Wiele traum z dzieciństwa prowadzi do wzajemnie powiązanych uzależnień u dorosłych
Badanie przeprowadzone na 802 dorosłych Włochach wykazało, że osoby doświadczające wielu trudnych wydarzeń w dzieciństwie (np. śmierć w rodzinie, przemoc, nadużycia) częściej wykazują silne, wzajemnie powiązane uzależnienia: od tytoniu, alkoholu, jedzenia (np. objadanie się), seksu, substancji psychoaktywnych (w tym cannabis i kokainy), hazardu czy zakupów. Sieciowa analiza wykazała, że w grupie z wieloma traumami uzależnienia wzmacniają się wzajemnie, a centralną rolę odgrywają papierosy i alkohol, natomiast objadanie się łączy uzależnienia substancjalne z behawioralnymi. Wskazuje to na konieczność podejścia do profilaktyki z uwzględnieniem traumy i zintegrowanych wzorców uzależnień, zamiast traktowania ich jako osobnych problemów.
psypost.org
Większość amerykańskich nastolatków nie śpi wystarczająco długo – rośnie liczba osób z bardzo krótkim snem
Narodowe badanie CDC (Youth Risk Behavior Study) z 2023 roku pokazało, że aż 77% amerykańskich licealistów śpi mniej niż zalecane 8–10 godzin na noc, a aż 23% nastolatków śpi zaledwie pięć godzin lub mniej, co określa się jako 'bardzo krótki sen'. Wynik ten jest wyższy niż w poprzednich latach (w 2007 roku było to 69%). Największe wzrosty pojawiły się wśród czarnoskórych uczniów. Główną przyczyną są strukturalne czynniki, np. wczesne rozpoczęcie lekcji, a nie tylko indywidualne problemy z psychiką czy używki. Średnia długość snu w tej grupie to 6,68 godziny, co wpływa negatywnie na wyniki w nauce oraz samopoczucie.
sciencenews.org
Antarktyda traci ogromne ilości lodu – 10-krotność obszaru Los Angeles w 30 lat
30-letnie badanie glaciologów z Uniwersytetu Kalifornijskiego (UCI) wykazało, że Antarktyda straciła 12 820 km² lodu gruntowego (czyli obszar, na którym lód styka się z podłożem), co odpowiada 10-krotności powierzchni miasta Los Angeles. Szybki ubytek dotyczy szczególnie zachodniej części kontynentu, Półwyspu Antarktycznego oraz części wschodniej Antarktydy. Największe cofanie obserwowano na lodowcach Smith (42 km), Pine Island (33 km) i Thwaites (26 km). Poziom cofania linii styku z gruntem sięga średnio 442 km² rocznie. 77% wybrzeża pozostało stabilne, jednak wyraźny ubytek w kluczowych miejscach może przyspieszyć wzrost poziomu mórz. Wyniki pomagają precyzyjniej modelować zagrożenia podnoszenia się oceanów.
news.uci.edu
Słabe zdrowie jamy ustnej u dzieci zwiększa ryzyko zawału i udaru w dorosłości
W badaniu obejmującym ponad 568 000 osób z duńskich rejestrów (urodzonych w latach 1963–1972) stwierdzono, że uporczywe lub pogarszające się problemy z zębami i dziąsłami (próchnica, zapalenie dziąseł) w dzieciństwie wiążą się z podwyższonym ryzykiem miażdżycy, choroby niedokrwiennej serca (do 26% wśród kobiet), zawału serca (do 58% wśród kobiet) oraz udaru niedokrwiennego (do 52% u mężczyzn) w dorosłości. Ryzyko było największe, jeśli problemy ustne utrzymywały się lub pogarszały z wiekiem. Wyniki sugerują, że wczesna profilaktyka stomatologiczna może mieć znaczenie dla zdrowia serca później w życiu.
