Standardowe terapie psychologiczne często nie pomagają dorosłym autystom
Badanie opublikowane w Nature Mental Health objęło 7175 dorosłych osób autystycznych z Anglii (2012–2019), które otrzymywały rutynową psychoterapię z powodu depresji i lęku. Większość nie uzyskała znaczącej poprawy, a u części nastąpiło pogorszenie objawów. Wyniki pokazują, że czynniki takie jak pochodzenie etniczne (osoby z mniejszości miały większą tendencję do pogorszenia lęku) oraz trudności w codziennym funkcjonowaniu wpływają na efekty terapii. Kluczową rolę odgrywa tzw. „camouflaging”, czyli ukrywanie typowych zachowań autystycznych – prowadzi to do wyczerpania i tzw. „autystycznego wypalenia”. Zespół badawczy zaleca wprowadzenie neurodywersyjnych adaptacji, jak pomoce wizualne i dostosowanie otoczenia, ponieważ standardowe terapie często pomijają potrzeby autystów.
psypost.org
Seksualność w podeszłym wieku: osoby 60–83 lat wciąż pragną intymności
Badanie Uniwersytetu New Hampshire (publikacja w Journal of Sex Research) obala stereotypy dotyczące seksualności seniorów. 97% singli w wieku 60–83 lat uznało seks za bardzo ważny element relacji, a 72% nie chciałoby związku bez aktywności seksualnej. Metodologia obejmowała wywiady ze 100 osobami korzystającymi z internetowych portali randkowych. Uczestnicy dostosowują praktyki seksualne do zmian związanych ze starzeniem, nie traktując wieku jako przeszkody. Autorzy zwracają uwagę na problemy strukturalne, jak nierównowaga płci na rynku randkowym, i postulują tworzenie edukacji seksualnej dla starszych. Wyniki pokazują, że bliskość fizyczna pozostaje kluczowa nawet w podeszłym wieku.
unh.edu
Dzieci z rodzin z rozwodem częściej pozostają bezdzietne lub mają mniej dzieci
Analiza 1,75 mln osób urodzonych w Holandii w latach 1970–1980 wykazała, że dzieci rodziców po rozwodzie są trochę bardziej skłonne do pozostania bezdzietnymi i mają nieco mniej dzieci (średnio jeden rok krótsze związki, co przekłada się na mniejszą liczbę potomstwa). U kobiet z rozwiedzionych rodzin pierwszy poród następuje średnio o 0,75 roku wcześniej niż u osób z rodzin stabilnych, u mężczyzn efekt jest słabszy (0,30 roku). Po uwzględnieniu długości związku różnica w liczbie dzieci praktycznie zanika. Badanie nie wskazuje na bezpośrednią przyczynowość, a wpływ mogą mieć wartości rodzinne oraz doświadczenia z dzieciństwa.
doi.org
Związek roślinny DHL-11 zmusza agresywne komórki raka piersi do samozniszczenia
Naukowcy odkryli, że związek roślinny DHL-11 hamuje enzym IMPDH2, który jest silnie aktywny w agresywnych formach raka piersi. Badania na organoidach pochodzących od pacjentek wykazały szeroki efekt przeciwnowotworowy: DHL-11 indukuje apoptozę, znacząco ogranicza wzrost nowotworów i nie szkodzi zdrowym komórkom. To wstępne wyniki, które pokazują potencjał terapii skierowanych przeciwko komórkom z zaawansowanym rakiem piersi, jednak potrzebne są dalsze badania na ludziach.
sciencedirect.com
Psychedeliki mogą reorganizować aktywność mózgu: 5-MeO-DMT wywołuje „paradoksalną pobudkę”
Badanie na myszach wykazało, że podanie substancji 5-MeO-DMT powoduje unikalny stan – „paradoksalną pobudkę”. Mimo czujności, aktywność mózgu wykazuje cechy typowe dla głębokiego snu (wolne fale, okresy OFF neuronów), przy jednoczesnej aktywności jak eksploracja czy pielęgnacja. Dochodzi do tłumienia fal theta związanych z ruchem i czasowo obniża się faza REM, po czym następuje jej powrót. Stan ten może wspomagać plastyczność mózgu i procesy związane z leczeniem depresji, a blokada określonych receptorów serotoniny hamowała ten efekt. Wyniki wymagają potwierdzenia, ale sugerują, że psychedeliki mogą tymczasowo przebudowywać sieci neuronalne i wspierać uczenie oraz regenerację emocjonalną.
