Przemoc kontrolująca wobec mężczyzn jest oceniana jako mniej groźna niż wobec kobiet
Badanie opublikowane w „Sex Roles” objęło 1872 dorosłych z USA. Uczestnicy oceniali scenariusze przemocy kontrolującej w związkach, w których zmieniano płeć ofiary i sprawcy. We wszystkich wariantach większe zagrożenie przypisywano sytuacjom z kobietą jako ofiarą. Dotyczyło to zarówno jawnej przemocy, jak groźby śmierci, jak i subtelniejszych form, np. kontroli ubioru czy izolowania od znajomych. Najsłabiej rozpoznawano krzywdę mężczyzn, szczególnie gdy sprawczynią była kobieta.
psypost.org
Genetyka wyjaśnia, czemu choroby psychiczne i somatyczne często występują razem
Badanie genetyczne wykazało szerokie nakładanie się ryzyka między chorobami psychicznymi i fizycznymi: wspólne podłoże genetyczne stwierdzono w 42% analizowanych par zaburzeń. Schizofrenia częściej łączyła się z problemami żołądkowo-jelitowymi, choroba afektywna dwubiegunowa z zaburzeniami układu moczowo-płciowego i snem, a depresja i lęk z chorobami sercowo-naczyniowymi. Wyniki sugerują, że część współchorobowości nie wynika tylko ze stylu życia czy leczenia, ale też z tych samych wariantów genetycznych i szlaków odpornościowych.
nature.com
Nigdy nieżonate i niezamężne osoby częściej chorują na raka niż osoby będące lub będące kiedyś w małżeństwie
Analiza ponad 4 mln przypadków nowotworów z 12 stanów USA z lat 2015–2022 pokazała, że osoby, które nigdy nie były w małżeństwie, miały wyraźnie wyższe wskaźniki zachorowań. Różnica wynosiła ok. 68% u mężczyzn i 85% u kobiet względem osób będących lub będących kiedyś w związku małżeńskim. Najsilniej dotyczyło to nowotworów powiązanych z paleniem, alkoholem, infekcjami i czynnikami reprodukcyjnymi. Autorzy wskazują raczej na rolę wsparcia społecznego, dochodu i profilaktyki niż na „ochronne działanie” samego małżeństwa.
aacrjournals.org
Badanie wiąże skłonność do przygodnego seksu z niższą samooceną u kobiet, ale nie u mężczyzn
Badanie 295 dorosłych z USA, opublikowane w „Personality and Individual Differences”, znalazło u kobiet korelację między wyższą socioseksualnością a niższą samooceną, słabszym poczuciem autentyczności i celu oraz gorszymi wskaźnikami orientacji moralnej, takimi jak integralność czy zachowania prospołeczne. U mężczyzn takich związków nie wykryto. To wynik korelacyjny, więc nie pokazuje przyczyny. Autorzy zaznaczają też, że presja społeczna i ostrzejsze ocenianie kobiet może wpływać na obserwowany efekt.
psypost.org
Wojna szympansów w Ugandzie dała zwycięskiej grupie większe terytorium i więcej narodzin
Badanie z Parku Narodowego Kibale w Ugandzie opisuje serię brutalnych starć z lat 1998–2008. Grupa Ngogo zabiła co najmniej 21 osobników z sąsiednich grup, prawdopodobnie w tym ok. 19 młodych. Po konflikcie jej terytorium zwiększyło się o 22%. W ciągu kolejnych 3 lat liczba urodzeń wzrosła z 15 do 37. Autorzy wiążą to z lepszym dostępem do pożywienia i mniejszą presją konkurentów. Wynik wspiera tezę, że międzygrupowa przemoc u szympansów może dawać korzyści reprodukcyjne, choć odbywa się kosztem całej populacji.
nbcnews.com
Dzieci kłamią rzadziej, gdy dostaną na to wyraźne pozwolenie
W trzech eksperymentach z udziałem 279 dzieci z Singapuru w wieku od 36 do 83 miesięcy sprawdzono zachowanie w grze strategicznej. Wynik był odwrotny do przewidywań: po otrzymaniu zgody na oszustwo dzieci rzadziej wybierały oszustwo. Autorzy nazwali to „paradoksem przyzwolenia”. Badanie sugeruje, że już we wczesnym rozwoju moralna ocena kłamstwa jest silnie spleciona z umiejętnościami poznawczymi, a nie łatwo wyłączana samą zmianą reguł sytuacji.