internationaljournalofcardiology.com
Praca nad samoakceptacją pomaga budować zdrowsze relacje partnerskie
Badanie na 460 dorosłych osobach w związkach (średni wiek 27 lat, średni staż 5 lat) wykazało, że samoakceptacja, samoopieka i rozwijanie samo-współczucia przekładają się na większą pasję, intymność i satysfakcję w relacji. Zwykła samoświadomość nie daje takich efektów. Kwestionariusze i modele statystyczne pokazały, że aktywne ćwiczenia psychologiczne wzmacniają więzi podobnie jak praca nad relacją. Wyniki sugerują, że treningi psychologiczne powiązane z samo-współczuciem mogą być pomocne w terapii par.
psypost.org
Polityczne przekazy nie zmieniają opinii Amerykanów o reformie prawa dotyczącego broni
Eksperyment przeprowadzony na reprezentatywnej grupie wykazał, że zmiana retoryki polityków Republikanów po masowych strzelaninach (z „thoughts and prayers” na bardziej skupioną na polityce) nie wpływa na poparcie lub sprzeciw wobec reform związanych z bronią. Opinie społeczne są głęboko zakorzenione i pozostają odporne na nawet istotne zmiany w komunikacji politycznej. Oznacza to, że mimo prób wpływania na wyborców przez polityków, kampanie retoryczne nie przekładają się na realną zmianę stanowiska publiczności w tej kwestii.
psypost.org
Zdrowa dieta roślinna zmniejsza ryzyko spadku funkcji poznawczych i demencji
Przegląd i meta-analiza 22 badań obejmujących ponad 220 000 dorosłych wykazała, że osoby stosujące zdrową dietę roślinną (z dużą ilością pełnych produktów roślinnych i ograniczeniem przetworzonych węglowodanów oraz produktów odzwierzęcych) mają o 26–39% niższe ryzyko pogorszenia funkcji poznawczych i demencji. Z kolei diety roślinne oparte na przetworzonych węglowodanach i cukrach zwiększają ryzyko demencji o 17%. Wyniki nie są spójne pomiędzy badaniami ze względu na różnice metodologiczne, dlatego konieczne są dalsze, dokładniejsze analizy.
pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
Dieta wegetariańska a ryzyko nowotworów – wyniki ogromnej analizy
Analiza obejmująca 1,8 miliona osób z 9 badań na trzech kontynentach wykazała, że wegetarianie mają niższe ryzyko zachorowania na raka trzustki (21%), piersi (9%), prostaty (12%), nerek (28%) i szpiczaka mnogiego (31%) niż osoby jedzące mięso. Jednocześnie stwierdzono prawie dwukrotnie większe ryzyko raka przełyku (typ płaskonabłonkowy) u wegetarian oraz aż 40% większe ryzyko raka jelita grubego u wegan, choć tu próbki były niewielkie. Badanie porównuje pięć typów diet i wskazuje korzyści ograniczenia mięsa, ale podkreśla też potrzebę dalszych badań dotyczących niedoborów składników przy nowoczesnych dietach.
nature.com
Co sprawia, że jemy mimo braku głodu? Mózg nadal nagradza jedzenie nawet po osiągnięciu sytości
Badanie Uniwersytetu East Anglia wykorzystało EEG do analizy aktywności mózgu u 76 osób grających w grę z nagrodą (przekąski, słodycze, chipsy, popcorn). Po zjedzeniu do syta – gdy nie czuły ochoty ani nie miały pozostałości zachowań impulsywnych – ich mózgi nadal reagowały silnie na widok jedzenia, nie zmniejszając jego atrakcyjności. To tzw. devaluation insensitivity, czyli automatyzm niezależny od woli czy kontroli, wyjaśniający dlaczego łatwo przejadamy się w środowiskach bogatych w pokarmy.
