Zjawisko „mikrosnu” w mózgu dorosłych z ADHD: nowe badania
Naukowcy odkryli, że u osób dorosłych z ADHD podczas wykonywania nudnych zadań występują krótkie „flickery” uwagi, wynikające z aktywności mózgu przypominającej sen – tzw. lokalnych fal wolnych. Badanie objęło 32 osób z ADHD (bez leków) i 31 osób kontrolnych, monitorując pracę mózgu podczas długiego testu uwagi. U osób z ADHD fal wolnych pojawiało się znacznie częściej, co wiązało się z nierówną koncentracją, większą liczbą błędów, wolniejszym czasem reakcji i przewlekłą sennością. Sugeruje się, że granica między czuwaniem a snem jest u nich bardziej „porowata”. Rozważane są terapię dźwiękiem podczas snu jako potencjalny sposób ograniczania tych epizodów, bez użycia leków.
neurosciencenews.com
Magiczne grzyby: psylocybina nie jest jedynym psychoaktywnym składnikiem
Najnowsze badania wskazują, że efekty halucynogenne grzybów wynikają z synergii wielu związków – tzw. efektu „entourage”. Oprócz psylocybiny istotne są też np. 4-hydroksy-N,N,N-trimetylo-tryptamina (pochodząca z aeruginascinu) i beta-karboliny (harmane, harmalina). Te związki oddziałują z receptorami serotoniny i hamują enzym MAO, co może wzmacniać i wydłużać działanie. Modele komputerowe pokazały, że niektóre z nich wiążą się z receptorami mocniej niż psylocyna (aktywny metabolit psylocybiny). Dzięki temu naturalne ekstrakty mogą działać inaczej niż czysta, syntetyczna psylocybina. Wyniki są wstępne – bazują na modelach, wymagają potwierdzenia w badaniach na ludziach; nie wolno przyjmować, że całe grzyby są bezpieczniejsze.
psypost.org
Poliamoria a relacje: wyższa komunikacja i zaufanie przez większą złożoność
Badania pokazują, że osoby w relacjach poliamorycznych (zgodna niemonogamia) rozwijają wyższą satysfakcję z komunikacji i zaufania niż pary monogamiczne – mają w tym lepsze wyniki ze względu na konieczność radzenia sobie z trudnymi emocjami jak zazdrość, ustalanie granic czy opieka nad wieloma partnerami. Praca z 2024 roku (Journal of Sex Research) potwierdziła, że taka złożoność relacji wymusza otwartą rozmowę, przejrzystość emocji i proaktywne rozwiązywanie konfliktów. Nawet bez wglądu w pełny tekst, szersze badania wskazują: poliamorii towarzyszy większy nacisk na wypracowanie jasnych zasad, szczerość i budowanie zaufania.
journals.sagepub.com
Wojna Izrael–Gaza wygenerowała 33 milionów ton CO2 – militarny ślad węglowy jest „niewidzialny” dla raportów klimatycznych
Według badania opublikowanego w One Earth, konflikt Izrael–Gaza wyemitował około 33 mln ton CO2e – tyle, co roczne emisje całej Jordanii lub 7,6 miliona samochodów osobowych. Na samą aktywną działalność wojskową przypadało ponad 1,3 mln ton CO2e. Znaczący udział mają także emisje związane z budową infrastruktury obronnej oraz odbudową zniszczonych budynków i dróg po wojnie. Autorzy podkreślają, że emisje wojskowe są niemal całkowicie pomijane w globalnych raportach klimatycznych (np. ONZ), przez co duża część śladu węglowego światowych konfliktów pozostaje „niewidzialna” i nieraportowana.
cell.com
Wykluczenie społeczne jako główny wyzwalacz zachowań pasywno-agresywnych u narcyzów
Psycholodzy odkryli, że u osób o wysokim poziomie narcyzmu (tzw. narcystyczni grandiozalni), poczucie bycia pominiętym lub ignorowanym prowadzi do pasywno-agresywnych reakcji. Chodzi szczególnie o pośrednie prowokowanie krytyki wobec innych członków grupy, co pozwala narcyzom odzyskać poczucie wyjątkowości i chronić ego. Ta reakcja jest silniejsza, gdy uczucie wykluczenia jest codzienną normą. Nie wywołuje jednak zachowań typowych dla sabotażu czy jawnego wykluczania innych.