psypost.org
Nowa teoria: wyobrażanie sobie przyszłości może być wzmacniane przez układ nagrody w mózgu
Profesor Ekrem Dere zaproponował tzw. hipotezę samowzmacniania. Zakłada ona, że częste „podróże mentalne w przyszłość”, czyli wyobrażanie sobie przyszłych zdarzeń i rozwiązań, są nagradzane przez mezolimbiczny układ dopaminowy. Jeśli taka symulacja pomaga przewidzieć problem lub znaleźć wyjście, mózg może utrwalać ten nawyk. Teoria została opisana w „Psychological Review” 6 kwietnia 2026 i ma dawać testowalne przewidywania, np. w badaniach fMRI. Na razie to model teoretyczny, nie wynik eksperymentu klinicznego.
news.rub.de
Poczucie sensu życia wiąże się z niższym poziomem depresji w wielu krajach
Przegląd obejmujący setki niezależnych prób wykazał umiarkowaną, ale stałą zależność: im silniejsze poczucie sensu życia, tym niższy poziom objawów depresji. Najmocniej działały trzy składniki: spójność doświadczeń, jasne cele i poczucie własnej ważności. Efekt był widoczny w różnych kulturach, grupach wiekowych i stanach zdrowia. Szukanie sensu dawało wynik neutralny średnio, ale różniło się między kulturami. Ograniczenie: wiele danych ma charakter przekrojowy, więc nie pozwala dowieść przyczynowości.
psypost.org
Badanie dla aglomeracji Bostonu: upzoning zwiększa podaż mieszkań i obniża ceny za lokal
Analiza dla Greater Boston wskazuje, że poluzowanie ograniczeń gęstości zabudowy, czyli upzoning, zwiększa liczbę budowanych mieszkań oraz obniża czynsze i ceny w przeliczeniu na lokal. To ważne w regionie z niskim poziomem pustostanów i chronicznym niedoborem podaży. Wniosek badania jest zgodny z ekonomiczną tezą, że większa możliwa intensywność zabudowy osłabia presję cenową. Opis w dostarczonych danych jest jednak krótki i nie zawiera szczegółów metodologii ani wielkości efektu.
direct.mit.edu
Sześć ostatnich fal upałów przekroczyło progi śmiertelnego stresu cieplnego dla seniorów
Badanie w „Nature Communications” przeanalizowało 6 fal upałów, m.in. w Mekce, Bangkoku, Phoenix i Larkanie. Zamiast samego progu 35°C temperatury mokrego termometru użyto modelu HEAT-Lim, który uwzględnia fizjologię, temperaturę i wilgotność. Według tego ujęcia wszystkie analizowane epizody mogły być śmiertelne dla osób 65+ wystawionych na słońce, także w klimacie gorącym i suchym. To ważna korekta: nie tylko wilgotne upały są skrajnie niebezpieczne. Autorzy wskazują na potrzebę cienia, chłodzenia budynków, wentylatorów i zwilżania skóry.
theguardian.com
Dieta wysokotłuszczowa szybko osłabia ochronne komórki odpornościowe jelita u myszy
Badanie przedkliniczne Mass General Brigham pokazało, że już krótkie karmienie myszy dietą wysokotłuszczową zmniejsza liczbę jelitowych komórek ILC3, ważnych dla bariery ochronnej jelita. Nie dotyczyło to pokrewnych komórek Th17. Mechanizm obejmował stan zapalny zależny od mikrobioty, zaburzone przetwarzanie lipidów i dysfunkcję mitochondriów. Skutkiem był spadek IL-22, większa przepuszczalność jelita i stan zapalny, zanim pojawiły się szersze zaburzenia metaboliczne. Efekt odwracał się po zmianie diety, ale powrót trwał tygodnie. Mechanistycznie to głównie dane z myszy.
massgeneralbrigham.org
Nawet odległa Patagonia jest skażona PFAS — wykryto je dzięki opaskom noszonym przez pingwiny
Naukowcy założyli 54 pingwinom magellańskim w Patagonii silikonowe opaski na nogi podczas sezonów lęgowych 2022–2024. Opaski działały jak pasywne próbniki i wychwytywały związki z wody, powietrza oraz powierzchni. W ponad 90% próbek znaleziono PFAS, w tym starsze substancje i nowsze zamienniki, takie jak GenX. To pokazuje, że „wieczne chemikalia” dotarły także do bardzo odległych ekosystemów. Metoda była nieinwazyjna i może ułatwić monitorowanie skażeń środowiska u dzikich zwierząt.
