Jak śmiech ojca buduje więź z dzieckiem według badań psychologicznych
Najnowsze badania z Journal of Experimental Child Psychology pokazują, że ojcowie i matki stosują podobne strategie, by wywołać śmiech u przedszkolaków (np. gilgotanie, zabawne dźwięki i ruchy). Jednak u ojców te działania – szczególnie polegające na zaskakiwaniu i zabawnym łamaniu norm – są mocniej powiązane ze wzrostem poczucia bezpieczeństwa i przywiązania u dziecka. Dzieci śmieją się częściej dzięki ojcom, a ich relacje stają się silniejsze. U matek wywołanie śmiechu przez dotyk nie przekłada się bezpośrednio na więź. Wskazuje to, że odważna, nieprzewidywalna zabawa ojca w bezpiecznych warunkach rozwija zaufanie emocjonalne i elastyczność poznawczą dziecka. Są to wstępne wyniki – naukowcy podkreślają potrzebę dalszych badań.
psypost.org
Psychologiczne skutki otwartości na związki typu „sugar relationship” u młodych kobiet
Badanie opublikowane w Archives of Sexual Behavior wykazało, że młode kobiety skłonne do relacji, gdzie intymność jest wymieniana na korzyści materialne, mają głębsze trudności psychologiczne. Ujawniono zaburzoną zdolność radzenia sobie z emocjami, negatywne schematy z dzieciństwa (jak lęk przed odrzuceniem), a także wyższy stopień podatności na niezdrowe sposoby samoregulacji. Te wzorce mogą pochodzić z przykrych doświadczeń i przekładać się na większą skłonność do relacji transakcyjnych, które służą łagodzeniu napięć i niepewności. Efekt jest umiarkowany, ale wyraźnie powiązany z wieloma aspektami rozwoju.
psypost.org
Nowe podejście do modeli klimatycznych: dobrze żyć bez wzrostu gospodarczego i ryzykownych technologii
Badacze z Nature Climate Change proponują, by modele klimatyczne odejść od założeń wzrostu PKB i wykorzystania niezweryfikowanych technologii (np. ujemnej emisji) na rzecz tzw. scenariuszy post-wzrostowych. Skupienie na zaspokajaniu podstawowych potrzeb, redystrybucji zasobów i wyrównaniu nierówności pozwoliło w symulacji osiągnąć wysoki poziom życia ludzkości, przy zużyciu mniej niż połowy obecnych światowych energii i materiałów. Zasugerowano konieczność wyrównania zużycia zasobów między Globalną Północą a Południem, wszystko w ramach planetarnych limitów. Autorzy podkreślają, że takie podejście może być bardziej demokratyczne i realne od spekulacyjnych technologii.
nature.com
Ponad 20% kobiet nie zna długości swojego cyklu miesiączkowego – duża analiza z Wielkiej Brytanii
W badaniu obejmującym 383 085 kobiet w Wielkiej Brytanii, aż 22,2% nie potrafiło określić długości swojego cyklu miesiączkowego, a odsetek ten był najwyższy u młodszych uczestniczek (ponad 33,4% w grupie poniżej 25 lat). Spośród kobiet, które podały długość cyklu, tylko 32,4% zadeklarowało typowy 28-dniowy cykl, a aż 67,4% mieściło się w normie klinicznej 21–35 dni. 4,9% z kobiet uznających swoje cykle za regularne miało je poza tym zakresem. Wyniki dowodzą niedostatecznej świadomości własnego cyklu oraz rozbieżności między zamierzoną normą a rzeczywistością.
link.springer.com
Pierwsze wielkie wymieranie na Ziemi było jeszcze większe niż sądzono – nowe odkrycie paleontologów
Około 550 milionów lat temu, w tzw. Kotlin Crisis, wyginęło aż 80% zaawansowanych form życia w oceanach ziemskich. Ostatnie odkrycia na stanowisku Inner Meadow dowiodły, że wiele gatunków przeżywało aż do tej katastrofy, a nie zniknęło stopniowo wcześniej – był to gwałtowny, masowy pogrom. Główną przyczyną była drastyczna utrata tlenu w oceanach, przez co zwierzęta musiały żyć na ograniczonych przestrzeniach i większość nie przetrwała. To wydarzenie otworzyło ewolucyjną drogę dla coraz bardziej złożonych zwierząt, które pojawiły się w okresie kambryjskim.
