USA mają najwięcej zachorowań na odrę od ponad 30 lat; badanie wskazuje luki w szczepieniach w Kalifornii
W 2025 r. liczba przypadków odry w USA przekroczyła najwyższy roczny poziom od ponad 30 lat. Ponad 90% zakażeń dotyczyło osób nieszczepionych lub o nieznanym statusie szczepień, głównie dzieci. Badanie podkreśla, że dla odporności zbiorowiskowej przeciw odrze potrzeba co najmniej 95% zaszczepienia. W Kalifornii wykryto 8 hrabstw z obszarami spisowymi poniżej tego progu, co pokazuje lokalne „kieszenie” ryzyka mimo wysokiej średniej stanowej.
jamanetwork.com
Białka z krwi grzechotników dały eksperymentalną antytoksynę 10 razy silniejszą od obecnej
Naukowcy z University of Maryland połączyli białka, którymi grzechotniki chronią się przed własnym jadem, tworząc laboratoryjną antytoksynę. W testach była ok. 10 razy silniejsza od porównywanego preparatu owczego i neutralizowała jad wielu żmijowatych, także odlegle spokrewnionych. Kluczowe okazało się łączenie kilku białek, bo pojedyncze nie dawały pełnej ochrony. To wynik z etapu badań laboratoryjnych i zwierzęcych, więc skuteczność u ludzi wciąż wymaga potwierdzenia.
pnas.org
Analiza DNA 521 szczątków sugeruje, że ludzie epoki lodowcowej celowo polowali na samice mamutów
Badanie genetyczne 521 szczątków mamutów włochatych z Europy i Syberii wskazuje, że przy stanowiskach związanych z działalnością ludzi aż ok. 70% osobników stanowiły samice. Dla porównania, w naturalnych nagromadzeniach kości samice to tylko 34%. To mocny argument, że duże skupiska kości powstawały głównie przez polowania, a nie przypadkowe zgony. Wynik sugeruje też strategię łowców: atakowanie stad prowadzonych przez samice, zamiast samotnych samców.
yahoo.com
Matematycy pokazali granicę „sprawiedliwych wyborów” w systemach dwupoziomowych
Zespół z Cambridge i Kopenhagi udowodnił twierdzenie o niemożliwości dla dwupoziomowych systemów wyborczych. Nie da się jednocześnie spełnić trzech warunków: by lokalni zwycięzcy zachowali mandaty, by łączny podział miejsc odpowiadał ogólnemu poparciu oraz by liczba miejsc w parlamencie była stała. Gdy partii jest odpowiednio dużo, co najmniej jeden z tych warunków trzeba poświęcić. Pełne pogodzenie lokalnej reprezentacji i proporcjonalności wymagałoby parlamentu, który może rosnąć bez końca.
cam.ac.uk
Ketamina i psylocybina mogą działać przez wspólne sygnały immunologiczne powiązane z mózgiem
Badacze z MD Anderson opisują wspólny wzór zmian w komunikacji układ odpornościowy–mózg po szybkodziałających lekach przeciwdepresyjnych, m.in. ketaminie i psylocybinie. Mimo że leki działają na różne receptory, wywoływały podobne zmiany molekularne w komórkach mózgu. Część tych sygnałów dało się wykryć także we krwi pacjentów po ketaminie, razem ze zmianami aktywności elektrycznej mózgu. Przed leczeniem z odpowiedzią wiązały się m.in. sygnały IL-15 i komórek B. To obiecujące biomarkery, ale wymagają dalszej walidacji.
mdanderson.org
Dalsze używanie konopi po psychozie wiąże się z większym ryzykiem nawrotu i gorszym przebiegiem choroby
Badanie dotyczące psychozy wywołanej konopiami wskazuje, że pacjenci, którzy nadal używają cannabis po pierwszym epizodzie, mają gorsze wyniki leczenia. Częściej nasilają się u nich depresja i poczucie beznadziei, a to przekłada się na wyższe ryzyko nawrotów psychiatrycznych, słabsze funkcjonowanie i częstsze hospitalizacje. Wyniki wspierają wniosek, że kontynuowanie używania konopi może podtrzymywać objawy psychotyczne i spowalniać zdrowienie.