psypost.org
Większość amerykańskich ścieżek rowerowych to tylko malowanie na najbardziej niebezpiecznych drogach
Analiza infrastruktury rowerowej w 442 miastach USA wykazała, że 61% malowanych (niechronionych) ścieżek rowerowych znajduje się na tzw. „korytarzach wysokiego stresu” – czyli szybkie, wielopasmowe arterie, gdzie jazda rowerem jest szczególnie niebezpieczna. Malowane ścieżki stanowią 77% infrastruktury rowerowej, a ich umiejscowienie najczęściej w południowych i zachodnich miastach (np. w Houston aż 87%) wiąże się z podwyższonym ryzykiem wypadków. Przeliczono, że malowanie daje jedynie niewielką poprawę widoczności, za to nie chroni przed wtargnięciem pojazdów. Zespół badawczy i branżowe wytyczne (AASHTO, 2024) zalecają, by nie stosować malowanych ścieżek na szybkich drogach, promując budowę chronionej infrastruktury.
momentummag.com
Ultraprzetworzona żywność wpływa negatywnie na zachowanie dzieci w wieku przedszkolnym
Kanadyjskie badanie (ponad 2000 dzieci) wykazało, że każde 10% wzrostu kalorii pochodzących z ultra-przetworzonej żywności (UPF) w diecie 3-latków łączy się z wyższą ilością zaburzeń zachowania w wieku 5 lat. Chodzi zarówno o zachowania internalizujące (lęk, niepokój), jak i externalizujące (agresja, nadpobudliwość). UPF stanowi prawie połowę kalorii w diecie (największy wpływ mają napoje słodzone i gotowe posiłki). Symulacje wskazują, że zamiana 10% kalorii z UPF na owoce i warzywa wiąże się z mniejszymi trudnościami zachowania. Wyniki sugerują konieczność wczesnej interwencji i edukacji żywieniowej.
temertymedicine.utoronto.ca
Laboratoryjnie wyhodowano funkcjonalne mieszki włosowe – przełom w leczeniu łysienia
Po raz pierwszy naukowcy wyhodowali w laboratorium w pełni funkcjonalne mieszki włosowe – wykorzystano komórki myszy; kluczowe było odkrycie trzeciego typu komórek (PDGFRα⁺/Sca1⁺/CD34^high), które umożliwiają produkcję kompletnego włosa, jego przyczepienie i cykle wzrostu. Po przeszczepieniu do skóry bezwłosych myszy mieszki były aktywne przez ponad 68 dni (lub 10 miesięcy), nawiązywały naturalne połączenia i reagowały na leki pigmentacyjne. Wyniki otwierają drogę do badań na ludzkich komórkach (np. z przeprogramowanych komórek dorosłych) jako potencjalnej terapii łysienia i alopecji.
sciencealert.com
Wysokobłonnikowa dieta zmniejsza ryzyko chorób serca u pracowników nocnych
Badanie z udziałem ponad 220 tys. dorosłych w Wielkiej Brytanii wykazało, że osoby pracujące w systemie nocnym, które spożywały co najmniej 19 gramów błonnika dziennie, miały niższe ryzyko choroby wieńcowej niż ci z dietą ubogą w błonnik. Korzystny efekt wynika z poprawy flory jelitowej i redukcji poziomu lipidów, co jest szczególnie istotne u pracowników zmianowych, którzy są bardziej narażeni na choroby serca.
uu.se
Bakterie mogą przetrwać podróż między planetami na asteroidzie – badanie potwierdza mechanizm 'lithopanspermii'
Zespół Johns Hopkins udowodnił, że bakteria Deinococcus radiodurans jest w stanie wytrzymać ekstremalne ciśnienie (ponad 3 gigapaskale), które towarzyszy wyrzuceniu z Marsa przez uderzenie asteroidy – nawet sprzęt eksperymentalny przestał działać wcześniej niż mikroby. Wyniki potwierdzają, że życie mogło przetrwać podróż na odłamkach planetarnych i dotrzeć na Ziemię lub inne planety, co zmienia sposób myślenia o pochodzeniu życia oraz wymusza rewizję przepisów bezpieczeństwa w misjach kosmicznych.
hub.jhu.edu
Leki GLP-1 mogą obniżać łaknienie substancji uzależniających – alkohol, opioidy, nikotyna
Agoniści receptora GLP-1 (np. semaglutide/Ozempic, tirzepatide/Mounjaro) wykazują potencjał w leczeniu uzależnień (alkohol, opioidy, nikotyna, papierosy). Badania na zwierzętach i wczesne próby kliniczne pokazały zmniejszenie głodu, konsumpcji substancji, ryzyka nawrotu i działania na drogi nagrody w mózgu (zmiana aktywności dopaminy). Semaglutide obniża spożycie alkoholu u pacjentów z zespołem alkoholowym, a exenatide ogranicza uzależnienie od opiatów i nikotyny. Wyniki są obiecujące, ale wymagają większych badań klinicznych i oceny bezpieczeństwa.
nbcnews.com
Przywrócenie drgań komórek, np. przez muzykę, może ograniczać agresywność raka krtani
Badacze z Uniwersytetu Turku pokazali, że chorzy na zaawansowany rak krtani tracą zdolność drgań strun głosowych. Eksperymenty polegające na przywracaniu drgań komórkom nowotworowym (np. przez muzykę) wykazały zmniejszenie agresywności raka. Dotychczasowe badania nie dowodziły wpływu muzyki bezpośrednio na komórki, jednak szeroko potwierdzono pozytywny wpływ terapii muzycznej na objawy i odporność u pacjentów onkologicznych. To wstępne wyniki wymagające dalszej weryfikacji.