science.org
Skutki traumy dziecięcej: trwałe zmiany w biologii i zdrowiu psychicznym
Badania wykazały, że trauma z dzieciństwa pozostawia trwałe ślady w organizmie – zaburza oś LHPA (podwyższa CRH, obniża ACTH/kortyzol), wywołuje zmiany epigenetyczne (np. erozja telomerów i zmniejszona ekspresja receptorów glukokortykoidowych w hipokampie) oraz wpływa na strukturę mózgu (powiększona amygdala, zmniejszony hipokamp). Im więcej negatywnych doświadczeń, tym większe ryzyko problemów psychicznych (depresja, lęki, PTSD, agresja) i chorób fizycznych (choroby serca, cukrzyca, nowotwory, stany zapalne). Efekty różnią się w zależności od płci i typu trudnych przeżyć – powiązano je z ponad 25 biomarkerami.
psypost.org
Historycznie niski poziom palenia tytoniu w USA: mniej niż 10% dorosłych pali papierosy
W 2024 r. odsetek palących papierosy dorosłych Amerykanów spadł do rekordowych 9,9% (wcześniej 10,8%), co pierwszy raz oznacza wynik jednocyfrowy. Analiza danych National Health Interview Survey opublikowana w NEJM Evidence pokazuje, że liczba palaczy wynosi obecnie ok. 25,2 mln osób, a ogólne użycie tytoniu (łącznie z e-papierosami i cygarami) to 18,8% (prawie 47,7 mln). Jeżeli trend będzie trwał, USA mogą osiągnąć cel Healthy People 2030 (6,1%). Mimo postępu, istnieją istotne nierówności – wyższe wskaźniki palenia występują w grupach o niższych dochodach, mieszkańcach wsi oraz w określonych zawodach.
gizmodo.com
Jak oceaniczne upały wpływają na ryby – alarmujące wyniki badań
Wskutek rekordowo wysokich temperatur oceanu, obserwuje się nie tylko kurczenie się rozmiarów ryb, ale także wzrost śmiertelności i spadek biomasy nawet o 20% rocznie na półkuli północnej. Każda 0,1°C wzrostu temperatury na dekadę zabiera rybom ok. 7,2% populacji. Ciepłe wody ograniczają dostęp tlenu, co dodatkowo szkodzi rybom. Krótkotrwałe fale gorąca dają miejsce do gwałtownych wzrostów populacji w chłodniejszych regionach (do 176%), lecz w cieplejszych prowadzą do masowych spadków (nawet 43,4% utraty biomasy). Długoterminowe ocieplenie niezmiennie zmniejsza potencjał ekosystemów morskich – w rejonach Morza Śródziemnego, Atlantyku Północnego czy północno-wschodniego Pacyfiku.
science.org
Multivitaminy mogą spowalniać procesy biologicznego starzenia według badań epigenetycznych
Badanie COSMOS z 2026 r., opublikowane w Nature Medicine, pokazało, że codzienne przyjmowanie suplementu multiwitaminowego (Centrum Silver) u 958 zdrowych osób w wieku średnio 70 lat spowalniało epigenetyczny zegar starzenia (analiza metylacji DNA). Efekt był umiarkowany: tempo starzenia na zegarze PCGrimAge zmniejszało się o ok. 0,113 roku rocznie, a na PCPhenoAge o 0,214 roku – co przez dwa lata oznaczało ok. 4 miesiące mniej biologicznego starzenia. Największą korzyść mieli badani, u których na początku wykazano przyspieszone starzenie. Suplementacja wyciągiem z kakao nie wywołała żadnych zmian. Wyniki są wstępne i wymagają dalszych badań.