uea.ac.uk
Radykalny ruch ekologiczny w USA zmienił taktyki na pokojowe protesty
Od połowy lat 2000 ruch radykalnej ekologii w USA (np. Earth First!, Earth Liberation Front) porzucił strategie takie jak podpalenia, sabotaż czy niszczenie mienia na rzecz pokojowych metod: nieposłuszeństwo obywatelskie, masowe demonstracje. Kluczowe były silne represje władz (procesy o terroryzm, długie wyroki, inwigilacja w ramach 'Green Scare'), które skutecznie rozbiły organizacje oraz odstraszyły nowych członków. Zmieniły się też kanały rekrutacji – mniej punków i anarchistów, więcej osób skupionych na mainstreamowym aktywizmie. Wzrost świadomości klimatycznej sprawił, że ruch stał się mniej radykalny, choć debata trwa, czy w przyszłości wróci do ostrzejszych działań.
tandfonline.com
Przewlekły ból pleców nasila wrażliwość na dźwięki – zmiany w mózgu mogą ustąpić po terapii
Badanie opublikowane w Annals of Neurology pokazało, że osoby z przewlekłym bólem pleców silniej reagują na codzienne dźwięki – ich mózgi wykazują nasiloną aktywność w korze słuchowej i wyspie (obszar odpowiedzialny za emocje), przy jednoczesnym osłabieniu działania rejonów regulujących reakcje. Obrazowania mózgu 142 pacjentów porównano do 51 osób bez bólu. Najskuteczniejsza okazała się 'Pain Reprocessing Therapy', która zmniejszała nerwową nadwrażliwość i wzmacniała regulację. Wyniki dowodzą, że przewlekły ból obejmuje szerokie zaburzenia sensoryczne możliwe do złagodzenia psychoterapią.
news.cuanschutz.edu
Długotrwała utrata smaku po COVID-19 – przyczyna to niedobór białka PLCβ2 w komórkach smaku
Naukowcy (University of Colorado Anschutz, Szwecja) odkryli, że przewlekła utrata smaku (głównie słodkiego, gorzkiego i umami) po COVID-19 wynika z niedoboru mRNA i białka PLCβ2 – kluczowego wzmacniacza sygnałowego w kubkach smakowych. Próbki od 28 osób, które 12 miesięcy po zakażeniu miały zaburzenia smaku, pokazują osłabienie sygnałów docierających do mózgu, choć zmysły słonego i kwaśnego pozostają w większości nietknięte (inne szlaki sygnalizacyjne). Zmianom molekularnym towarzyszą zaburzenia strukturalne kubków smakowych. Wyniki wyjaśniają uczciwie, dlaczego niektóre osoby długo nie odzyskują smaku po COVID.
news.cuanschutz.edu
Grypa ptaków szaleje wśród sępów czarnych – ryzyko mutacji i dalszego rozprzestrzeniania
W badaniu Uniwersytetu Georgia ponad 84% zbadanych martwych sępów czarnych było zakażonych wirusem H5N1 grypy ptaków. Sępy, które przez cały rok żywią się padliną – także własnego gatunku – utrzymują cyrkulację wirusa przez okresy, gdy inne ptaki go nie przenoszą. To tworzy warunki do mutacji, które mogą prowadzić do niebezpieczniejszych wariantów dla ptaków, zwierząt i ludzi. Około połowa zarażonych sępów przeżywa i nabiera odporności, ale dalsza obecność wirusa stwarza ryzyko dla ekosystemu.
news.uga.edu
Po raz pierwszy światło imitowało efekt Halla kwantowego – możliwa rewolucja w metrologii i technologiach kwantowych
Zespół naukowców z Uniwersytetu w Montrealu udowodnił, że światło (fotony) może zachowywać się jak efekt Halla kwantowego, przechodząc przez określone etapy przesunięcia poprzecznego – analogicznie jak elektrony pod wpływem silnego pola magnetycznego. Osiągnięcie to, opublikowane w Physical Review X, pokonuje trudność, że fotony są neutralne i nie reagują na pola elektryczne czy magnetyczne. Może to pozwolić na ultra-precyzyjne pomiary optyczne i dać nowe, odporne na zakłócenia rozwiązania do komputerów kwantowych.