psypost.org
Ryzyko samobójstwa u starszych osób z cechami autyzmu: kluczowe są depresja i izolacja społeczna
Badania z Nature Mental Health (analiza prawie 10 tys. Brytyjczyków 50–97 lat) pokazują, że starsi ludzie z wysokimi cechami autyzmu częściej myślą o samobójstwie (29% wobec 16% u reszty) i częściej podejmują próby samookaleczeń (6% vs 3%). Największy wpływ mają czynniki: depresja, lęk, PTSD, samotność i izolacja – nie sama cecha autyzmu. Zauważono też, że próby samookaleczeń częściej dotyczą mężczyzn. Autorzy zalecają lepszą opiekę psychiatryczną i działania na rzecz integracji społecznej w tej grupie.
psypost.org
Wszystkie nukleotydy DNA i RNA znalezione na asteroidzie Ryugu: potwierdzenie asteroidalnej hipotezy życia
Japońscy badacze przeanalizowali próbki z powierzchni asteroidy Ryugu (misja Hayabusa2) i wykryli wszystkie pięć zasad nukleinowych: adeninę, guaninę, cytozynę, tyminę i uracyl (składowe DNA i RNA). Podobne cząsteczki odkrywano wcześniej w Ryugu (uracyl w 2023), asteroidzie Bennu i meteorytach węglowych (Murchison, Orgueil). Zróżnicowanie ilości zasad wynika z historii chemicznej każdego obiektu, z obserwowaną korelacją z poziomem amoniaku. Odkrycie wzmacnia hipotezę, że asteroidy dostarczały pierwotnych składników życia na Ziemię, choć nie oznacza, że na Ryugu istniało życie.
nature.com
Dieta wysokotłuszczowa umożliwia bakteriom jelitowym dotarcie do mózgu – badanie na myszach
W eksperymencie z myszami wykazano, że wysokotłuszczowa dieta powoduje dysbiozę jelitową i osłabia barierę jelitową, dzięki czemu niewielka liczba żywych bakterii przechodzi z układu pokarmowego do mózgu przez nerw błędny – bez udziału krwi lub innych organów. Potwierdzono to za pomocą bakterii z „kodami” w specjalnie przygotowanych myszach, zarówno zdrowych, jak i modelujących choroby neurologiczne (Alzheimer, Parkinson, autyzm). Wycofanie diety tłuszczowej znacząco poprawiło barierę i usunęło bakterie z mózgu. To pierwszy bezpośredni dowód na możliwy wpływ „nieszczelnego jelita” na choroby neurologiczne, choć obecnie dotyczy tylko myszy.
psypost.org
Zmiany klimatu mogą zmusić miliony ludzi do braku aktywności fizycznej – do 2050 r.
Według modelowania opublikowanego w The Lancet Global Health, do 2050 roku rosnące temperatury sprawią, że wysiłek na dworze będzie coraz bardziej niebezpieczny (z powodu upałów), prowadząc do masowego spadku aktywności fizycznej w populacji. Przewiduje się ponad 500 tys. przedwczesnych zgonów rocznie i miliardowe straty w produktywności. Najbardziej dotknięte mają być kraje słabo i średnio rozwinięte. Potwierdzają to wcześniejsze badania o rekordowo wysokim ryzyku stresu cieplnego w 2023 (o 27,7% więcej godzin upału niż w latach 90.), zwłaszcza wśród osób starszych.
thelancet.com
Plastikowe butelki przekształcone w lek na Parkinsona dzięki inżynierii bakterii E. coli
Badacze z Uniwersytetu Edynburga opracowali sposób wykorzystania genetycznie zmodyfikowanych bakterii E. coli do przemiany odpadowego plastiku (PET) z butelek w L-DOPĘ – kluczowy lek dla pacjentów z Parkinsonem. Proces najpierw rozkłada PET do kwasu tereftalowego, który następnie bakterie przetwarzają w lek dzięki specjalnym reakcjom biologicznym. To pierwszy przypadek zastosowania takiej biotransformacji do produkcji leku neurologicznego. Metoda pozwala odzyskać węgiel z odpadów plastikowych (około 50 mln ton PET rocznie), z potencjałem na przemysłową skalę i aplikacje w innych lekach i chemii.
neurosciencenews.com
Chemikalia produkowane przez człowieka już stanowią znaczną część materii organicznej w oceanach
Analiza ponad 2300 próbek wód przybrzeżnych z całego świata wykazała, że chemikalia przemysłowe (nie tylko plastik), stosowane w produktach konsumenckich i smarach, stanowią nawet 20% sygnału chemicznego organicznej materii w oceanach przy wybrzeżach. W ujściach rzek, gdzie wpływa ściek, koncentracja ta przekracza miejscami 50%. W sumie zidentyfikowano 248 związków produkowanych przez człowieka, które odpowiadają za około 2% globalnej materii organicznej. Nawet odległe rafy koralowe i miejsca oddalone o 20 km od lądu mają wyraźny „chemiczny odcisk” działalności ludzi.