utu.fi
Prehistoryczni Europejczycy gotowali złożone dania z ryb i roślin – potwierdzają analizy naczyń z epoki kamienia
Zespół Uniwersytetu York przeanalizował pozostałości pożywienia na 58 fragmentach naczyń z 13 stanowisk mezolitycznych (datowanie: VI–III tysiąclecie BCE) używając mikroskopii elektronowej (SEM) i analizy lipidów. Odkryto, że ówcześni łowcy-zbieracze łączyli ryby i owoce morza z różnorodnymi roślinami (trawy, nasiona, liście, jagody), uzyskując złożoną i zrównoważoną dietę – bardziej wysublimowaną, niż wcześniej sądzono. Wskazano regionalne różnice w kuchni i znaczenie ceramiki dla przetwarzania żywności.
arstechnica.com
Wiele badań o podnoszeniu poziomu morza zaniżyło prognozy – nawet o 20–30 cm
Analiza 385 artykułów naukowych dotyczących podnoszenia poziomu morza i zalania wybrzeży (2009–2025) wykazała, że 90% korzystało z modeli grawitacyjnych, a nie rzeczywistych pomiarów – co prowadziło do niedoszacowania lokalnych poziomów morza średnio o 24–27 cm, a miejscami nawet o metr. Przez to 37% więcej lądu może być poniżej poziomu morza, dotyczy to 77–132 mln ludzi (głównie Azja, Południowy Pacyfik, Ameryka Łacińska). Wyniki zmieniają ocenę zagrożeń i skłaniają do przemyślenia strategii adaptacji i finansowania klimatycznego.
sciencenews.org
Bioinżynierowie tworzą organoidy „cyborgi” imitujące trzustkę – nowa droga terapii cukrzycy typu 1
Inżynierowie z Uniwersytetu Pennsylvania i Harvardu opracowali organoidy trzustkowe, w których umieszczono miękką, rozciągliwą elektronikę monitorującą aktywność elektryczną dojrzewających komórek alfa i beta – regulujących poziom glukozy. Implanty śledzą procesy dojrzewania, reakcje na glukozę i rytmy dobowo-hormonalne, a także wspomagają synchronizację i wrażliwość na bodźce elektryczne. Uzyskano kluczowe mechanizmy, które mogą poprawić efektywność przeszczepów trzustki, a wyniki opublikowano w Science (luty 2026). Daje to szansę na tworzenie skutecznych, kontrolowanych implantów do leczenia cukrzycy typu 1.
spectrum.ieee.org
Proste badania krwi wykrywają demencję w Ameryce Łacińskiej – wyniki łączone z testami poznawczymi
W wieloośrodkowym badaniu (600 osób, 6 krajów Ameryki Łacińskiej) wykazano, że testy krwi analizujące stosunek amyloidów, fosforylowanego tau i neurofilamentu (NfL) pozwalają wykryć chorobę Alzheimera z 83% i otępienie czołowo-skroniowe z 88% skutecznością. Połączenie biomarkerów z testami pamięci oraz MRI zwiększa celność diagnozy: do 89% (Alzheimer) i 95% (otępienie). Metoda może zastąpić kosztowne i inwazyjne badania w regionach o ograniczonych zasobach, ułatwiając wcześniejsze wykrywanie chorób.
psypost.org
Analiza multiomiczna ujawnia mechanizmy adaptacji korzeni orzeszków ziemnych przy niedoborze azotu
Badanie z użyciem podejścia multiomicznego (transkryptom + metabolom) pokazuje, że genotypy orzeszków ziemnych o różnej wydajności wykorzystania azotu aktywują szlaki związane z metabolizmem aminokwasów, skrobi, sacharozy i cyklem TCA – co pozwala im lepiej tolerować niedobory. Wyniki pomagają zrozumieć procesy odporności na stres i wskazują na możliwości dla selekcji odmian efektywnych azotowo.
doi.org
„Stochastic Siren” – nowa metoda pomiaru stałej Hubble’a z tła fal grawitacyjnych
Astrofizycy po raz pierwszy zmierzyli stałą Hubble’a (H₀) wykorzystując tzw. tło stochastyczne fal grawitacyjnych pochodzących z mergerów czarnych dziur, bez potrzeby obserwacji elektromagnetycznych. Metoda uwzględnia dane z LIGO-Virgo-KAGRA (trzy pierwsze przebiegi) oraz bieżący brak detekcji tła GWB. Im dłużej tło nie jest wykrywane, tym bardziej zawężany jest dolny przedział H₀, co pozwala badać tzw. „Hubble tension”. Technika zwiększa precyzję względem tradycyjnych mergerów i powinna dawać lepsze wyniki wraz z rozwojem detektorów.
journals.aps.org
