wyraźnych korzyści w ograniczaniu martwiczego zapalenia jelit ani późnej sepsy. Bilans korzyści i ryzyka w tej grupie wygląda więc korzystnie.
jamanetwork.com