psypost.org
Parentalny rozwód a depresja: duże badanie wskazuje, że kluczowe mogą być problemy w rodzinie, nie sam rozwód
Analiza ponad 128 tys. dorosłych w USA pokazała, że osoby, których rodzice rozwiedli się przed 18. rokiem życia, miały o 41% wyższe szanse na depresję w dorosłości. Przed uwzględnieniem innych czynników depresję stwierdzano u 19,2% tej grupy wobec 14,1% u osób z rodzin bez rozwodu. Jednak po korekcie o choroby psychiczne i używanie substancji przez rodziców związek zanikał. To sugeruje, że długoterminowe ryzyko wynika głównie z szerszych problemów rodzinnych.
eurekalert.org
Priony CWD przeniosły się między gatunkami w laboratorium; eksperci różnią się w ocenie ryzyka dla ludzi
Nowe badanie laboratoryjne pokazuje, że priony przewlekłej choroby wyniszczającej jeleniowatych (CWD) mogą przenosić się między różnymi gatunkami zwierząt, w tym do świń padlinożernych. Część ekspertów uważa, że takie przejścia mogą ułatwiać prionom adaptację i zmianę zakresu gospodarzy. Jednocześnie podkreślają, że nadal nie ma dowodów na naturalne zakażenia ludzi. Na dziś ryzyko dla człowieka oceniane jest jako niskie, ale niezerowe, więc znaczenie mają monitoring i środki ostrożności.
cidrap.umn.edu
Po wyroku Dobbs badanie wiąże restrykcje aborcyjne z gorszymi wynikami zdrowia matek i niemowląt
Analiza opisuje, że po decyzji Dobbs z 2022 r. stany z zakazami aborcji notowały gorsze wyniki zdrowotne niż stany, gdzie aborcja pozostała legalna. Chodzi m.in. o wzrost zgonów związanych z ciążą, sepsy i śmiertelności niemowląt. Autorzy wskazują też na skutki organizacyjne: lekarze położnicy i ginekolodzy zgłaszali moralny stres, bo ograniczenia prawne utrudniały stosowanie standardowej opieki. Badanie pokazuje związek obserwacyjny, nie prosty dowód przyczynowy.
jamanetwork.com
Badanie kobiet w USA: 41% uważa, że własna broń zwiększyłaby ich bezpieczeństwo
Sondaż wśród kobiet w USA pokazuje rosnący udział kobiet wśród właścicieli broni i wyraźny związek między posiadaniem broni a poczuciem bezpieczeństwa. 41% respondentek uznało, że osobiste posiadanie broni uczyniłoby je bezpieczniejszymi, a 21% zadeklarowało, że czułoby się bezpieczniej, gdyby więcej osób mogło legalnie nosić broń. Najwyższe poczucie bezpieczeństwa zgłaszały kobiety, które już broń posiadały.
jamanetwork.com
Pod Wielkimi Jeziorami odkryto odizolowany ekosystem z 689 gatunkami grzybów i niesporczakami
Naukowcy badali wodę z odwiertów gazowych w łupkach Antrim na głębokości 650–1640 stóp i znaleźli tam ukryty ekosystem, który nie miał kontaktu z powierzchnią od ok. 11 tys. lat. Zidentyfikowano 689 gatunków grzybów, w tym 13 nowych dla nauki, a także niesporczaki i drobne nicienie. Wynik sugeruje istnienie złożonej sieci pokarmowej w głębokim podłożu skalnym oraz pokazuje, że życie może trwać długo w skrajnie odizolowanym środowisku.
