Seks przed wysiłkiem fizycznym nie obniża wyników sportowych – nowe badania obalają popularny mit
Randomizowane badanie crossover z 2025 roku na 21 wytrenowanych mężczyznach wykazało, że masturbacja 30 minut przed intensywnym wysiłkiem fizycznym (test na cykloergometrze, siła uchwytu) nie pogarsza wyników sportowych. Co więcej, zaobserwowano niewielką poprawę czasu trwania ćwiczeń (+3,2%), siły uchwytu oraz odpowiedzi hormonalnej – wyższy poziom testosteronu i kortyzolu – bez zwiększenia uszkodzeń mięśni. Te wyniki są spójne z metaanalizą z 2022 roku obejmującą 9 badań i 133 osoby, która potwierdziła, że aktywność seksualna od 30 minut do 24 godzin przed startem nie wpływa na wydolność tlenową, wytrzymałość mięśniową ani siłę. Wcześniejsze przeglądy systematyczne z 2016 roku dochodziły do podobnych wniosków, wskazując dodatkowo na potencjalne korzyści psychologiczne jak redukcja stresu. Wyniki te jednoznacznie podważają wieloletni mit o konieczności abstynencji seksualnej przed zawodami sportowymi, choć badania mają ograniczenia – stosunkowo małe grupy i dotyczą głównie mężczyzn.
Uprzedzenia rasowe prowadzą do pogorszenia zdrowia psychicznego, a nie odwrotnie
Badanie opublikowane w Comprehensive Psychiatry odwraca dotychczasowe przekonanie, że choroba psychiczna napędza postawy rasistowskie. Trzy badania z udziałem tysięcy uczestników wykazały, że to narastanie uprzedzeń rasowych (mierzonych np. preferencjami dystansu społecznego czy przekonaniami o "specjalnym traktowaniu") przewiduje wzrost objawów lęku, depresji i stresu psychologicznego w czasie, a nie odwrotnie. W analizach przekrojowych związek między rasizmem a stresem był słaby, ale dane podłużne ujawniły wyraźny kierunek: uprzedzenia pojawiały się przed pogorszeniem zdrowia psychicznego. Kluczowym czynnikiem ochronnym okazała się więź społeczna – jej brak może jednocześnie sprzyjać uprzedzeniom i problemom ze zdrowiem psychicznym. Warto podkreślić, że nie oznacza to, iż każda osoba z uprzedzeniami zachoruje – chodzi o statystyczne tendencje w dużych grupach.
Ćwiczenia fizyczne jako leczenie pierwszego wyboru przy łagodnej depresji – przegląd Cochrane
Przegląd Cochrane obejmujący 73 badania z udziałem blisko 5000 dorosłych wykazał, że aktywność fizyczna umiarkowanie redukuje objawy łagodnej depresji – porównywalnie do psychoterapii i leków antydepresyjnych. Najskuteczniejsze okazały się ćwiczenia o lekkim do umiarkowanego natężeniu, np. trening oporowy lub mieszane programy aktywności obejmujące 13–36 sesji, przy minimalnych skutkach ubocznych (rzadkie urazy mięśniowo-szkieletowe). Badacze sugerują, że ćwiczenia powinny być oferowane jako leczenie pierwszego wyboru, szczególnie że największe korzyści zaobserwowano u młodych dorosłych i młodych matek, a zajęcia grupowe przynosiły najlepsze efekty. Ograniczeniem jest brak danych o długoterminowej skuteczności z powodu krótkich okresów obserwacji.
Pojedyncza dawka DMT odwraca depresję u myszy skuteczniej niż fluoksetyna
Badanie opublikowane w Translational Psychiatry wykazało, że jedna dawka DMT (30 mg/kg) podana myszom po przewlekłym stresie odwraca anhedonię (niezdolność odczuwania przyjemności), zachowania depresyjne i deficyty poznawcze, przewyższając skutecznością przewlekłe podawanie fluoksetyny (popularnego antydepresanta). DMT pobudzał neurogenezę w hipokampie, poprawiając integrację nowych neuronów. Co istotne, podanie DMT w trakcie stresu redukowało anhedonię, ale nie naprawiało funkcji poznawczych – wskazuje to na kluczowe znaczenie momentu podania. To badanie na modelach zwierzęcych – do zastosowań klinicznych u ludzi potrzebne są dalsze badania bezpieczeństwa.
