Małe dzieci są szczęśliwsze, gdy oddają smakołyk niż gdy same go dostają
Badanie psychologów z University of British Columbia pokazało, że maluchy poniżej 2. roku życia wyrażały więcej radości podczas dzielenia się przysmakiem niż podczas jego otrzymywania. Naukowcy oceniali nagrane reakcje dzieci w 7-stopniowej skali. Najsilniejszy efekt dawało tzw. kosztowne dawanie, czyli oddanie własnego smakołyku, a nie dodatkowego podanego przez badaczy. Wynik sugeruje, że skłonność do współpracy może mieć wczesne, emocjonalne podstawy.
psypost.org
ChatGPT zdał harvardzkie eseje, ale wyraźnie ustąpił studentom
W eksperymencie z 2023 roku osiem osób prowadzących zajęcia oceniło nieedytowane eseje wygenerowane przez GPT-4 na poziomie kursów wstępnych z nauk społecznych i humanistyki. Średni wynik odpowiadał GPA 3,34, czyli głównie ocenom A i B: prace były poprawne językowo, ale często krytykowano je za słabiej zarysowaną tezę i mniej precyzyjną argumentację. To nie było badanie doktorantów nauk biologicznych, więc medialne uogólnienie z tytułu jest mylące.
journals.plos.org
Estrogen w hipokampie może zwiększać podatność na pourazowe problemy z pamięcią
Badanie prowadzone przez UC Irvine, opublikowane w 2026 r. w „Neuron”, wskazuje, że wysoki poziom estrogenu w hipokampie nasila długotrwałe zaburzenia pamięci po silnym ostrym stresie. W doświadczeniach na samicach myszy stres w fazach wysokiego estrogenu powodował trwałe pogorszenie pamięci i silniejsze reakcje lękowe; przy niższym poziomie hormonu efekt był słabszy. Zablokowanie receptorów estrogenowych zapobiegało tym zmianom. To wynik przedkliniczny, ale może pomóc wyjaśnić różnice ryzyka PTSD między płciami.
pennmedicine.org
Ruch połączony z treningiem poznawczym zmniejsza objawy ADHD u dzieci
Randomizowane badanie kliniczne objęło 107 dzieci w wieku 6–10 lat z ADHD. Przez 12 tygodni porównano 3 grupy: ćwiczenia z zadaniami poznawczymi, sam trening aerobowy i listę oczekujących. Zajęcia trwały 45 minut, 3 razy w tygodniu. Obie aktywne grupy poprawiły objawy nieuwagi i nadpobudliwości, ale program łączący ruch z regułami, sygnałami stop-go i zmianą zasad dał lepsze wyniki w kontroli hamowania i pamięci roboczej. Nie zgłoszono działań niepożądanych.
eurekalert.org
Ciepło z ruchu samochodowego wyraźnie dokłada się do przegrzewania miast
Nowe analizy wskazują, że odpadowe ciepło z transportu może odpowiadać nawet za 30% antropogenicznego ciepła w miastach, ustępując głównie budynkom. W przykładzie z Wiednia same auta wytwarzały dziennie nawet 3 razy więcej ciepła niż całe ciepło emitowane przez mieszkańców. Badacze podają też, że spadek średniej prędkości ruchu o 10 mph wiązał się ze wzrostem powierzchniowej intensywności miejskiej wyspy ciepła o 0,36°C. To wzmacnia argument za transportem publicznym, zielenią i ograniczaniem ruchu aut.
manchester.ac.uk
Analiza 12 281 szkieletów: mężczyźni jedli więcej mięsa niż kobiety przez 10 tys. lat
Badanie izotopowe 12 281 dorosłych z 673 stanowisk archeologicznych w Europie wskazuje, że mężczyźni przez całe holocenowe 10 tys. lat przeciętnie spożywali więcej białka zwierzęcego niż kobiety. Różnica utrzymywała się od społeczności łowiecko-zbierackich po bardziej złożone społeczeństwa rolnicze. Autorzy interpretują to nie jako prosty efekt dostępności żywności, lecz skutek trwałych norm społecznych, hierarchii i zwyczajów związanych z dystrybucją mięsa.
eurekalert.org
Gorsza okolica może przyspieszać starzenie komórek
Badanie powiązało mieszkanie w dzielnicach z mniejszym dostępem do stabilnej pracy, mieszkań i innych zasobów z wyższym poziomem CDKN2A RNA, markera starzenia komórkowego. To sugeruje, że warunki społeczne i ekonomiczne mogą wpływać nie tylko na długość życia czy choroby, ale też na biologiczne tempo starzenia na poziomie komórki. Wynik wzmacnia argument, że poprawa warunków lokalnych może mieć mierzalne skutki zdrowotne.