gizmodo.com
DNA ospy prawdziwej z chilijskich mumii ujawnia wymarłą linię wirusa z epoki kolonialnej
Z dwóch naturalnie zmumifikowanych osób rdzennych z północnego Chile odzyskano DNA ospy prawdziwej. Genomy należały do wymarłej linii CAM9 i były niemal identyczne, co sugeruje zakażenie w czasie tego samego ogniska. Pozycja tej linii na drzewie ewolucyjnym wspiera tezę, że ospa została przeniesiona do obu Ameryk podczas europejskiej kolonizacji. To pierwsze bezpośrednie molekularne potwierdzenie ospy w kolonialnej Ameryce Południowej.
scientificamerican.com
Naukowcy wskazali pojedynczy gen sterujący nietypowym cyklem kwitnienia awokado
Badacze z Kalifornii zidentyfikowali gen SDMYB (PaDSPD), który kontroluje, czy drzewo awokado ma typ kwitnienia A czy B. To właśnie on odpowiada za nietypowe przełączanie kwiatów między fazą męską i żeńską o różnych porach dnia. Dwie wersje genu pozwalają przewidywać typ kwitnienia jeszcze na etapie siewki, a dziedziczenie ma charakter mendlowski. Dla hodowców to praktyczne narzędzie do planowania sadów i zapylania na lata przed pierwszym kwitnieniem.
sfgate.com
Mężczyźni silniej nastawieni na władzę częściej popierają surowe normy urody wobec kobiet
Badanie opublikowane w „Sex Roles” pokazuje, że mężczyźni mocniej przywiązani do tradycyjnej męskości i pozycji społecznej częściej uznają, że kobiety powinny inwestować dużo czasu, pieniędzy i wysiłku w wygląd. Związek ten utrzymywał się nawet po uwzględnieniu wrogiego i życzliwego seksizmu. Autorzy interpretują to jako element szerszej potrzeby podtrzymywania hierarchii płci. Krótkotrwałe podważenie poczucia męskości nie zmieniło wyraźnie tych postaw.
psypost.org
Ból i depresja wiązały się z gorszym wynikiem poznawczym u starszych Meksykanów w USA, ale nie z szybszym spadkiem
W badaniu 935 starszych Meksykanów mieszkających w USA osoby z bólem i objawami depresji uzyskiwały na starcie o ok. 2–4 punkty mniej w 30-punktowym teście MMSE niż osoby z samym bólem. Podobny wzorzec dotyczył grupy z bólem, depresją i problemami ze snem. Jednak przez około 6 lat tempo pogarszania funkcji poznawczych nie różniło się między grupami. Wyższe wykształcenie częściowo osłabiało różnice w wynikach początkowych.
link.springer.com
Nowy mikroskop z 48 sensorami rejestruje 25,2 mld pikseli na sekundę
Zespół z UC Berkeley zbudował obliczeniowy mikroskop wysokoprzepustowy do obserwacji dużych i dynamicznych próbek. System używa 48 sensorów kamer, specjalnego dyfrakcyjnego elementu optycznego i algorytmu rekonstrukcji obrazu. Osiąga ok. 3 mikrometry rozdzielczości na obszarze 5 cm² przy 120 klatkach na sekundę, co daje 25,2 mld pikseli na sekundę. W demonstracji śledzono jednocześnie dziesiątki swobodnie poruszających się nicieni C. elegans.
engineering.berkeley.edu
Lepszy dobrostan kur może zwiększać emisje i zużycie ziemi w produkcji jaj w Wielkiej Brytanii
Badanie oparte na analizie cyklu życia i danych krajowych pokazuje koszt środowiskowy odchodzenia od chowu klatkowego. Według autorów systemy klatkowe mają najniższe emisje gazów cieplarnianych, mniejsze zakwaszanie i eutrofizację, niższe zużycie ziemi oraz niższą śmiertelność kur. Scenariusz pełnej produkcji ekologicznej z wolnego wybiegu mógłby zwiększyć emisje sektora o ok. 60% i niemal podwoić zajętość gruntów względem obecnego miksu. Autorzy wskazują na konflikt między dobrostanem a środowiskiem.
royalsocietypublishing.org