Ciężkie objawy ADHD w okresie dojrzewania wiążą się z niższymi dochodami i wyższym ryzykiem aresztowania w wieku 40 lat
Nowozelandzkie badanie podłużne kohorty urodzeniowej z Christchurch wykazało, że osoby z najcięższymi objawami ADHD w adolescencji miały znacznie gorsze wyniki życiowe do 40. roku życia. Ryzyko depresji było wyższe (29% vs 19%), podobnie jak wskaźniki aresztowań (9% vs 3%), uzależnień, myśli samobójczych, przestępczości i bezrobocia. Osoby te miały też niższe dochody i rzadziej posiadały mieszkanie. Efekty utrzymywały się nawet po uwzględnieniu zaburzeń zachowania. Próba była w większości nieleczona, co podkreśla wagę wczesnej interwencji i monitorowania młodzieży z ADHD.
Czwarte globalne bielenie koralowców przekracza skalę rekordowego epizodu 2014–2017
Między 2014 a 2017 rokiem trzecie globalne bielenie koralowców dotknęło 68–75% raf na świecie. Obecnie trwa czwarty epizod, rozpoczęty na początku 2023 roku, który do września 2025 objął już ok. 84,4% globalnych obszarów rafowych w co najmniej 83 krajach. Rekordowe temperatury oceanów powodowane zmianami klimatu zmuszają koralowce do wydalania symbiotycznych alg, co przy przedłużającym się stresie termicznym prowadzi do ich śmierci. Okna regeneracji między kolejnymi falami upałów stają się coraz krótsze.
W kulturach z zaangażowanymi ojcami i dużymi nierównościami kobiety więcej inwestują w wygląd
Badanie obejmujące 55 krajów wykazało, że kobiety częściej inwestują w swój wygląd w kulturach, gdzie mężczyźni aktywnie angażują się w rodzicielstwo, oraz tam, gdzie nierówności majątkowe są duże. Sugeruje to, że kobiety mogą wykorzystywać atrakcyjność fizyczną jako strategię pozyskiwania partnerów oferujących stabilność finansową. Im większa przepaść między bogatymi a biednymi, tym silniejsza ta tendencja.
Nowy fotokatalizator z karbidem wysokoentropowym zwiększa 7-krotnie produkcję metanu z CO₂
Rosyjscy naukowcy ze Skoltech i partnerskich instytutów opracowali kompozytowy fotokatalizator łączący dwutlenek tytanu (TiO₂) z karbidem wysokoentropowym (z tytanu, cyrkonu, niobu, hafnu, tantalu i węgla). Materiał ten osiąga siedmiokrotnie wyższy wskaźnik produkcji metanu z CO₂ niż sam TiO₂ przy świetle widzialnym, dzięki lepszej absorpcji światła i separacji ładunków. Optymalne działanie uzyskano przy 10% wagowych karbidu.
Terapia CAR-T skutecznie usuwa blaszki amyloidowe w mózgach myszy z Alzheimerem
Izraelscy naukowcy z Instytutu Weizmanna i Washington University po raz pierwszy zaadaptowali terapię CAR-T (stosowaną w nowotworach krwi) do walki z chorobą Alzheimera u myszy. Zmodyfikowane genetycznie limfocyty T celowały w blaszki beta-amyloidowe i znacząco redukowały ich ilość oraz stan zapalny w mózgu. Badanie opublikowane w PNAS wskazuje na potencjał tej metody również w ALS i Parkinsonie, ale zastosowanie u ludzi wymaga dalszych badań bezpieczeństwa.
Semaglutyd (Ozempic) spowalnia chorobę zwyrodnieniową stawów niezależnie od utraty wagi
Badanie w Cell Metabolism wykazało, że semaglutyd przywraca zdrowie chrząstki stawowej poprzez przesunięcie metabolizmu komórek chrzęstnych z nieefektywnej glikolizy na wydajny metabolizm oksydacyjny. Efekt ten jest niezależny od redukcji masy ciała, co otwiera drogę do leczenia choroby zwyrodnieniowej stawów u osób nieotyłych. Badania prowadzono na myszach i w niewielkim randomizowanym badaniu u ludzi – potrzebne są większe próby kliniczne.
Młodzi dorośli z doświadczeniami psychotycznymi mają „starsze
Badanie z 2026 roku opublikowane w Biological Psychiatry Global Open Science wykazało, że ok. 20-latkowie doświadczający krótkich halucynacji lub myśli urojeniowych (bez choroby psychicznej) mają na MRI mózgi wyglądające na starsze niż ich wiek chronologiczny. Różnica korelowała z nasileniem objawów. Co ciekawe, ok. 30. roku życia efekt ten zanikał, co sugeruje możliwą normalizację. Model predykcyjny trenowano na ponad 2600 skanach z kohorty ALSPAC.
