W 500 skanach mózgu znaleziono wspólny wzorzec działania psychodelików
Analiza ponad 500 skanów mózgu od 267 osób objęła LSD, psylocybinę, DMT, meskalinę i ayahuaskę. Mimo różnic chemicznych wszystkie substancje dawały podobny efekt: silniejszą łączność między sieciami odpowiedzialnymi za myślenie, wzrok i czucie oraz słabszą „kontrolę odgórną” mózgu. To może wyjaśniać, skąd biorą się podobne subiektywne doświadczenia po psychodelikach i pomóc w badaniach nad ich zastosowaniem w leczeniu depresji, PTSD czy schizofrenii.
theguardian.com
W myszach zatrzymano produkcję plemników odwracalnym, niehormonalnym środkiem
Badacze z Cornell przez 6 lat rozwijali podejście oparte na związku JQ1, który blokuje profazę I mejozy, czyli kluczowy etap powstawania plemników. U samców myszy 3 tygodnie leczenia dały 100% supresji plemników bez opisanego wpływu na inne funkcje. Po odstawieniu płodność wracała w ciągu 6 tygodni, a potomstwo było zdrowe. To dopiero badanie proof-of-principle na myszach, ale wskazuje drogę do długodziałającej męskiej antykoncepcji bez hormonów, np. w formie zastrzyku lub plastra.
news.cornell.edu
Niewidomi eksperci od echolokacji lepiej lokalizowali obiekty niż widzący w ciemności
W badaniu EEG cztery niewidome osoby biegle używające echolokacji porównano z 21 widzącymi nowicjuszami. Uczestnicy korzystali z wirtualnych ech własnych kliknięć językiem, by wskazać położenie obiektów w ciemnym pomieszczeniu. Eksperci byli skuteczniejsi, a dokładność rosła wraz z liczbą kliknięć. Zapisy EEG pokazały narastanie aktywności neuronalnej przy kolejnych odbiciach dźwięku, co sugeruje, że mózg buduje obraz przestrzeni krok po kroku. Wyniki wspierają tezę, że echolokację można trenować.
eurekalert.org
Samotność mocniej rośnie przy małej sieci społecznej u osób z depresją
Niemieckie badanie 4042 dorosłych wykazało, że im mniej relacji społecznych ma dana osoba, tym wyższa jest zgłaszana samotność. Zależność ta występowała u wszystkich, ale była wyraźnie silniejsza w grupie 1221 osób z historią depresji niż u 2821 osób bez depresji. Osoby z depresją miały też mniej codziennych kontaktów i wyższy poziom samotności. Autorzy podkreślają, że to badanie przekrojowe, więc nie rozstrzyga, co jest przyczyną, ale sugeruje, że terapia powinna obejmować odbudowę realnych więzi społecznych.
psypost.org
Palenie w ciąży powiązano z większym ryzykiem problemów psychicznych u dzieci
Analiza programu ECHO objęła 16 335 dzieci w USA w wieku 1–18 lat. Prenatalna ekspozycja na palenie matki wiązała się z częstszymi problemami behawioralnymi i psychicznymi, w tym współwystępowaniem kilku objawów naraz, np. łamania zasad i zachowań impulsywnych. Najsilniejsze efekty obserwowano przed 7. rokiem życia oraz w wieku 9–12 lat. Zależność utrzymywała się po uwzględnieniu m.in. wieku matki, wykształcenia i tła rodzinnego, ale badanie pokazuje związek statystyczny, nie pełną przyczynowość.
echochildren.org
Tłuszcz nasila inwazyjność potrójnie ujemnego raka piersi przez MMP1
Zespół z Princeton użył trójwymiarowych modeli mikroprzepływowych, by porównać wpływ różnych warunków metabolicznych na potrójnie ujemnego raka piersi. To kwasy tłuszczowe i cholesterol, a nie wysoki cukier, insulina czy dieta ketogeniczna, najmocniej zwiększały wzrost i inwazyjność guza. Kluczowym mechanizmem okazała się nadprodukcja MMP1, enzymu rozkładającego macierz otaczającą tkankę i ułatwiającego rozprzestrzenianie komórek nowotworowych. To wynik laboratoryjny, więc wymaga dalszego potwierdzenia poza modelem 3D.
engineering.princeton.edu
Badanie wspiera „ucieleśniony” model świadomości oparty na sygnałach z ciała
Nowa praca proponuje model, w którym świadomość nie wynika wyłącznie z aktywności mózgu, ale także z interocepcji, czyli odbioru sygnałów z wnętrza ciała, doświadczeń ruchowych oraz stanów układu nerwowego. Autorzy łączą z tym poczucie upływu czasu, uwagę na „tu i teraz” oraz wpływ snu i trawienia na stan psychiczny. To nie jest pojedynczy przełomowy eksperyment, lecz rama teoretyczna wsparta wczesnymi danymi, która może pomóc lepiej badać związek między ciałem, emocjami i świadomością.