nouvelles.umontreal.ca
Druk 3D z księżycowego pyłu – metoda powstawania trwałych elementów na potrzeby przyszłych misji kosmicznych
Naukowcy z Ohio State University wykorzystali laserową metodę druku 3D do stapiania syntetycznego księżycowego pyłu LHS-1 i nakładania go warstwowo na różne podłoża (stal, szkło, ceramika). W efekcie powstały trwałe, odporne na wysoką temperaturę elementy. Jakość materiału zależy od poziomu tlenu, mocy lasera, szybkości wydruku i rodzaju podłoża – największa wytrzymałość pojawiała się na ceramice dzięki krystalizacji. Takie podejście (ISRU – In-Situ Resource Utilization) może umożliwić budowę narzędzi, baz i habitatów na Księżycu bez transportowania materiałów z Ziemi. Badanie wspiera plany NASA w ramach programu Artemis.
news.osu.edu
Sztuczna inteligencja w wykrywaniu poważnych schorzeń płuc i serca u wcześniaków – analiza zdjęć dna oka
Zespół z Uniwersytetu Colorado Anschutz opracował model AI analizujący zdjęcia siatkówki wcześniaków (wykonywane rutynowo pod kątem retinopatii wcześniaków), by przewidywać poważne choroby układu oddechowego i krążenia, takie jak dysplazja oskrzelowo-płucna (BPD) i nadciśnienie płucne (PH). Model przetestowano na 493 niemowlętach z 7 oddziałów intensywnej terapii noworodków. AI potrafi przewidzieć ryzyko tych schorzeń znacznie wcześniej niż tradycyjne, inwazyjne badania (np. USG serca). Najskuteczniejsze są modele łączące obrazy i dane kliniczne (multimodalne), co może poprawić diagnostykę i leczenie.
news.cuanschutz.edu
Pierwsze pole tektitów w Brazylii – odkrycie śladów po dużym uderzeniu asteroidy
Naukowcy odkryli pierwsze pole tektitów w Brazylii – fragmnety naturalnego szkła (geraisity) powstały po uderzeniu asteroidy ok. 6,3 mln lat temu w północnej części stanu Minas Gerais. Zebrano już ponad 600 okazów na obszarze 90 km, a pole rozciąga się na ponad 900 km. To siódme duże pole tektitów odkryte na świecie i uzupełnienie luki w zapisach geologicznych Ameryki Południowej. Chociaż nie znaleziono jeszcze krateru, analiza chemiczna wykazała typowy wysoki udział krzemionki (70–73%) i charakterystyczne cechy tektitów. Wyniki sugerują, że takie ślady po uderzeniach mogą być częstsze niż dotąd sądzono.
pubs.geoscienceworld.org
Metody karmienia niemowląt a deficyty kalorii i żelaza – wyniki 6-miesięcznej obserwacji
W 6-miesięcznym badaniu kohortowym przeanalizowano, jak różne metody karmienia niemowląt – wyłącznie piersią, wyłącznie mlekiem modyfikowanym, mieszane karmienie i karmienie z suplementacją żelaza – wpływają na poziomy kalorii i żelaza. U niemowląt karmionych wyłącznie piersią bez suplementów aż 28,6% miało deficyt żelaza, a 17,1% – anemię z niedoboru żelaza (IDA) w wieku 6 miesięcy. Suplementacja żelaza od 4 miesiąca obniżała ryzyko IDA o ponad 90%. Autorzy zalecają wprowadzenie żywności bogatej w żelazo lub suplementów u dzieci karmionych wyłącznie piersią, by dorównać poziomom zapewnianym przez preparaty mleczne.
nature.com