nature.com
Popularny antydepresant może pomóc w leczeniu zespołu choroby po orgazmie (POIS)
Opis przypadku z 2024 roku dotyczy mężczyzny z zespołem choroby po orgazmie (POIS), który po każdym orgazmie doświadcza objawów grypopodobnych przez 2–7 dni (zmęczenie, osłabienie). Po zastosowaniu escitalopramu (SSRI) i omalizumabu (lek przeciwalergiczny) objawy znacząco ustąpiły. U pacjenta stwierdzono także podwyższony poziom estrogenów/progesteronu, wysokie wskaźniki lęku i depresji oraz alergię na własną spermę. Przeglądy systematyczne pokazują, że SSRI (np. sertralina) mogą pomagać w POIS, czasem w połączeniu z lekami przeciwhistaminowymi lub hormonalnymi. Nie ma obecnie ustandaryzowanego leczenia – terapia jest indywidualna, ukierunkowana na objawy.
psypost.org
Po raz pierwszy zaobserwowano narodziny magnetara – potwierdzono źródło najsilniejszych eksplozji gwiazd
Astronomowie po raz pierwszy zaobserwowali narodziny magnetara (skrajnie namagnesowanej, szybko wirującej gwiazdy neutronowej) dzięki analizie supernowej SN 2024afav oddalonej o miliard lat świetlnych. Krzywa światła eksplozji ujawniła cztery oscylacyjne „guzy” z coraz krótszym okresem, wyjaśnione przez efekt Lense-Thirringa z teorii względności (precesja dysku akrecyjnego wokół magnetara prowadzi do chwilowego blokowania promieniowania). Określono parametry magnetara: czas obrotu 4,2 ms, pole magnetyczne 300 bilionów razy silniejsze od ziemskiego. Potwierdzono, że magnetary są „silnikiem” najbardziej energetycznych eksplozji we wszechświecie.
news.berkeley.edu
Inżynieria T-limfocytów: bardziej precyzyjne komórki zwalczające raka
Naukowcy z UC Berkeley opracowali metodę hodowli limfocytów T na hydrożelach imitujących sztywność węzłów chłonnych. Komórki aktywowane na sztywnym podłożu są bardziej agresywne względem komórek nowotworowych, te na miękkim zachowują większą selektywność, ograniczając działania uboczne. Rozwiązanie to może ulepszyć terapie CAR-T, czyniąc je bezpieczniejszymi i skuteczniejszymi w walce z rakiem. Projekt jest komercjalizowany w laboratoriach Bakar Bio Labs.
engineering.berkeley.edu
Dlaczego ptasia grypa nie wywołała pandemii? Kluczowa rola ludzkiego systemu immunologicznego
Wirus ptasiej grypy może wnikać do ludzkich komórek, ale napotyka kilka kluczowych blokad. Najważniejsza z nich to szlak sygnałowy STING–NF-κB, który wykrywa obcą informację DNA i uruchamia geny antywirusowe (np. GADD34), hamujące namnażanie wirusa. Białko STING z kluczowym miejscem Gly90 działa wtedy jak „przełącznik molekularny” aktywujący obronę – mutacje ten system osłabiają. Dodatkowo, ptasi wirus produkuje niewystarczającą ilość białka M1 w komórkach człowieka, co prowadzi do „uwięzienia” materiału genetycznego w jądrze komórkowym – nie powstają nowe cząsteczki wirusa.
pnas.org
Smartwatche i AI wspierają wczesne wykrywanie cukrzycy – analiza wzorców tętna i aktywności
Badacze opracowali modele AI, które analizują dane ze smartwatchy (tętno, zmienność tętna, sen, codzienna aktywność, aktywność elektrodermalna, ruch) w celu wykrycia ryzyka cukrzycy lub insulinooporności – bezinwazyjnie. W jednym ze studiów zastosowano urządzenia Garmin i Empatica, uzyskując AUROC wynoszące 0,76 dla wykrywania hipoglikemii (<3,9 mmol/l) u pacjentów z cukrzycą. Algorytm wykrywa typowe zmiany (np. wzrost tętna, spadek zmienności, wzrost aktywności skóry) podczas niskiego poziomu cukru. Modele są rozwijane w połączeniu z monitorami glukozy i analizami mikrobiomu, by wychwytywać ryzyko cukrzycy zanim pojawią się objawy – choć FDA ostrzega przed niezatwierdzonymi urządzeniami do bezpośredniego pomiaru glukozy.
sciencenews.org