thedebrief.org
Kikai Caldera pod Japonią znów napełnia się magmą po wielkiej erupcji sprzed 7300 lat
Naukowcy zmapowali podmorski system Kikai Caldera u wybrzeży Kiusiu z użyciem obrazowania sejsmicznego i instrumentów na dnie oceanu. Wyniki wskazują, że komora magmowa jest zasilana nową porcją magmy, a nie tylko pozostałościami po erupcji Akahoya sprzed ok. 7300 lat, która wyrzuciła ok. 160 km sześc. materiału. To ważne dla modeli odtwarzania się wielkich kalder po katastrofalnych erupcjach i może poprawić przyszłe prognozy zagrożenia wulkanicznego.
sciencealert.com
Nowe zalecenia: nawet starsi aktywni sportowcy mogą mieć choroby serca
Wytyczne ACC/AHA na 2025 r. podkreślają, że także sportowcy w średnim i starszym wieku mogą rozwijać choroby sercowo‑naczyniowe, zwłaszcza chorobę wieńcową. Zamiast automatycznie ograniczać aktywność, zaleca się indywidualną ocenę ryzyka, wspólne podejmowanie decyzji, testy dostosowane do uprawianej dyscypliny i dalszy monitoring. U wielu osób z dobrze kontrolowaną chorobą i bez objawów możliwe jest dalsze trenowanie, przy równoczesnym leczeniu np. zaburzeń lipidowych.
radboudumc.nl
Wzorzec aktywności mózgu w głębokim śnie powiązano z markerem Alzheimera
Badanie 47 starszych dorosłych, średnio w wieku 70,5 roku, wskazuje, że sprzężenie fal wolnych ze wrzecionami snu w fazie głębokiej lepiej przewiduje poziom amyloidu beta niż sam wiek, stan poznawczy czy ogólna aktywność fal wolnych. Silniejsze sprzężenie wiązało się z korzystniejszym profilem biomarkera. Stymulacja akustyczna poprawiała odpowiedź związaną z amyloidem u wszystkich, ale dodatkowy zysk ze wzmocnienia tego sprzężenia widziano głównie u osób z zaburzeniami poznawczymi. To małe badanie, więc wymaga replikacji.
nature.com
Zużyty kwas z akumulatorów i plastik zamieniono w wodór dzięki reaktorowi słonecznemu
Zespół z Cambridge opracował reaktor fotokatalityczny zasilany światłem słonecznym, który wykorzystuje kwas odzyskany ze starych akumulatorów samochodowych do rozkładu trudnych odpadów z plastiku, m.in. butelek, nylonu i pianek poliuretanowych. Produktem jest wodór oraz kwas octowy. W testach laboratoryjnych układ pracował ponad 260 godzin bez spadku wydajności. To ciekawy przykład obiegu zamkniętego, bo jeden strumień odpadu pomaga przerabiać drugi, ale technologia jest jeszcze na etapie badań.
cam.ac.uk
Nieregularny sen powiązano z wyższym ryzykiem metabolicznym i sercowym
Analiza danych populacyjnych sugeruje, że znaczenie ma nie tylko średnia długość snu, ale też to, jak bardzo zmieniają się godziny zasypiania i liczba przespanych godzin między dniami. Większa zmienność snu wiązała się z częstszą otyłością, cukrzycą, nadciśnieniem i markerami chorób sercowo‑naczyniowych. Autorzy wskazują, że nieregularny sen może rozstrajać rytm dobowy, ale podkreślają też potrzebę badań klinicznych, które potwierdzą związek przyczynowy.
pmc.ncbi.nlm.nih.gov
JWST wykrył w gromadzie Virgo galaktyki z nieproporcjonalnie masywnymi czarnymi dziurami
Badacze z University of Michigan wykorzystali teleskop JWST do analizy zwartych galaktyk w gromadzie Virgo. W NGC 4486B oszacowano masę czarnej dziury na 3,6 × 10^8 mas Słońca, czyli ok. 4–13% masy gwiazdowej galaktyki, znacznie więcej niż zwykle. Dane wspierają scenariusz, w którym są to ogołocone pływowo pozostałości większych galaktyk, a także dostarczają śladów dawnych zlewań czarnych dziur podczas ewolucji galaktyk.
news.umich.edu