euronews.com
10 lat otyłości silniej podnosi ryzyko zawału i udaru u młodszych dorosłych niż pojedynczy pomiar BMI
Analiza ponad 136 tys. uczestników Nurses’ Health Study i Health Professionals Follow-Up Study wskazuje, że długotrwała otyłość jest ważniejszym wskaźnikiem ryzyka sercowo-naczyniowego niż masa ciała oceniona jednorazowo. U kobiet poniżej 50 lat i mężczyzn poniżej 65 lat 10-letnia historia otyłości wiązała się ze wzrostem ryzyka zawału lub udaru o 25–60%. Autorzy podkreślają efekt kumulacji czasu ekspozycji. Wyniki nie były takie same u starszych grup, co może wiązać się z tzw. paradoksem otyłości.
massgeneralbrigham.org
Im wcześniej rozpoznane ADHD, tym lepsze późniejsze wyniki edukacyjne
Badanie opublikowane w „JAMA Psychiatry” objęło ponad 580 tys. osób urodzonych w Finlandii w latach 1990–1999. Młodzi ludzie z wcześniejszą diagnozą ADHD mieli wyższe oceny w wieku 16 lat, częściej podejmowali kształcenie prowadzące do dyplomu i rzadziej wypadały z systemu edukacji do 20. roku życia. Szczególnie słabe wyniki dotyczyły osób diagnozowanych późno, między 13. a 16. rokiem życia; w tej grupie blisko jedna trzecia nie uczyła się dalej lub nie ukończyła szkoły ponadpodstawowej. Wyniki wspierają wczesne rozpoznanie i szybsze wsparcie szkolne.
jamanetwork.com
Długoterminowe leczenie opioidami spada w USA, ale nadal obejmuje 4,2 mln osób
Badacze z University of Michigan opisali w liście badawczym JAMA trend z lat 2015–2023. Odsetek osób otrzymujących opioidy przez co najmniej 90 dni spadł, ale w 2023 roku nadal dotyczył 4,2 mln pacjentów. Jednoczesne przepisywanie benzodiazepin zmalało z 43,8% do 33,5%, co jest korzystne z punktu widzenia ryzyka oddechowego i przedawkowań. Równocześnie wzrosło łączenie opioidów z gabapentynoidami, od 47,0% wzwyż względem początku okresu, co pokazuje zmianę wzorca leczenia, ale nie usuwa problemu bezpieczeństwa.
sph.umich.edu
Odkryto pierwszy znany embrion niemammalnego synapsyda — Lystrosaurusa z wczesnego triasu
Naukowcy opisali z Karoo Basin w RPA pierwszy rozpoznany embrion niemammalnego synapsyda, należący do rodzaju Lystrosaurus. Trzy bardzo młode okazy zbadano tomografią CT i skanowaniem synchrotronowym. Jeden miał ciasno zwiniętą pozycję typową dla stadium przed wykluciem, niezrośnięty przód żuchwy i brak kłów, co wskazuje na rozwój embrionalny. To mocny ślad, że wczesne synapsydy składały jaja, mimo że nie zachowała się zwapniała skorupka. Znalezisko pomaga odtworzyć biologię rozmnażania dalekich krewnych ssaków.
journals.plos.org
SkelPy: nowe narzędzie Python automatyzuje śledzenie wzrostu grzybów nitkowatych
Zespół z LSU stworzył otwartoźródłowe narzędzie SkelPy do analizy zdjęć grzybów nitkowatych. Program „szkieletyzuje” obraz, czyli redukuje sieć strzępek do prostszej mapy pozwalającej mierzyć kierunki wzrostu, rozgałęzienia i tempo rozwoju kolonii. Ma to przyspieszyć badania nad tym, co sprzyja wzrostowi grzybów i jak ograniczać gatunki chorobotwórcze dla upraw. Główna korzyść jest praktyczna: mniej ręcznej analizy obrazów i bardziej powtarzalne pomiary.
lsu.edu