Trening szybkości poznawczej zmniejsza ryzyko demencji o 25% przez 20 lat
W 20-letnim randomizowanym badaniu z udziałem ponad 2800 starszych osób trening szybkości poznawczej (szybkie wykrywanie obiektów, 14–22 godziny przez 5–6 tygodni plus sesje przypominające) obniżył ryzyko diagnozy Alzheimera i pokrewnych demencji o 25%. Treningi pamięci i rozumowania nie przyniosły podobnych efektów. To pierwszy przypadek, gdy jakakolwiek interwencja wykazała tak trwały efekt ochronny przed demencją w randomizowanym badaniu klinicznym.
Reprodukcja neandertalczyków była obarczona poważnymi trudnościami biologicznymi
Noworodki neandertalskie miały mózgi podobnej wielkości do ludzkich, ale dłuższe czaszki utrudniające poród. Krzyżowanie z Homo sapiens było asymetryczne – ludzkie kobiety zachodzące w ciążę z neandertalskimi mężczyznami często poroniały męskie płody z powodu niezgodności chromosomu Y i genów odpornościowych. Mitochondrialne DNA neandertalczyków nie przetrwało w naszym genomie, co sugeruje problemy z płodnością hybrydowych samic. Te czynniki, obok małych populacji, prawdopodobnie przyczyniły się do wymarcia neandertalczyków ok. 40 tys. lat temu.
Bakterie CAG-170 to nowy wskaźnik zdrowego mikrobiomu jelitowego
Globalna analiza ponad 11 000 próbek mikrobiomu jelitowego z 39 krajów zidentyfikowała dotąd niehodowaną grupę bakterii CAG-170 jako marker zdrowia. Te bakterie są licznie obecne u zdrowych osób, a znacząco zredukowane u pacjentów z chorobami zapalnymi jelit, otyłością i zespołem przewlekłego zmęczenia. CAG-170 produkuje witaminę B12 i enzymy rozkładające błonnik, wspierając inne bakterie jelitowe.
Jądro Ziemi może zawierać równowartość 9–45 oceanów wodoru
Naukowcy za pomocą tomografii sondą atomową ustalili, że jądro Ziemi zawiera od 0,07% do 0,36% wodoru wagowo – odpowiednik 9 do 45 oceanów. Wyniki opublikowane w Nature Communications sugerują, że wodór został wbudowany podczas formowania się planety 4,5 mld lat temu, a nie dostarczony później przez komety. Rozstrzyga to debatę o pochodzeniu wody na Ziemi.
Stymulacja mózgu falami gamma zwiększa zachowania altruistyczne
Badanie opublikowane w PLoS Biology w 2026 roku wykazało, że przezczaszkowa stymulacja prądem zmiennym (tACS) wzmacniająca synchronizację fal gamma między korą czołową a ciemieniową istotnie zwiększa altruizm. W eksperymentach z grą dyktator uczestnicy pod wpływem stymulacji gamma częściej dzielili się zasobami, szczególnie gdy sami mieli mniej. Stymulacja alfa ani pozorowana nie dawała takiego efektu.
Ekologiczna pianka z mikrotubulami usuwa 85% mikroplastiku z wody
Naukowcy z LSU opracowali piankę z kwasu 12-hydroksystearynowego (z oleju rycynowego), której mikrotubule fizycznie zatrzymują mikroplastiki różnych typów i rozmiarów. Skuteczność kumulacyjna wynosi 85% po wielu cyklach. Pianka jest tania, prosta w użyciu (wystarczy dodać składniki i wytrząsać) i może znaleźć zastosowanie w oczyszczaniu ścieków.
Afantazja: dlaczego 3–4% ludzi nie potrafi tworzyć obrazów w umyśle
Badania neuroobrazowe wykazują, że u osób z afantazją kora wzrokowa aktywuje się podczas prób wyobrażania sobie obrazów, ale połączenia między prefrontalną korą kontrolną a obszarami wzrokowymi (np. zakręt wrzecionowaty, płat potyliczny) są słabsze niż u typowych osób. Mimo braku obrazów mentalnych, osoby z afantazją radzą sobie poznawczo dzięki strategiom niewizualnym. Afantazja wpływa na pamięć autobiograficzną i uwagę.