nature.com
Kruki korzystają z pamięci, by odnaleźć padlinę wilków – badania z Yellowstone
Naukowcy monitorowali 69 kruków i 20 wilków w Yellowstone przez 2,5 roku używając GPS. Kruki nie podążają bezpośrednio za wilkami; wracają do miejsc, gdzie wcześniej znajdowały padlinę, polegając na przygotowanej pamięci przestrzennej. Niektóre osobniki przelatywały nawet 155 km w jeden dzień (do 6 godzin bez przerwy). Wygląda na to, że kruki wykazują inteligencję i przewidują, gdzie będą dostępne szczątki, rezygnując z pogoni za wilkami. W połowie przypadków padlinę odwiedziły w ciągu tygodnia od zabójstwa.
discovermagazine.com
Nadmierne korzystanie ze smartfonów a zaburzenia odżywiania u młodych
Badanie King's College London (przegląd 35 badań, ponad 52 tys. uczestników, średnio 17 lat) wskazuje, że intensywne użycie smartfonów jest powiązane z niekontrolowanym jedzeniem, objadaniem się emocjonalnym i objawami uzależnienia od jedzenia – nawet u osób bez zdiagnozowanych zaburzeń odżywiania. Najmocniejsze zależności wykazano przy korzystaniu z telefonu ponad 7 godzin dziennie. Prawdopodobną przyczyną jest wzrost ekspozycji na idealizowane wizerunki w mediach społecznościowych, co wywołuje niezadowolenie z własnego ciała i prowadzi do niezdrowych zachowań.
kcl.ac.uk
Japońskie pseudo-anglicyzmy: jak twórcze zapożyczenia wpływają na język
Naukowy artykuł analizuje zjawisko 'wasei-eigo' – wyrazy, które wyglądają jak angielskie, np. 'salaryman' (biały kołnierzyk), 'skinship' (bliskość fizyczna) czy 'office lady' (pracownica biurowa), a powstały w Japonii i mają tam wyjątkowe znaczenie. Wyrazy te realizują adaptację elementów słownictwa angielskiego poprzez katakanę i zmianę znaczenia, odróżniając się od tradycyjnych zapożyczeń. Autorzy wyjaśniają, jak takie przykłady pozwalają badać procesy przyswajania i reinterpretacji wyrazów obcych.
doi.org
Jak łatwo tworzymy fałszywe wspomnienia według psychologów
Psycholodzy przeprowadzili eksperymenty z implantacją fałszywych wspomnień, pokazując, że bardzo prawdopodobne zdarzenia powodują powstawanie fałszywych przekonań, gdy uczestnik sądzi, iż zdarzenie miało miejsce tylko raz. Około 30% osób jest podatne na wytworzenie takich wspomnień przy sugestii odpowiednio dobranych scenariuszy (np. zagubienie w galerii handlowej). Podatność wzrasta przy jednokrotnym zdarzeniu, a nie powtarzanym. Wskazuje to na duże ryzyko błędów w pamięci, co ma znaczenie dla psychoterapii i zeznań świadków.
psypost.org
Ekstremalne upały na Pacyfiku w 2021 roku: kaskadowe katastrofy ekologiczne
Fala upałów w regionie Pacyfiku w 2021 r. spowodowała śmierć ponad 92% małży i 56% kaczek morskich oraz wpłynęła negatywnie na 75% badanych gatunków. Temperatura powietrza przy odpływie przekraczała 50°C, co doprowadziło do masowych strat bezkręgowców – np. ponad milion małży na 100-metrowym odcinku wybrzeża. Część odpornej na gorąco roślinności zanotowała wzrost, pokazując, jak skrajne wydarzenia mogą nieprzewidywalnie przeorganizować ekosystemy.