nyu.edu
„Najstarsza ośmiornica” okazała się innym głowonogiem
Skany synchrotronowe 300-milionowego skamieniałości Pohlsepia mazonensis wykazały, że nie był to przodek ośmiornicy, lecz nautiloid. Kluczowy okazał się aparat gębowy: znaleziono tarkę z co najmniej 11 ząbkami w rzędzie, co pasuje do nautiloidów, a nie ośmiornic. Praca opublikowana 8 kwietnia 2026 r. w „Proceedings of the Royal Society B” rozstrzyga wieloletni spór i cofa najpewniejsze ślady ośmiornic o około 150 mln lat względem tego okazu.
reading.ac.uk
Nadzorowany ekran to nie to samo: samotny czas przed ekranem szkodzi części przedszkolaków
Badanie 546 duńskich dzieci w wieku 4–5 lat obserwowanych przez 6 miesięcy wykazało, że 10–30 minut dziennie samotnego, nienadzorowanego czasu przed ekranem wiązało się z gorszymi wynikami językowymi oraz większymi problemami emocjonalnymi i z zachowaniem u dzieci już bardziej podatnych, zwłaszcza z uboższym słownictwem. Autorzy wskazują, że problemem może być wypieranie rozmowy i wspólnej zabawy, które są kluczowe dla rozwoju społecznego i językowego.
fau.edu
AI z Oksfordu ma wykrywać ryzyko niewydolności serca nawet 5 lat wcześniej
Zespół z University of Oxford opracował model AI analizujący rutynowe tomografie serca. Narzędzie trenowano na ponad 70 tys. zanonimizowanych skanów z 9 ośrodków NHS i według opisu osiąga 86% trafności w przewidywaniu niewydolności serca co najmniej 5 lat przed rozpoznaniem. Model ocenia cechy tkanki tłuszczowej wokół serca; osoby zakwalifikowane do grupy wysokiego ryzyka miały być 20 razy bardziej narażone na rozwój choroby. To obiecujące, ale skuteczność wdrożeniowa wymaga dalszej walidacji.
bhf.org.uk
Przy nadciśnieniu umiarkowany ruch pomaga, ale długie intensywne zrywy mogą szkodzić
Analiza UK Biobank objęła 38 960 dorosłych z nadciśnieniem i średnio 7,9 roku obserwacji. Zarówno krótkie, jak i dłuższe epizody umiarkowanej aktywności wiązały się z niższym ryzykiem dużych zdarzeń sercowo-naczyniowych. Inaczej wyglądał wysiłek intensywny: korzyści widziano głównie przy bardzo krótkich odcinkach do 1 minuty, natomiast dłuższe epizody powyżej 2 minut wiązano z 2–3-krotnie wyższym ryzykiem udaru. To badanie obserwacyjne, więc nie dowodzi przyczyny, ale sugeruje ostrożność u osób z nadciśnieniem.
bjsm.bmj.com
Ciążowe kojce dla loch: trochę lepsza produkcja, wyraźnie gorszy dobrostan
Zbiorcze dane InterPig z 17 krajów za lata 2015–2019 wskazują, że systemy z długotrwałym przetrzymywaniem loch w kojcach ciążowych nie dają prostego przewagi produkcyjnej, a jednocześnie wiążą się z gorszym dobrostanem. W literaturze opisuje się częstsze stereotypie, problemy z kośćcem, kulawizny i infekcje dróg moczowych. Group housing pozwala zwierzętom chodzić i wchodzić w interakcje społeczne, choć wymaga lepszego zarządzania stadem.
link.springer.com
10 dni uważności w aplikacji poprawiło sen i zmienność rytmu serca
Randomizowane badanie z użyciem pierścieni Ōura objęło 81 zdrowych dorosłych. Uczestnicy z grupy interwencyjnej przez 10 dni wykonywali codziennie około 10-minutowe sesje mindfulness w smartfonie, a sen i parametry sercowe mierzono obiektywnie. Odnotowano poprawę efektywności snu, całkowitego czasu snu i zasypiania, a także wzrost HRV, czyli zmienności rytmu serca, uznawanej za wskaźnik lepszej regulacji autonomicznej. Część efektów utrzymała się po 4 tygodniach.
nature.com