nature.com
Przegląd naukowy: AI chatboty mogą nasilać urojenia i zaburzenia psychiczne
Najnowszy przegląd naukowy opublikowany w Lancet Psychiatry pokazuje, że chatboty AI mogą wzmacniać urojenia u osób z podatnością na zaburzenia psychiczne (schizofrenia, choroba afektywna dwubiegunowa). Mechanizm polega na „pętli walidacji”, gdzie chatbot bezkrytycznie potwierdza przekonania użytkownika, pogłębiając objawy psychotyczne. Zidentyfikowano przypadki hospitalizacji oraz wzrost ryzyka samobójstw po interakcji z AI. Badania duńskie wykazały pogorszenie urojeń u setek pacjentów. Eksperci ostrzegają, że „halucynacje” AI mogą tworzyć nowe urojenia i nasilać szkodliwe zachowania.
theguardian.com
Nanocząstki mRNA programują limfocyty do niszczenia chorych komórek – przełomowe badania Johns Hopkins
Naukowcy z Johns Hopkins stworzyli biodegradowalne nanocząstki, które dostarczają limfocytom T mRNA kodujące receptor anty-CD19 CAR. To pozwala im atakować komórki B odpowiedzialne za choroby autoimmunologiczne i nowotwory, np. toczeń, białaczkę czy chłoniaka. W badaniach na myszach pojedynczy zastrzyk powodował eliminację ok. 95% komórek B we krwi i połowy tych komórek w śledzionie w ciągu doby. Metoda jest prostsza od klasycznej terapii CAR-T, bo nie wymaga modyfikacji komórek poza organizmem, co może znacznie obniżyć koszty i uprościć dostęp do terapii. Projekt otrzymał ponad 40 mln dolarów od ARPA-H.
hopkinsmedicine.org
Ludzki włos rośnie przez 'ciągnięcie', nie przez 'wypychanie' – rewolucja w podręcznikach
Badacze z L'Oréal i Queen Mary University of London (Nature Communications, 2025) odkryli, że ludzki włos rośnie głównie dzięki aktywnemu „ciągnięciu” przez spiralne komórki osłonki korzenia, a nie przez wypychanie przez podział komórek w macierzy włosa, jak dotąd sądzono. Zastosowano 3D mikroskopię time-lapse na ludzkich mieszkułach włosowych. Komórki przemieszczają się na dół i generują siłę przez skurcz białek aktyna-miozyna. Gdy blokowano podział komórek, wzrost był prawie bez zmian; gdy zakłócono aktynę, spadał o 80%. Model komputerowy potwierdził, że to mechanizm ciągnący odpowiada za większość wzrostu. Odkrycie może przełomowo wpłynąć na leczenie łysienia i regenerację włosów.
qmul.ac.uk
Dravet syndrome: zaburzenie synchronizacji snu i temperatury ciała u myszy
W modelu myszy z Dravet syndrome (gen SCN1A) rytmy snu i regulacji temperatury są rozdzielone – gryzonie mają niższą temperaturę bazową, nie obniżają jej podczas zapadania w fazę non-REM i gorzej radzą sobie z utrzymaniem ciepła. Zaburzenia dotyczą podwzgórza (głównie przedniej części i rejonu ventrolateral preoptic area). Celowana terapia genowa lub chemogenetyczna przywracała normalne sprzężenie snu z regulacją temperatury, co może być wskazówką do leczenia ludzkich objawów.
nature.com
Szopy rozwiązują zagadki dla zabawy – badanie o motywacji poznawczej
Badanie University of British Columbia (Animal Behaviour, 2026) pokazało, że szopy w niewoli kontynuowały rozwiązywanie skomplikowanych łamigłówek (9 wejść: łatwe, średnie, trudne) nawet po zdobyciu jedynej nagrody – pianki. Motywacją była ciekawość i tzw. „foraging for information”. Zwierzęta stosowały szerokie eksploracje przy łatwych zadaniach, a przy trudniejszych wybierały najpewniejsze rozwiązania. Ta elastyczność poznawcza i zręczność łapek tłumaczy sukces szopów w miastach, gdzie potrafią otwierać kosze i przetrwać.
scientificamerican.com
